‘Kendi duvarını örmeye’ meyleden Kürdün başına gelenler...

Çözüm Süreci, Kürtlerin en temel, en öncelikli, en zaruri ihtiyaçlarıyla bağlantılıydı ve dolayısıyla onu koruyup esirgemeye çalışmalarından daha doğal bir şey olamazdı. Fakat Çözüm Süreci yıllarına denk gelen üç büyük olayda Kürtler ‘sol’un evrenselci kurtuluş ideolojisinin talepleri yerine kendi temel ihtiyaçlarını öne çıkarınca bakın nasıl ayıplandılar...

01.11.2018 10:37
Alper-Görmüş
Geçmiş günler geçmemiş gündemler
alpergormus@gmail.com

 

Mücahit Bilici’nin çok önemli bulduğum bir makalesinin özeti mahiyetindeki Serbestiyet’teki son yazım, Kürtlerin kendi asli ihtiyaçlarını, sosyalizm ve İslamcılık gibi “evrenselci kurtuluş ideolojileri”nin yararına ikinci plana atma eğilimlerine dairdi: “Kürtlerin ‘bencillik’ hakkı, sol ve liberaller...”

Yazıda kendi tartışmamı, Mücahit Bilici’nin işaret ettiği iki evrenselci kurtuluş ideolojisinden biriyle (sosyalizm) sınırlı tutmuş ve Bilici’nin tamamen katıldığım tezini kendi kelimelerimle şöyle özetlemiştim:

“Kürtlerin kendi geleceklerini ‘sol’un evrensel kurtuluş ideolojisinden ya da liberallerin kapsamlı demokratik ideallerinden bağımsız olarak düşünme hakkı yok mu? Görünüşe ve tecrübelere bakılırsa yok: Kürtlerin kahir ekseriyeti böyle fikirlerden utanıyor ve gönüllü olarak uzak duruyor. Kazara böyle fikirlere kapıldıklarında ise öyle bir ayıplanıyorlar ki, bir daha ‘bencilce’ davranmayacaklarına yemin ediyorlar.”

 

Kürtlerin davranış tipolojisinin kaynakları

 

Bilici, bu davranış tipolojisinin başlıca kaynaklarından da söz ediyordu makalesinde... Bunlardan biri, çok daha kapsayıcı (“yüce”?) bir ideal karşısında kendi zaruri ihtiyaçlarına öncelik tanımanın rahatsız edici psikolojisiydi:

“Kabul etmek gerekir ki evrenselci kurtuluş ideolojilerine itiraz etmek çok zordur. Böyle bir itiraz hem çetindir hem çirkindir. Mesela, hem Kürtleri hem de Türkleri kurtarmak mümkün iken sadece Kürtleri kurtarmaya çalışmak bencillik ve hasislik değil midir? En azından bütün bir Ortadoğu’yu kurtarmak daha iyi olmaz mı?”

Bu davranış tipolojisinin ikinci kaynağı ise, sevilmek, onaylanmak, takdir edilmek ihtiyacındaki azınlık ruhuydu. Bu ihtiyaç, azınlıkları iyi, fedakâr insanlar olmaya sevk ediyor, bu da kendi zaruri ihtiyaçlarını başkalarının hayalleri uğruna geri plana atmalarına neden oluyordu.

Yine de kazara, insanlığın büyük çıkarları yerine kendi “küçük” çıkarlarına öncelik verdiklerinde ise ayıplanıyorlar, onlar da zaten hazır oldukları için büyük bir mahçubiyete gark oluyorlardı.   

 

Bu davranış tipolojisinin dışına çıkıldığında?

 

Buraya kadar, önceki yazıyı okumamış olabilecekler için bir hatırlatma yapmış oldum... Sıra geldi, Kürtlerin kazara bu davranış tipolojisinin dışına çıkmaya eğilim gösterdikleri birkaç fiili duruma ve böyle yaptıklarında maruz kaldıkları tepkilere...

Hatırlatacağım üç örneği de Çözüm Süreci yılları içinden seçtim. Neden böyle yaptığımı tahmin edebilirsiniz: Çünkü bu süreç, Kürtlerin en temel, en öncelikli, en zaruri ihtiyaçlarıyla bağlantılıydı ve dolayısıyla onu koruyup esirgemeye çalışmalarından daha doğal bir şey olamazdı.

Üç örnekten ikisi (Gezi, 2013 ve 17-25 Aralık 2013) bütün Türkiye’nin ortak gündemiydi, dolayısıyla onlara kısaca değinip geçeceğim. Üçüncü örnek ise Adalet ve Kalkınma Partisi’ni (AK Parti) ilk kez koalisyona muhtaç bırakan 7 Haziran 2015 seçimleri...

O seçimin sonrasında Kürt siyaseti içinde çok ilginç fakat gün yüzüne çıkmamış bir tartışma yaşandı. Konumuzla  doğrudan bağlantılı bu tartışmayı, ilk ikisinin tersine  daha geniş olarak ele alacağım.

 

Gezi olayları ve 17-25 Aralık soruşturması

 

Abdullah Öcalan, 2013 Nevruzunda yayımladığı mesajda (ki o zaman Çözüm Süreci fiilen başlamıştı), "Türklerle Kürtlerin 1000 yıllık İslam kardeşliği"nden söz etti. Bu, sol ve laik çevrelerde ciddi bir rahatsızlığa yol açtı. Selahattin Demirtaş bu tepkilere ince bir istihza içeren şu cümlelerle cevap verdi:

"Şimdi 1000 yıl önce o topraklarda Kürtler ve Türkler karşılaştıklarında, o toprakları birlikte yurt edindiklerinde, o halkları bir arada tutan şey İslamiyet'ti. Buna atıfta bulunmak niye rahatsız ediyor bazılarını? (...) Şimdi bazı çevreler, bu gerçeği ilk kez duymuş gibi feveran ediyor. Soruyorum, bunlar Türklerle Kürtlerin ilk kez Cihangir'de mi karşılaştığını düşünüyorlar?"

Mücahit Bilici’nin işaret ettiği Kürt davranış tipolojisini düşündüğümüzde, Selahattin Demirtaş’ın sözleri aslında çok cesurcaydı. Çünkü evrenselci bir kurtuluş ideolojisinin mensuplarına, “kusura bakmayın, bu defa kendi ihtiyacımızı öncelemek istiyoruz ve bunda kararlıyız” demiş oluyordu.

Kürtler, bu sözlerden birkaç ay sonra patlayan Gezi olaylarında hükümet karşıtı protestolara katıldılar, fakat aynı anda Çözüm Süreci’ni esirgemeyi her şeyin önüne koyan bir hassasiyet sergilediler. Sonuçta bedelini, “ülkenin demokratik geleceğini önemsememek”, “tek başına kurtulmaya çalışmak” gibi suçlamalara maruz kalarak ödediler.

Benzer bir süreç 17-25 Aralık (2013) yolsuzluk soruşturmalarında yaşandı. Halkların Demokratik Partisi (HDP) bir yandan yolsuzluk iddialarının soruşturulması ve parlamento gündemine taşınması için çaba gösteriyor, öbür yandan birinci yılını henüz doldurmuş Çözüm Süreci’nin zarar görmemesi için çaba sarf ediyordu. Fakat göze batan ve öne çıkarılan bu ikinci oldu; Kürtler bir kez daha “ülkenin demokratik geleceğini önemsememek”le suçlandı ve ayıplandı.   

Bu suçlamalar ve ayıplamalar, Kürtlerin içinde zaten var olan rahatsızlığı harekete geçirdi; mahçup oldular ve hızla “Kurtuluş yok tek başına, ya hep beraber ya hiçbirimiz” şiarının gerektirdiği davranış kalıbı doğrultusunda hareket etmeye başladılar. Bu davranış kalıbının en önemli parçası, Çözüm Süreci’nde partneri olan iktidar partisinden uzaklaşmaktı (aynı isteğin, yeni ittifaklara yönelen iktidar partisi için de geçerli olduğunu unutmadan...).

 

7 Haziran 2015 seçimleri ve AK Parti-HDP koalisyonu ihtimali

 

7 Haziran 2015 seçimlerine işte bu ruh haliyle girildi ve seçim sonrasında belki mümkün olabilecek bir AK Parti-HDP koalisyonu ihtimali böylece ortadan kalkmış oldu.

Kurulabilseydi, Türkiye’de bambaşka bir yakın tarihe imkân verecek olan böyle bir koalisyon, esasen Kürt siyasetinin ‘bencillik’ etmeyip Türkleri de kurtaracak daha radikal bir çözüm peşinde koşmaları nedeniyle gerçekleşmedi. (Ben şahsen böyle bir koalisyon kurulabilseydi, bunun  Kürtler için de Türkler için de en radikal ve en doğru adım olacağına inananlardanım.)

Yukarıda, 7 Haziran 2015 seçimlerinden  sonra Kürt siyaseti içinde çok ilginç fakat gün yüzüne çıkmamış bir tartışma yaşandığını söylemiştim. Bu tartışma, HDP’nin AK Parti ile koalisyon kurmasına dairdi ve bu fikir bir aşamada bizzat PKK’nın fiili lideri Murat Karayılan tarafından açığa vurulup desteklenmişti.

Şimdinin siyasi atmosferinin duygusuyla yaklaşınca, 7 Haziran 2015 seçimlerinden sonra bir AK Parti-HDP koalisyonu deli saçması gibi görünebilir. Hatta o zaman bile öyle görünüyordu; düşünün ki HDP “koalisyon” denince “CHP-MHP-HDP olabilir, fakat AK Parti-HDP asla” diyordu.

Fakat Kürt siyaseti içinde AK Parti’yle koalisyon kurup bu sayede Çözüm Süreci’ni akamete uğratmama ve yönünde bir eğilim de vardı.

 

Karayılan, HDP’nin koalisyon yaklaşımına karşı çıkıyor

 

Murat Karayılan, Fırat Haber Ajansı’nda yayımlanan söyleşisinde bu eğilimi açığa vururken HDP’yi de eleştirmekten geri durmamıştı:

“HDP’nin de bu konuda dar yaklaşımları vardır. (...) Bu konuda ‘ben filan kesimle koalisyona girmem’ türünden açıklama ve tutumlarda da bana göre duygusallık vardır. Bu siyaseten pek doğru da değildir. Öyle kendini bazı şeylere hapsetme yerine ilkeler üzerine konuşmak önemlidir.”

Biliyorsunuz, HDP’nin “koalisyona girmeyeceğini” kesin bir biçimde zikrettiği sadece bir “filan kesim” vardı, dolayısıyla bu eleştirinin nereye gittiği çok açıktı.

Karayılan’ın Fırat Haber Ajansı’na verdiği uzun söyleşinin hemen her tarafına serpiştirilmiş, döne döne tekrar edilen bir nokta vardı: Kürt meselesinin hızla çözüme kavuşturulması ve bu amaçla çözüm sürecinin duraklatılmasının önüne geçilmesi...

Karayılan, söyleşi boyunca bu meselenin her şeyin önünde olduğunu ve onu erteleyecek hiçbir siyasi gelişmenin kabul edilemeyeceğini defalarca tekrarlıyordu.

HDP’ye ve Kürt sorununun çözümünün “Türkiye’nin demokratikleşmesi”nden sonraya ertelenmesini isteyen çevrelere karşı da keza sert eleştiriler getiriyordu:

“Kimse bize, ‘HDP seçimlerde başarılı sonuç elde etti; daha ne istiyorsunuz?’ demesin. Doğru; bu başarı küçümsenecek bir başarı değildir. (...) Ama Kürt sorunu çok ağır ve derinlikli bir sorundur. Bu başarı Kürt sorununun çözümünü dayatmış, çözüm koşullarını olgunlaştırmıştır.”

Karayılan, “Çözüm Süreci”ni unutup “onurlu mücadeleci bir muhalifliğe” soyunmuş görünen HDP’ye de şöyle sesleniyordu:

“Bu devlet bu sorunu çözüp Türkiye’yi demokratikleştirmek istiyor mu, istemiyor mu? Çünkü koalisyonların kurulmasında ana eksen budur. HDP’nin yaklaşımlarının dar olduğunu da zaten bu açıdan belirttim. HDP sanki böyle bir sorun yokmuş gibi, ‘biz onurlu mücadeleci bir muhalefet olacağız’ diyor. Hele önce sorunun çözümünü netleştirelim. Çözüm nasıl olacak? Kürt sorunu çözülmeden Türk devleti ileriye dönük tek bir adım atamaz. Kürt sorunu çözülmeden demokratikleşme namına ne söylenirse palavra olur.”

Yani Karayılan, bir yandan Kürtlerin acil ihtiyaçlarını önceliyor, bir yandan da

Türk solcularını ve liberallerini ‘Bakın bu hepimiz için daha iyi’ diyerek ikna etmeye çalışıyordu.

Ne var ki onun bu sesi (ve muhtemelen temsil ettiği başkalarının sesi) hiç duyulmadı bile. Çünkü gerek Kürt siyasetinin başka temsilcileri ve gerekse de Türk solunun ve liberallerinin kahir ekseriyeti daha radikal bir ‘kurtuluş’un peşindeydi ve böyle ‘bencil’ yaklaşımlara prim vermeleri beklenemezdi.

Kürt siyasetinin, kazara kendi duvarını örme fikrine meylettiğinde başına neler geldiğini gösteren başka örnekler de var, fakat bu kadarının yeterli olduğu kanaatindeyim.

 

 

 

Yazarın Tüm Yazıları

Yorumlar(4)

Yorumlarınızı kendi özgün iradenizle yayınlamakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üslenmektesiniz. Yorum yaparak Toplum Kuralları ve Kullanım Koşulları'nı kabul etmiş sayılırsınız.

mete kürşat koç1.11.2018 19:05:45
kürt meselesinin çözümü adına çözüm sürecinden de önce başlamak kaydı ile destek veren ve %13 lük başarının içerisinde payı olan kesimler aynı zamanda gezi eylemlerinin de ilk başlamasına sebep olan kitledeki insanlardır. bence sizin değerlendirmeniz bu noktayı atlıyor olabilir. nitekim bu kitle hdp ile birlikte hareket etmeye başlamadan önce HDP iktidarın anti demokratik hareketlerine yeterli tepkiyi vermemekte idi. fakat bu kitle haziran seçimlerinde HDP de kristalleşince ve %13 lük nokta elde edilince hdp nin kendi kitlesini dikkate alması doğal olmalı diye düşünüyorum. nitekim henüz seçim akşamı Sırrı Süreyya Önderin teşekkür açıklamaları bu durumunda HDP tarafında görüldüğünü göstermekte. Kaldı ki haziran seçimlerinden önceki dönemde çözüm sürecinin rafa kaldırılması ve karşılıklı söylemler seçim sonrası yapılabilecek bir koalisyonu çoktan engellemişti. Bu durumda Selahattin Demirtaşın Seni başkan yaptırmayacağız açıklaması ile sloganlaştı.
mete kürşat koç1.11.2018 19:15:39
bu ve yeterli uzunlukta yazamadığım için ekleyemediğim bir çok neden aslında sizin ve mücahit bilicinin yazılarında ifade ettiğiniz kürtlerin mahcubiyeti yada baskılar karşısında geri adım atmaları sebepleriyle olan durumlar değildir. kürt siyasal hareketi ya da diğer bir deyişle HDP içerisinde ki kürt kanat pek çok zorluk ve eziyetle yetişmiş ve bu tarz bir naifliği çoktan kaybetmiş bir kesimdir. bu nedenle çözüm sürecinin tamamlanma şansını görseler çok da haklı olarak hiç tereddüt etmeyeceklerini ve süreci tamamlamak için yapılması gereken hertürlü adımı atacaklarını düşünüyorum. fikrimce mesele çok daha ontolojik ve sosyolojik bir meseledir. sürecin başlayış, yürütülüş sebep ve şekilleri kendi sonunu getirmiştir ki bunu açıklamak için uzun bir yazı yazmak gerekir. tüm ülke halklarının hataları eksiklikleri günümüz içinde barışı imkanlı kılmamıştır ve acılar başka nesillere artarak miras bırakılmış ve çözüm için gereken fedakarlıklar bir başka nesilin sırtına yüklenmiştir.
mete kürşat koç1.11.2018 19:35:18
son olarak haddime düşmese de beni klavye başına oturtan sebebi açıklamak isterim.hem sizi hem mücahit bilici''yi kendinize olan sadakatiniz den dolayı hayranlıkla takip eden bir kişi olarak sizin gibi birbirinize zıt arayışta iki kişinin bu fikirde buluşması bende hoş ve karmaşık hislere sebep oldu.Fikrimce Alper görmüş olan şeyin ne olduğunu bütün önyargılardan hatta kendisinden bile ayıklayarak araştıran bir kişi ve sayın Bilici ise ne olduğuyla ilgisi sadece nasıl olması gerektiğini açıklamak için bir araç kadar ilgilenen bir kişidir. daha kısaca Alper Görmüş gerçeğin Mücahit Bilici hakikatin peşindedir.ben ise bu dünyada ikisinin beraber olamayacağına inanan bir kötümserim. ikinizede tekrar saygılarımı sunuyor ve teşşekkür ediyorum
Salih Güngör5.11.2018 14:10:28
kürtlerin kendi duvarı neymiş bir de onu anlatsaydınız. pkklılar duvar örerken fatihte esenlerde üsküdarda bakırköyde yan yana oturduğumuz kürt komşumuz veya aynı camide namaz kıldığımız kürt komşumuzla biz nasıl bir duvar örecektik? defolun gidin ördüğünüz yapıya mı diyecektik? anlaşma dediğiniz ortak bir noktada buluşmakla olur. hem anlaşmaya çalışıp hem de duvar örmeye çalışırsanız sonuç böyle olur. kürtlere gazı veren seküler kesim de oturup faturayı hükümete nasıl çıkarırım diye kelime oyunu yapmaya çalışır.