İranlı kıdemli siyasetçi Ali Laricani, Pazar günü yaptığı açıklamada, hava saldırısında Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından geçici bir liderlik konseyi kurulacağını söyledi.
Laricani, geçen yıl yeniden güvenlik hiyerarşisinin en güçlü isimlerinden biri olarak sahneye çıkmıştı.
Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani, Hamaney’in ardından devlet televizyonuna çıkıp konuştu:
“İran milleti tarihi boyunca bundan daha ağır olaylarla karşılaştı.
Moğollar tüm İran’ı yakıp yıktı, ama İran halkı onlara karşı ayakta kaldı.
Bu olay son derece acıdır ve böylesine büyük bir şahsiyetin kaybı hepimizin kalbini yaraladı.
Ancak merhum İmam (Ayetullah Hamaney) bu tür şehadetlerin halkı daha da kararlı kıldığını söylerdi.”
İran’ın en üst düzey güvenlik yetkilisi olarak Laricani ayrıca şunları söyledi:
“Sayın Hamaney, hayatını herhangi bir istisnai önlem almadan, normal şekilde sürdürmekte ısrar ediyordu.”
Bu sözlerin, Hamaney’in neden bir sığınakta değil de resmî konutunda bulunduğunu açıklama amacı taşıdığı yorumları yapıldı.
⸻
Geniş Yetki Alanı
Laricani; nükleer müzakerelerden İran’ın bölgesel ilişkilerine, ülke içindeki protestoların bastırılmasına kadar geniş bir portföyü yönetiyordu.
Ülkenin önde gelen dinî ailelerinden birine mensup olan sistem içi bir isim olan Laricani, ABD’nin Ocak ayında kendisine yaptırım uygulamasından sadece bir ay sonra Washington ile nükleer anlaşma arayışlarını yürütüyordu. ABD, Laricani’yi hükümet karşıtı protestolara yönelik ölümcül baskıyı yönlendirmekle suçlamıştı.
Devlet televizyonunun Pazar günü aktardığına göre Laricani, ABD ve İsrail’i İran’ı yağmalamak ve parçalamaya çalışmakla suçladı ve “ayrılıkçı gruplara” sert karşılık verileceği uyarısında bulundu. Bu açıklamalar, İran’a yönelik saldırı dalgasının başlamasından yaklaşık 24 saat sonra geldi.
İran Genelkurmay Başkanı Abdolrahim Musevi’nin de saldırılarda öldüğü bildirildi.
⸻
Güvenlik Kurumunun Merkezine Dönüş
Ağustos ayında Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi (SNSC) Sekreteri olarak atanan Laricani, kariyeri boyunca Hamaney’e sadakati ve sistem içindeki rakip fraksiyonlarla pragmatik ilişkileriyle tanındı.
Geçen ay arabulucu Umman’a yaptığı ziyaret, ABD ile dolaylı nükleer görüşmelere hazırlık amacı taşıyordu. Bu ziyaret, Washington’un İran’a baskı yapmak için Orta Doğu’daki askerî varlığını artırdığı bir dönemde gerçekleşti.
Son aylarda Moskova’ya da birkaç kez giden Laricani, İran’ın kilit müttefiki Rusya ile güvenlik bağlarını güçlendirmek için görüşmeler yaptı.
⸻
“Nükleer Sorun Çözülebilir”
Yaklaşık 20 yıl önce de SNSC başkanlığı yapmış olan Laricani, geçen yılki 12 günlük İran-İsrail hava savaşının ardından güvenlik yapısının merkezine resmen geri döndü.
Nükleer meseleye dair bazı açıklamaları pragmatik bir ton taşıdı.
Geçen ay Umman devlet televizyonuna verdiği röportajda:
“Benim görüşüme göre bu mesele çözülebilir. Amerikalıların kaygısı İran’ın nükleer silaha yönelmemesiyse, bu ele alınabilir.”
Ancak Ocak ayındaki hükümet karşıtı protestoların ardından ABD, Laricani’nin güvenlik konseyindeki rolünü sert şekilde eleştirdi.
ABD Hazine Bakanlığı 15 Ocak’ta yaptığı açıklamada, Laricani’nin gösterilerin bastırılması için şiddet çağrısında bulunan ilk liderlerden biri olduğunu ve bunu Hamaney’in talimatıyla yaptığını duyurdu.
Hak örgütlerine göre, 1979 Devrimi’nden bu yana en ağır iç karışıklıkta binlerce kişi hayatını kaybetti.
⸻
“Bir İnciyi Şekerle Değişmek”
Laricani, ekonomik sıkıntılar nedeniyle düzenlenen protestolara anlayış gösterdiğini belirtmiş ancak İsrail’in kışkırttığını iddia ettiği silahlı eylemleri kınamıştı.
10 Ocak’ta yaptığı bir açıklamada:
“Halk protestoları bu terör benzeri gruplardan tamamen ayrılmalıdır.”
26 Ocak’ta ise göstericileri “şehirli yarı-terörist bir grup” olarak nitelendirmişti.
Eski bir Devrim Muhafızları üyesi olan Laricani, 2005-2007 yılları arasında baş nükleer müzakereci olarak görev yaptı. İran’ın uranyum zenginleştirme hakkını savundu ve Avrupa’nın teşviklerini “bir inciyi şekerle değiştirmek” şeklinde tanımladı.
O dönemde analistler, onun diplomasi yoluyla Batı’yı ikna etmeye çalışan bir pragmatist olduğunu söylüyordu.
ABD ve İsrail, İran’ın nükleer silah geliştirmek istediğine inanıyor; İran ise programının tamamen barışçıl olduğunu savunuyor.
⸻
Putin ve Çin Dosyası
Laricani 2008-2020 yılları arasında Meclis Başkanlığı yaptı. Bu dönemde İran, 2015’te altı dünya gücüyle nükleer anlaşma imzaladı. Donald Trump ise 2018’de ABD’yi anlaşmadan çekti.
Laricani, İran’ın nükleer programının “asla yok edilemeyeceğini” savundu:
“Bir teknolojiyi keşfettiğinizde, o keşfi sizden alamazlar. Sanki bir makinenin mucidisiniz ve makine çalınıyor; yine de onu yeniden yapabilirsiniz.” (PBS Frontline, Eylül 2025)
Moskova’ya sık sık giderek Vladimir Putin ile görüşen Laricani, Rusya’yı ABD baskısına karşı denge unsuru olarak konumlandırdı.
Ayrıca 2021’de Çin ile imzalanan 25 yıllık iş birliği anlaşmasının müzakerelerinde de rol aldı.
⸻
Arka Plan
1958’de Irak’ın Necef kentinde, önde gelen bir İranlı dinî ailede doğdu. Çocuk yaşta İran’a taşındı ve felsefe doktorası yaptı. Kardeşlerinden bazıları da yargı ve dışişleri dahil üst düzey görevler üstlendi.
2005’te cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak seçilemedi. 2021 ve 2024 seçimlerine katılmak istedi ancak Anayasa Koruyucular Konseyi tarafından adaylığı veto edildi.
Ocak ayında, ABD’de Emory Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olan kızlarından biri, İran’daki protestoların bastırılmasındaki rolü nedeniyle İran asıllı Amerikalı aktivistlerin tepkisi sonrası görevden alındı.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
