12 Nisan’da sandık başına gidecek olan Macaristan’da gündem, anketlerde geriden gelen Orban’ın Rusya ilişkileriyle ilgili haber dosyası.
The Insider öncülüğünde FRONTSTORY, VSquare, Delfi Estonia ve Investigative Center of Ján Kuciak tarafından hazırlanan ortak haber dosyasında Macaristan Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov arasında Rus oligark Alişer Usmanov hakkındaki yaptırımların kaldırılması için bir telefon görüşmesinin kaydı da yer alıyor.
Ses kaydı yayınlanan görüşmede Szijjártó, Lavrov’a “Alişer’in talebiyle arıyorum. Her zaman emrinizdeyim” diyor.
Habere göre Cumhurbaşkanı Erdoğan da Rus oligark Alişer Usmanov’un Avrupa Birliği yaptırım listesinden çıkarılması için doğrudan diplomatik girişimde bulundu.
Haberde Erdoğan’ın 2Mart 2026 tarihinde Slovakya Başbakanı Robert Fico’ya bir mektupla Usmanov ve ailesine yönelik yaptırımların kaldırılması için destek istediği iddiası yer alıyor.
Erdoğan’ın mektubunun tam çevirisi şöyle:
“Sayın Başbakan, değerli dostum,
Bir yıl önce Ankara’da yaptığımız görüşmelerin ardından başlatılan stratejik ortaklığın her geçen gün güçlenmesini memnuniyetle görüyorum. Bu ortaklık sayesinde sadece ikili konularda değil, ülkelerimizin refahı ve barışıyla ilgili uluslararası meselelerde de görüşlerimizin yakınlaştığına tanıklık ediyoruz.
Bu çerçevede, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşı sona erdirmek ve adil bir barış tesis etmek için çabalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz.
Rusya Federasyonu’na yönelik ambargo ve yaptırımlar bağlamında, yalnızca Birleşmiş Milletler kararlarına bağlı kalmaya devam ediyoruz. ABD ve AB yaptırımlarının Türkiye üzerinden delinmesine izin vermiyoruz.
Bununla birlikte, bu yaptırımlara tabi üçüncü ülke vatandaşları, ülkemizle ilişkilerinde bazı zorluklarla karşılaşabilmektedir. Bu durumun en önemli örneği, AB’nin Özbek hayırsever ve iş insanı Alişer Usmanov ve ailesine yönelik yaptırımlarıdır.
Sayın Alişer Usmanov’un, 1990’larda başlayan iş faaliyetlerini şeffaf şekilde yürüttüğü, 2000’lerden bu yana Rus hükümetinin ekonomik politika araçlarına başvurmadığı ve bu alanda herhangi bir girişimi finanse etmediği bilinmektedir.
Yaklaşık on yıl önce aktif iş hayatından çekilerek kendisini hayır işlerine adamış, Orta Asya ülkelerinin Batı’ya açılmasını destekleyen kültürel, insani ve sportif projelere katkı sağlamış, aynı zamanda Türk dünyası içindeki insani bağların güçlenmesine önemli katkıda bulunmuştur.
Buna rağmen, AB Konseyi tarafından Sayın Usmanov’a yönelik alınan kısıtlayıcı tedbirler, kız kardeşleri Saodat Narziyeva ve Gulbahor İsmailova’yı da kapsamıştır. Ancak hukuki süreçler sonucunda bu isimler yaptırım listesinden çıkarılmıştır.
Son dönemde Sayın Usmanov’un da listeden çıkarılması yönünde çeşitli gelişmeler yaşanmaktadır. Kendisi son dört yılda yaptırımların kaldırılması için yasal süreçler yürütmüş ve bazı mahkeme kararları lehine sonuçlanmıştır.
AB Konseyi ve ilgili kurumların bu konudaki mevcut tutumunun, söz konusu hukuki gelişmeler ışığında yeniden değerlendirilmesinin yerinde olacağını düşünüyorum.
Bu bağlamda, Türk Devletleri Teşkilatı ile Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan liderleriyle birlikte, AB Konseyi Başkanı Charles Michel ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e mektuplar ilettik.
Ayrıca bazı AB liderleri nezdinde de girişimlerde bulundum.
Sayın Usmanov’un yaptırım listesinden çıkarılmasının, ülkemiz ile AB arasındaki ekonomik ve ticari iş birliğine de olumlu katkı sağlayacağına inanıyorum.
Bu doğrultuda desteğinizi rica ediyor, en içten dileklerimle sağlıklı ve başarılı çalışmalar diliyorum.“
Sovyetler döneminde Özbekistan’da 1953’te doğan Alişer Burhanoviç Usmanov, 13.5 milyar dolarlık servetiyle, Forbes dergisine göre Rusya’nın üçüncü, dünyanın ise 71. en zengin insanı. Rus milyarder ve oligarkın maden, kereste ve finans işleri bulunuyor.
Usmanov, 1980 yılı boyunca, 6 yıl cezaevinde yatmıştı. Usmanov’un adı Bodrum’daki ünlü Paramount Otel’i satın alan Özbek Botir Rahimov’la gündeme gelmişi. Rahimov, Özbek Alişer Usmanov’un damadı.
Usmanov, ABD Maliye Bakanlığı çıkardığı özel bir lisansla yaptırımlardan muaf tutulmuştu.
Usmanov’un Ukrayna’da yürütülen savaşla ilgilisi olmadığı, hatta Kremlin’e mesafeli durduğu konusunda ABD’li yetkilileri ikna ettiği iddia edilmişti.
Araştırmaya göre Erdoğan’ın bu girişimi, AB içindeki daha geniş bir baskı süreciyle eş zamanlı yürüdü.
Dosyaya göre Macaristan ve Slovakya, yaptırımların uzatılması süreçlerinde veto tehdidiyle pazarlık yaparak Rusya lehine sonuçlar elde etmeye çalıştılar
Haberin tam çevirisi şöyle:
“Macaristan Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov arasında kurulan bir “telefon hattı”, Moskova’ya Avrupa Birliği’ne ilişkin kritik konularda stratejik bilgi sağladı. The Insider ve ortak araştırma kuruluşlarının incelediği telefon kayıtları ve dökümlerine göre Szijjártó, Kremlin adına hareket ederek yaptırım altındaki oligarkların AB kara listesinden çıkarılması için girişimlerde bulundu. Bunlar arasında milyarder Alişer Usmanov’un kız kardeşi de bulunuyor.
Rusya Enerji Bakan Yardımcısı ile yaptığı başka bir görüşmede ise Szijjártó, AB yaptırım paketini engellemek için elinden geleni yaptığını söyledi ve Rus kurumlarını yaptırımlardan kurtarmaya çalışmayı teklif etti. Ayrıca Slovakya hükümetinin de bu koordineli Rus-Macar çabasına destek verdiğini belirtti.
Bu araştırma FRONTSTORY, VSquare, Delfi Estonia ve ICJK ile ortak yürütüldü.
⸻
“Alişer’in talebi üzerine arıyorum”
30 Ağustos 2024’te St. Petersburg’dan Budapeşte’ye döndükten sadece bir saat sonra Szijjártó, Rus mevkidaşı Sergey Lavrov’dan bir telefon aldı. Lavrov, Szijjártó’nun ziyaretinin Rus medyasında geniş yer bulduğunu söyledi.
“Yanlış bir şey mi söyledim?” diye sordu Szijjártó.
Lavrov ise, “Hayır, hayır. Ülkenizin çıkarları için pragmatik şekilde mücadele ettiğiniz söyleniyor” diye yanıtladı.
Lavrov’un arama nedeni ise bir ricaydı: Rus oligark Alişer Usmanov, kız kardeşi Gulbahor İsmailova’nın AB yaptırım listesinden çıkarılmasını istiyordu ve Szijjártó bu konuda yardımcı olacağı sözünü vermişti.
Usmanov, madencilik, sanayi, telekom ve medya alanlarında servet edinmiş Rus-Özbek bir iş insanı. Putin’e en yakın iş insanlarından biri olarak tanımlanıyor.
Lavrov, “Alişer’in talebi üzerine arıyorum. Kız kardeşiyle ilgili bir şey yaptığını hatırlatmamı istedi” dedi.
Szijjártó ise, “Evet, kesinlikle. Slovaklarla birlikte AB’ye onu listeden çıkarmak için teklif sunuyoruz. Önümüzdeki hafta sunacağız ve gündeme alınacak. Onu listeden çıkarmak için elimizden geleni yapacağız” yanıtını verdi.
Lavrov memnuniyetini dile getirerek Szijjártó’ya “desteği ve mücadelesi” için teşekkür etti.
Yedi ay sonra İsmailova AB yaptırım listesinden çıkarıldı.
⸻
“Macar Kim Philby”
2023-2025 arasında yapılan bu telefon görüşmeleri, bir NATO ve AB üyesi ülkeyi temsil eden Szijjártó ile Avrupa’yı işgal eden bir ülkenin dışişleri bakanı Lavrov arasındaki yakın ilişkiyi gözler önüne seriyor.
Görüşmelerde Budapeşte ve Brüksel içindeki gizli tartışmalara dair hassas bilgiler paylaşılıyor. Bu durum, Macaristan ve Slovakya’nın AB yaptırımlarını zayıflatma çabalarının arkasında Rusya’nın olduğu yönündeki iddialara somut kanıt sağlıyor.
Bir Avrupa istihbarat yetkilisi, görüşme dökümlerini inceleyince şu yorumu yaptı:
“İsimleri çıkarırsanız bu, bir istihbarat görevlisinin ajanıyla konuşması gibi.”
Szijjártó’nun, Lavrov’a karşı tutumunun “aşırı uyumlu ve neredeyse itaatkâr” olduğu da belirtiliyor.
⸻
AB toplantıları Moskova’ya aktarıldı
Szijjártó, Lavrov ile yaptığı görüşmede AB Dışişleri Bakanları toplantısının perde arkasını da anlattı.
Litvanya Dışişleri Bakanı Gabrielius Landsbergis’in “Rusya’nın savaşını Avrupa’nın finanse ettiği” yönündeki sözlerine karşı çıktığını söyleyen Szijjártó, şöyle dedi:
“Avrupalılar çok daha fazla katkı yapıyor. Sadece biz ve Slovaklar değil, herkes Rus petrolünü dolaylı yollardan alıyor.”
Landsbergis bu konuşmayı doğruladı ve şu yorumu yaptı:
“Putin’in Avrupa ve NATO toplantılarında bir köstebeği var gibi görünüyor. Szijjártó bu rolü üstlenmiş.”
⸻
İsimleri listeden çıkarma pazarlığı
Macaristan ve Slovakya’nın, AB yaptırımlarının uzatılması sürecinde veto tehdidini kullanarak bazı isimlerin listeden çıkarılmasını sağladığı belirtildi.
AB’de yaklaşık 2.700 kişi ve kurum yaptırım listesinde bulunuyor ve bu liste her altı ayda bir oy birliğiyle yenileniyor. Bu durum Macaristan’a önemli bir pazarlık gücü veriyor.
Diplomatlara göre Macaristan ve Slovakya, genellikle başta uzun bir liste sunuyor, ardından birkaç isim üzerinde yoğunlaşıyor.
İsmailova, Kantor ve Degtyaryov bu şekilde listeden çıkarıldı.
⸻
Erdoğan devrede
Bu süreçte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da devreye girdi.
Erdoğan, Slovakya Başbakanı Robert Fico’ya gönderdiği mektupta Usmanov’u savundu ve yaptırımları “haksız” olarak nitelendirdi.
Usmanov’un “şeffaf bir iş insanı” olduğunu ve Türk dünyasına katkı sağladığını belirten Erdoğan, AB liderleri nezdinde girişimlerde bulunduğunu da yazdı.
⸻
Yaptırımları zayıflatma çabası
Szijjártó’nun Rusya Enerji Bakan Yardımcısı Pavel Sorokin ile yaptığı görüşmede ise daha ileri gittiği görüldü.
Szijjártó, AB’nin 18. yaptırım paketini engellemeye çalıştığını ve 128 Rus kurumdan 72’sini listeden çıkardığını söyledi.
Ayrıca Rusya’dan, yaptırımların Macaristan’a zarar verdiğini gösterecek argümanlar istedi.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
