Bilim dünyasında yıllardır tartışmaların merkezinde olan Sci-Hub, yapay zekâ alanına adım attı. Platform, “Sci-Bot” adını verdiği yeni aracını duyurarak, akademik literatüre dayalı yanıtlar üreten bir sohbet botu geliştirdiğini açıkladı.
Tanıtım metnine göre Sci-Bot, sorulan sorulara cevap vermeden önce Sci-Hub veritabanındaki bilimsel makaleleri tarıyor, en güncel çalışmaları seçiyor ve yanıtlarını bu kaynaklara dayanarak oluşturuyor. Üretilen cevaplarda kullanılan tüm referanslar listeleniyor ve kullanıcılar ilgili makalelere doğrudan erişebiliyor.
Açıklamada özellikle şu iddia öne çıkıyor:
“Sci-Hub botu halüsinasyon üretmez, var olmayan kaynaklara atıf yapmaz.”
Bu yönüyle Sci-Bot, genel amaçlı yapay zekâ modellerinden farklı olarak doğrudan akademik literatüre dayalı bir sistem olarak konumlandırılıyor.
Platform, kullanıcıların soruları farklı dillerde sorabileceğini, yanıtların kaydedilip paylaşılabileceğini de belirtiyor. Şu an alfa aşamasında olan sistemin tek soruluk yanıt verdiği, ancak yakında çoklu diyalog (chat) modunun ekleneceği ifade ediliyor.
Tartışmalı bir figür: Alexandra Elbakyan
Sci-Hub’un kurucusu Alexandra Elbakyan, bilimsel yayıncılık sistemine karşı en radikal meydan okumalardan birinin arkasındaki isim.
1988’de Kazakistan’da doğan Elbakyan, erken yaşta programlamaya başladı. Üniversite yıllarında bilimsel makalelere erişimdeki ücretli duvarlara tepki göstererek 2011’de Sci-Hub’u kurdu.
Platform, kısa sürede milyonlarca akademik makaleyi ücretsiz erişime açarak küresel ölçekte yaygınlaştı.
Elbakyan’ın çıkış noktası ise bilim dünyasındaki şu çelişkiydi:
• Araştırmalar kamu kaynaklarıyla finanse ediliyor
• Hakemler ve editörler çoğu zaman ücretsiz çalışıyor
• Ancak makalelere erişim ücretli ve pahalı
Davalar, baskılar ve “geri adım atmama” çizgisi
Sci-Hub’un büyümesiyle birlikte Elbakyan, başta Elsevier olmak üzere büyük yayıncıların hedefi haline geldi. ABD’de açılan davalarda milyonlarca dolarlık tazminat kararları çıktı.
Platformun alan adları defalarca kapatıldı, ABD makamları tarafından soruşturmalar yürütüldü, hatta Rus istihbaratıyla bağlantılı olmakla suçlandı.
Ancak Elbakyan tüm bu baskılara rağmen projeyi sürdürdü ve yeni alan adları üzerinden Sci-Hub’u erişimde tutmaya devam etti.
Bilim dünyasında da tamamen dışlanmadı: 2016’da Nature tarafından “bilimde yılın en etkili 10 kişisi” arasında gösterildi, ayrıca bilimsel erişime katkıları nedeniyle ödüller aldı.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
