ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada ABD ile İran arasında aylardır süren savaşın sona erdirilmesine yönelik anlaşmanın “büyük ölçüde müzakere edildiğini” açıkladı. Trump, “Nihai detaylar şu anda görüşülüyor ve kısa süre içinde duyurulacak” dedi.
Trump’ın açıklaması, haftalardır süren yoğun arabuluculuk trafiğinin ardından geldi. Özellikle Pakistan’ın yürüttüğü diplomasi dikkat çekiyor. Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, ABD ile İran arasındaki yeni tur görüşmelerin “çok yakında” yapılabileceğini söyledi.
Sürecin merkezindeki isim ise Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir oldu. Munir’in savaş boyunca iki kez Tahran’a giderek taraflar arasında mesaj taşıdığı, yaklaşık 50 yıl sonra yapılan ilk üst düzey ABD-İran görüşmelerinin İslamabad’da gerçekleşmesini sağladığı belirtiliyor. Al Jazeera’ya konuşan kaynaklar, son 24 saatte yapılan görüşmelerde “cesaret verici ilerleme” sağlandığını aktardı.
Trump’ın duyurduğu çerçeve anlaşmanın detayları henüz resmen açıklanmadı. Ancak Reuters, CNN, AP ve Axios’a konuşan kaynaklara göre masadaki metin; savaşın resmen sona erdirilmesini, Hürmüz Boğazı’nın kademeli biçimde yeniden açılmasını, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının gevşetilmesini ve İran’ın dondurulmuş bazı varlıklarının serbest bırakılmasını içeriyor.
Axios’a göre anlaşmanın ilk aşamasında 60 günlük yeni bir ateşkes uzatması öngörülüyor. Bu süre içinde İran’ın petrol satabilmesi için bazı Amerikan yaptırımlarında muafiyet sağlanması ve tarafların İran’ın nükleer programı üzerine yeni müzakerelere başlaması planlanıyor.
Ancak anlaşmanın en kritik ve tartışmalı başlığı Hürmüz Boğazı. Trump, anlaşmanın bir parçası olarak “Hürmüz Boğazı açılacak” dedi. Buna karşılık İran’a yakın Fars Haber Ajansı, Trump’ın bu sözlerini yalanladı. İran tarafı, yalnızca gemi geçişlerinin savaş öncesi seviyelere dönmesine izin verileceğini, bunun “tam serbest geçiş” anlamına gelmediğini savundu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, mutabakat metninde 30 ve 60 günlük sürelerin yer aldığını doğruladı ancak anlaşmanın henüz kesinleşmediğini söyledi. Baghaei, “Son bir haftada tarafların pozisyonları birbirine yaklaştı. Ama önümüzdeki üç-dört günü görmek gerekiyor” dedi. Ayrıca Hürmüz konusunda kararın yalnızca İran, Umman ve bölge ülkelerine ait olduğunu, ABD’nin burada söz sahibi olamayacağını savundu.
İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Mohammad Bagher Ghalibaf ise bir yandan müzakereleri sürdürürken diğer yandan sert mesajlar verdi. Ghalibaf, “Trump savaşı yeniden başlatma hatasına düşerse sonuçları Amerika için ilk günden daha yıkıcı olur” dedi.
Trump’ın bölge liderleriyle yaptığı telefon diplomasisi de dikkat çekti. Trump’ın; Suudi Arabistan, Katar, BAE, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Pakistan liderleriyle görüştüğü açıklandı. Bölgedeki liderlerin Trump’a anlaşmayı kabul etmesi yönünde destek verdiği belirtiliyor. Trump ayrıca Benjamin Netanyahu ile de görüştüğünü ve görüşmenin “çok iyi geçtiğini” söyledi.
Ancak İsrail tarafı anlaşmadan tam olarak memnun değil. İsrailli kaynaklara göre Tel Aviv yönetimi, geçici bir anlaşmanın İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokları ve nükleer kapasitesi gibi temel meseleleri çözmeden yalnızca savaşı dondurmasından endişe ediyor.
Washington’da da anlaşmaya yönelik ciddi eleştiriler yükseliyor. Trump’ın eski Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, anlaşmayı Obama dönemindeki nükleer anlaşmaya benzeterek “Bu Amerika Önce politikası değil” dedi. Cumhuriyetçi senatörler Lindsey Graham ve Roger Wicker da İran’a fazla taviz verildiğini savundu.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
