Sarayın diplomatik tarihteki yeri bu anlaşmayla yeni bir boyut kazandı: aynı mekân, 1919’da I. Dünya Savaşı’nı resmen sona erdiren Versailles Antlaşması’na da ev sahipliği yapmıştı
Bir ABD yetkilisi, “İslamabad Mutabakatı” olarak anılan muhtıranın artık yürürlükte olduğunu belirtti.
İran tarafında ise anlaşmanın hem Trump hem de İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalandığı, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Bagai tarafından devlet medyasına açıklandı.
Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de imzayı X’te doğrulayarak muhtıranın “derhal yürürlüğe gireceğini, ilk adım olarak İran’ın Hürmüz Boğazı’nı anında yeniden açacağını ve ABD’nin deniz ablukasını derhal kaldıracağını” söyledi.
Trump, anlaşmanın nihai olmadığını vurguladı. Çarşamba günü muhtıranın “nihai” olmadığını belirten Trump, İran “uslu durmazsa” yeniden bombalamaya başlayacağı uyarısında bulundu.
Mutabakatın medyaya sızan 14 Maddesi şöyle:
1. ABD ve İran ile mevcut savaştaki müttefikleri, bu muhtırayı imzalayarak Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan eder; bundan böyle birbirlerine karşı savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, kuvvet kullanma tehdidinden kaçınmayı ve Lübnan’ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına almayı taahhüt eder. Nihai anlaşma, savaşın tüm cephelerdeki kalıcı sonunu teyit edecektir.
2. ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi, birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt eder.
3. ABD ve İran, nihai anlaşmayı en fazla 60 gün içinde — karşılıklı rızayla uzatılabilir şekilde — müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt eder.
4. Muhtıranın imzalanmasının hemen ardından ABD, deniz ablukasını ve İran’a yönelik her türlü engellemeyi kaldırmaya başlayacak ve ablukayı 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Bu süre boyunca gemi trafiği, İran tarafından savaş öncesi düzeyine kademeli olarak döndürülecektir. ABD ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini İran’ın yakın çevresinden çekmeyi taahhüt eder.
5. Muhtıranın imzalanması üzerine İran, ticari gemilerin Basra Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersi yönde güvenli geçişi için yalnızca 60 gün boyunca ücretsiz olarak elinden geleni yapacaktır. Ticari gemi trafiği derhal başlayacak ve teknik ile askeri engellerin kaldırılması ve mayın temizliği dikkate alınarak 30 gün içinde tesis edilecektir. İran, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki yönetimi ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere, uluslararası hukuk ve kıyı devletlerinin egemenlik hakları doğrultusunda Umman Sultanlığı ve diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle diyalog yürütecektir.
6. ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden imarı ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık, kesin ve karşılıklı mutabık kalınmış bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanma mekanizması, 60 gün içinde nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecektir. İlgili mali işlemler için gerekli tüm lisans, muafiyet ve izinler ABD tarafından verilecektir.
7. ABD, BM Güvenlik Konseyi kararları, IAEA Guvernörler Kurulu kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımları (birincil ve ikincil) dahil olmak üzere İran’a yönelik her türlü yaptırımı, nihai anlaşmanın bir parçası olarak üzerinde anlaşılan bir takvim çerçevesinde sona erdirmeyi taahhüt eder. Taraflar yaptırımların kaldırılması konusunun kritik önemini kabul eder ve bu meseleyi müzakerelerde derhal ele alma niyetlerini ifade eder.
8. İran, nükleer silah tedarik etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Taraflar, biriktirilmiş zenginleştirilmiş malzemenin akıbetini, Yedinci Madde’deki takvime uygun olarak ve asgari yöntem olarak IAEA gözetiminde yerinde seyreltme (downblending) yoluyla çözmeyi kabul etmiştir. Taraflar ayrıca zenginleştirme konusunu ve İran’ın nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili diğer hususları, nihai anlaşmada üzerinde anlaşılacak tatmin edici bir çerçeveye dayanarak görüşmeyi kabul etmiştir.
9. Nihai anlaşmaya kadar taraflar mevcut durumu (statüko) korumayı kabul eder. İran nükleer programının mevcut statükosunu koruyacak, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek kuvvet konuşlandırmayacaktır.
10. ABD, muhtıranın imzalanmasından yaptırımların sona ermesine kadar, Hazine Bakanlığı’nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, taşımacılık dahil ilgili tüm hizmetler için muafiyet çıkaracağını taahhüt eder.
11. ABD, İran’ın dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıklarını, muhtıranın uygulanmasıyla birlikte tamamen kullanıma açmayı taahhüt eder. Bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin usuller müzakereler sırasında karşılıklı olarak belirlenecektir. Söz konusu fonlar, İran Merkez Bankası’nın belirleyeceği nihai yararlanıcıya ödeme için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir.
12. Taraflar, muhtıranın başarılı uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekteki uyumu izlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulmasını kabul eder.
13. Muhtıranın imzalanmasından ve 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerin uygulanmaya başlanmasından sonra, taraflar nihai anlaşmaya ilişkin müzakerelere yalnızca diğer maddeler üzerinden başlayacaktır.
14. Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacaktır.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
