61 yaşındaki bilim insanı, 3 Temmuz’da Tsinghua Üniversitesi’nde düzenlenen atama töreniyle görevine resmen başladı. Törende Yaghi’ye atama belgesini bizzat Tsinghua Rektörü Li Luming takdim etti.
Malzeme Biliminde Bir Efsane
Yaghi, “retiküler kimya” alanının kurucularından sayılıyor — metal iyonlarını karbon bazlı moleküllerle birleştirerek son derece gözenekli, sünger benzeri yapılar (metal-organik çerçeveler / MOF) üretme yöntemi. Bu malzemeler karbon yakalama, çölde havadan su toplama ve hidrojen depolama gibi alanlarda kullanılıyor. Yaghi, bu çalışmasıyla 2025 Nobel Kimya Ödülü’nü Richard Robson ve Susumu Kitagawa ile paylaşmıştı.
Tsinghua’daki yeni görevinde Yaghi, yapay zekanın malzeme tasarımı ve sentezini “büyüklük mertebeleri” ölçeğinde hızlandırmasını sağlayacak bir ekibe liderlik edecek. Kendisi, su kıtlığı, karbon nötrlüğü ve sürdürülebilir kalkınma gibi küresel sorunlara çözüm üretecek malzemeler geliştirmeyi ve yapay zeka destekli kimya alanında genç bilim insanları yetiştirmeyi hedeflediğini belirtti.
Yaghi’nin Tsinghua ile bağı yeni değil: 2022’den beri üniversitede fahri profesör olarak ders veriyordu, 2025’te de Çin Bilimler Akademisi’nin yabancı üyesi seçilmişti. UC Berkeley’deki kariyeri boyunca yaklaşık 200 araştırmacı yetiştiren Yaghi’nin, bunların neredeyse yarısının Çinli olduğu belirtiliyor — bu da yeni merkeze hazır bir akademik ağ sağlıyor.
Tersine Beyin Göçü mü?
Nature dergisinin haberine göre bu geçiş, Trump yönetiminin ABD’de bilim harcamalarını kısma ve uluslararası araştırma ortaklıklarını sınırlama girişimleri sürerken gerçekleşti. Bazı ülkeler — Çin dahil — bu boşluktan yararlanarak ABD’li bilim insanlarını kendilerine çekmeye çalışıyor. Örneğin bu yıl Fransa, ABD’den taşınacak bilim insanlarına fon sağlayacağını duyurmuştu. Çin ise şehir ve eyalet düzeyinde yurt dışından araştırmacılara toplu ödemeler ve aylık yaşam desteği sunan yetenek programlarını genişletiyor.
Tsinghua Kimya Bölümü Başkanı Lei Liu, yeni enstitünün hedefinin “tek bir disiplinin sınırlarını aşan karmaşık sorunları çözmek” ve “Doğu ile Batı entelektüel geleneklerini tüm insanlığın yararına birleştirmek” olduğunu söyledi.
Xi Jinping’in Çağrısı ile Örtüşen Zamanlama
Xi Jinping’in son açıklaması da bu resmi tamamlıyor: Çin liderliği, “bilim ve teknolojide üst düzey öz yeterlilik” ve 2035’e kadar “bilim ve teknolojide öncü ülke” olma hedefini defalarca dile getiriyor. Yaghi gibi dünya çapında tanınmış bir Nobel’li ismin Pekin’e transferi, bu stratejinin somut bir örneği olarak okunuyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
