Cumhurbaşkanlığı tarafından 29 Ekim’de açıklanan 2026 Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri’nde Vefa Ödülü’nün 17. yüzyılda yaşamış Kürt şair, mutasavvıf ve düşünür Ehmedê Xanî’ye (Ahmed-i Hani) verilmesi dikkat çekti.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ödülleri duyurduğu açıklamasında, “Gönül ve fikir dünyamızın yıldızlarından Ahmed-i Hânî’yi rahmetle yâd ediyorum” dedi.
Ödülün kime teslim edileceği ise Habertürk yazarı Muhsin Kızılkaya’nın 1 Kasım tarihli yazısıyla ortaya çıktı.
Kızılkaya, Aralık ayının ortalarında yapılacak ödül töreninde Ehmedê Xanî Vefa Ödülü’nü, Avesta Yayınları’nın sahibi Abdullah Keskin’in Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın elinden alacağını yazdı.
Kızılkaya, yazısında şu ifadeleri kullandı:
“Bu arada, edindiğim bilgiye göre Aralık ayının ortalarında yapılacak olan ödül töreninde; yıllardan beri Xanî’nin kitaplarını yayımlayan ve her türlü zorluğa rağmen anısına sadık bir yayıncılık faaliyeti yürüten Avesta Yayınları’nın sahibi Abdullah Keskin, Ehmedê Xanî Vefa Ödülü’nü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden alacak; bu da hem Kürt dili hem de Kürtçe yayıncılık için muazzam bir gelişmedir.”
Avesta Yayınları’nın 30 yıllık hikâyesi
Avesta Yayınları, 1995 yılının sonunda Abdullah Keskin, Rûken Bağdu ve Songül Keskin tarafından İstanbul’da kuruldu. 1996 yılında dört Kürtçe edebiyat kitabıyla yayın hayatına başlayan Avesta, Türkiye’de Kürtçe kitap yayıncılığının öncü yayınevlerinden biri oldu.
“Kayıp kültürlerin izinde” sloganıyla yola çıkan yayınevi, yalnızca Kürtçe edebiyat eserlerini değil, Kürt tarihi, dili, kültürü ve toplumsal yaşamı üzerine araştırmaları da okurlarla buluşturdu.
Zamanla Ermeni, Süryani, Ezidi, Fars ve Arap toplumlarının tarih ve kültürleri üzerine eserler yayımladı. Bugüne kadar 50’yi aşkın dizide 900’den fazla kitap yayımlayan Avesta, yaklaşık 20 dilden Kürtçe ve Türkçeye çeviriler yaptı.
Yayınevi, 2005 yılında Amerikan Yayıncılar Birliği’nin Jeri Laber Uluslararası Yayınlama Özgürlüğü Ödülü’ne, 2019 yılında Türkiye Yayıncılar Birliği Düşünce Özgürlüğü Ödülü’ne layık görüldü. 2020 yılında da Uluslararası Yayıncılar Birliği’nin Voltaire Ödülü’ne aday gösterildi. avestakitap.com +1
Avesta’nın yayın kataloğunda Ehmedê Xanî’nin eserleri ve hayatını konu alan çalışmalar da önemli yer tutuyor. Bunlar arasında araştırmacı Murad Ciwan’ın Kürtçe kaleme aldığı Ehmedê Xanî, Hayatı, Görüşleri ve Eserleri adlı çalışma da bulunuyor.
Ehmedê Xanî kimdir?
1651 veya 1652 yılında Doğubayazıt’ta doğduğu kabul edilen Ehmedê Xanî, klasik Kürt edebiyatının en önemli şairlerinden ve düşünürlerinden biri.
Kürtçe yazdığı eserlerle yalnızca edebiyat ve tasavvuf alanında değil, Kürt dilinin yazılı kültürünün gelişmesinde de öncü bir rol oynadı.
En tanınmış eseri, 1695 yılında tamamladığı Mem û Zîn. Mem ile Zîn’in aşkını anlatan 2.657 beyitlik eser, aynı zamanda Kürt toplumunun siyasi ve toplumsal durumuna ilişkin düşünceler içeriyor.
Xanî, eserinde Kürtlerin siyasi birliğinin bulunmamasını eleştiriyor, Kürtçenin edebiyat ve eğitim dili olarak gelişmesini savunuyordu. Bu nedenle bazı araştırmacılar tarafından erken dönem Kürt ulusal düşüncesinin öncülerinden biri olarak kabul ediliyor.
1683 yılında kaleme aldığı Nûbihara Biçûkan ise Kürt çocukları için hazırlanmış Arapça-Kürtçe manzum bir sözlük. Kürt medreselerinde uzun yıllar okutulan eser, Kürtçe eğitim tarihinin en eski ve önemli kaynakları arasında yer alıyor.
Xanî’nin Eqîdeya Îmanê adlı eseri de dinî inanç esaslarını Kürtçe anlatan önemli çalışmalarından biri.
Xanî’nin Mem û Zîn adlı eseri, Türkiye’de Kürtçe yayıncılığın yasaklarla karşılaştığı dönemin de sembollerinden biri olmuştu. Mehmed Emin Bozarslan’ın 1968’de Kürtçe aslı ve Türkçe çevirisiyle yayımladığı kitap toplatılmış, Bozarslan hapis cezasıyla karşılaşmıştı.
Daha sonraki yıllarda Kültür Bakanlığı, Mem û Zîn eserini Kürtçe ve Türkçe olarak sansürsüz biçimde yayımladı.
Avesta, Ehmedê Xanî’nin külliyatını yayımladı
Avesta Yayınları’nın Ehmedê Xanî ile ilişkisi yalnızca eserlerinden bazılarını yayımlamakla sınırlı değil. Yayınevi, şairin günümüze ulaşan dört temel eserini Ehmedê Xanî Külliyatı başlığı altında yayımladı.
Kadri Yıldırım tarafından hazırlanan külliyatın ilk kitabı, 2008’de yayımlanan Nûbehara Biçûkan oldu. Ardından Eqîdeya Îmanê (İnanç Risalesi), Mem û Zîn ve son olarak 2014 yılında Dîwan yayımlandı. Böylece Xanî’nin külliyatı tamamlandı.
Abdullah Keskin, bu eserlerin yayın sürecinde editör olarak da görev aldı.
2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kimlere verildi?
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 29 Ekim’de açıkladığı ödüllerin sahipleri şöyle:
• Bilim ve kültür: Sabri Koz
• Geleneksel sanatlar: Prof. Dr. İlhami Turan
• Edebiyat: Sibel Eraslan
• Sinema: Burçak Evren
• Müzik: Prof. Dr. Gönül Paçacı
• Vefa Ödülü: Ehmedê Xanî (Ahmed-i Hani)
Ödüllerin aralık ayı ortasında düzenlenecek törenle sahiplerine verilmesi bekleniyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
