İbrahim Kalın: “Silahsızlanma tek başına sorunu çözmeyecek, diğer ayağı demokratikleşme”

MİT Başkanı İbrahim Kalın, ORSAM ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi bünyesindeki Küresel Düzen Programı’nın ortaklaşa düzenlediği “Ortadoğu’da yeni bir bölgesel toplum sözleşmesi arayışı” başlıklı konferansta konuştu.

9 Kasım’da Ankara’da gerçekleştirilen toplantıda Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay’ın sorularını yanıtlayan Kalın, silahsızlanma ve demokratikleşme süreci, PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü, Suriye’de Kürtlerin yeni yönetime katılımı, İran’a yönelik yeni bir saldırı ihtimali ve Türkiye–İsrail ilişkileri hakkında açıklamalarda bulundu.

Kalın, Kürt meselesinin yalnızca silahların bırakılmasıyla çözülemeyeceğini vurgularken, geri dönüş ve topluma katılım için hazırlıkların yapıldığını, mevcut yasal paketin dışında kalan PKK mensuplarını kapsayacak ek yasaların da öngörüldüğünü söyledi.

“Kürtlerin bir bölümünün dışlanmış hissetmesini ele almak zorundasınız”

Kalın, Kürt meselesinin ortaya çıkış nedenlerini anlatırken dışlanma, ayrımcılık ve haklardan mahrumiyet duygusuna işaret etti:

“Bu neden bir mesele haline geldi? Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili bir mesele bu. Bunu ele almak zorundasınız.”

Sürecin ilk boyutunun silahsızlanma, ikinci boyutunun ise Kürt meselesinin temel nedenlerini ele almak olduğunu belirten Kalın, kimlik, hafıza, çokkültürlülük ve topluluk aidiyetleriyle ilgili konuların daha derin bir demokratikleşme çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Kalın, iki boyuttan birinin ihmal edilmesinin süreci eksik bırakacağını vurguladı:

“Bunu yalnızca birine indirgerseniz süreç tek ayaklı kalır. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor.”

Silahların kullanılmaya devam ettiği ya da masada durduğu koşullarda demokratik bütünleşmenin sağlanamayacağını belirten Kalın, silahsızlanmanın da tek başına yeterli olmayacağını ifade etti:

“Ancak bu da tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme ve benzeri alanlarda başka adımlar da atmamız gerekiyor.”

“Türkiye siyasetinde uzun zamandır görmediğimiz bir mutabakat”

Kalın, sürecin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin güçlü desteğiyle başlatıldığını; CHP, DEM Parti ve diğer siyasi partilerin desteğinin de ulusal bir mutabakat oluşturduğunu söyledi.

Meclisteki oylamada 467 milletvekilinin lehte oy kullandığını belirten Kalın, bunu “Türkiye siyasetinde uzun zamandır görmediğimiz bir mutabakat” olarak nitelendirdi.

Bu tablonun sivil siyasete duyulan güveni güçlendirdiğini savunan Kalın, siyasi partilerin farklılıklarını bir kenara bırakarak ortak bir hedef için hareket edebildiklerini gösterdiğini ifade etti.

Kürt meselesinin Türkiye sınırlarıyla sınırlı olmadığını da söyleyen Kalın, Kürtlerin yaşadığı Suriye, Irak ve İran’da da bütünleşmeye ve demokratikleşmeye ihtiyaç bulunduğunu belirtti. Kalın, bölgedeki etnik, mezhepsel ve dinî farklılıkların çatışma yerine zenginleşme kaynağı olabileceğini söyledi.

“Büyük bir adım atabilirsiniz ama sonrasında dengemizi kaybedebiliriz”

Sürecin ilerleme hızına ilişkin beklentileri değerlendiren Kalın, silahsızlanmanın ve siyasette büyük adımlar atmanın zorlukları nedeniyle zaman zaman küçük adımlarla ilerlediklerini belirtti.

Birlikte çalıştıkları taraflara tavsiyesini şöyle anlattı:

“Büyük bir adım atabilirsiniz ama sonrasında dengemizi kaybedebiliriz. En azından bir ayağınızı yere sağlam basmak zorundasınız.”

Çıkmazlarla karşılaşıldığında ara tedbirler geliştirdiklerini söyleyen Kalın, “Sorunu çözemiyorsanız en azından etkisini sınırlandırmaya çalışın. Ama durmuyoruz” dedi.

Süreci karşılıklı tavizlere dayanan bir pazarlık olarak tanımlamadığını belirten Kalın, şu ifadeleri kullandı:

“Bu, ‘Önce sen şunu yap, sonra ben bunu yapayım’ şeklinde bir al-ver meselesi değil. Pazarlığa dayalı bir süreç değil. Daha ziyade aynı hedefe doğru yürümek ve yol üzerindeki engelleri kaldırmakla ilgili. Ben bu engeli kaldırırım, sen diğerini kaldırırsın. Hedef açık. Oraya ulaşmamız gerekiyor. Ama bunu birlikte yapmak zorundayız.”

Kalın, sürecin mevcut durumuyla ilgili değerlendirmesinde PKK’nın lider kadrosunun geleceğe ilişkin kaygılarına ve ilerleme hızına değindi:

“Size karşı dürüst olmam gerekirse PKK’nın lider kadrosundan gelen bir miktar direnç var. Görmek istediğiniz hızda ilerlemiyoruz. Dolayısıyla ‘Bize ne olacak?’ sorusu ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda bazı meseleler, kaygılar var. Bu kaygıları anlıyorum. Ama konuşuyoruz. Bu meseleleri ele almaya ve aşmaya çalışıyoruz.”

Buna karşılık PKK üst yönetiminin sürece bağlılığını da gördüğünü söyleyen Kalın, sürecin nasıl ilerleyeceği konusunda daha fazla açıklık talep edildiğini, güven meselesinin bu noktada belirleyici olduğunu belirtti.

Meclisten geçen yasa, cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında oluşturulan kurul, çalışmaya başlayacak alt komiteler ve TBMM’de kurulacak izleme komitesinin hükümetin ve siyasi partilerin kararlılığını gösterdiğini ifade eden Kalın, halk desteğini de yüksek bulduğunu söyledi:

“Dolayısıyla geri dönüş yok. İlerlemeye devam edeceğiz.”

Türkiye’ye dönüş için ek yasalar

PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü ve yeniden topluma katılımıyla ilgili soruyu yanıtlayan Kalın, silahsızlanma ve yeniden entegrasyon için bütün hazırlıkların yapıldığını, ancak konunun üzerinde çalışılmaya devam edildiğini söyledi.

Başka ülkelerin deneyimlerinden yararlandıklarını, Türkiye’nin ihtiyaçları ve öncelikleri doğrultusunda kendine özgü bir model geliştirdiklerini belirten Kalın, sonraki aşamaları şöyle anlattı:

“Silahsızlanmanın bu aşamalarını tamamladıktan, ardından Millî Güvenlik Kurulunun onayını aldıktan ve şu anda bu paketin kapsamında olmayan PKK mensuplarını da kapsayacak ek yasaları çıkardıktan sonra o noktaya çok hızlı ulaşacağız.”

Türkiye’nin geri dönecek insanları bünyesine katabilecek büyüklükte olduğunu söyleyen Kalın, bir uyum sürecine ihtiyaç duyulacağını, ancak bunun yönetilebileceğini ifade etti.

Demokratik reformlar konusundaki kararlılığını da yineleyen Kalın, “Silahsızlanma bu sürecin bir ayağı. Diğer ayağı ise kesinlikle daha fazla demokratikleşme ve demokratik reformlar” dedi.

Kuzey İrlanda, Bask meselesi ve Kolombiya’daki FARC sürecini örnek gösteren Kalın, başka ülkelerde görüşmelere başlamanın, anlaşmaya varmanın ve silahsızlanma ile yeniden entegrasyon aşamalarına geçmenin yıllar aldığını söyledi. Kalın, bu örneklerle karşılaştırıldığında Türkiye’de sürecin iyi bir tempoyla ilerlediğini savundu.

“Bazı kilit unsurlar bir süre daha Kuzey Irak’ta kalacak”

Irak Kürdistan Bölgesi’nin sürece verdiği desteğe de değinen Kalın, KDP, KYB ve diğer siyasi partileri “kardeşlerimiz” diye tanımladı.

Iraklı Kürtlerin süreçte yardımcı olduklarını, ilerleyen aşamalarda daha büyük bir rol üstlenebileceklerini belirten Kalın, bazı unsurların Kuzey Irak’ta kalmaya devam edeceğini söyledi:

“Çünkü bazı kilit unsurlar bir süre daha Kuzey Irak’ta kalacak. Birlikte üzerinde uzlaştığımız çerçevede hareket edildiği sürece bununla ilgili bir sorunumuz yok. Irak’taki Kürt kardeşlerimiz çok yardımcı oldular.”

İran’a yönelik yeni bir saldırının Kürdistan Bölgesel Yönetimi açısından da sorunlar yaratabileceğini belirten Kalın, Kuzey Irak’ta bulunan İranlı Kürt muhalif grupların hedef haline geldiğini söyledi.

İranlı yetkililerle görüşmelerinde Kuzey Irak’a yönelik saldırıları gündeme getirdiklerini aktaran Kalın, tehdit iddialarının Türkiye, Irak makamları veya Kürt yetkililerle paylaşılabileceğini belirtti:

“Onların da, bizim de bu meselelerle ilgilenebileceğimize inanıyorum. Böyle bir durum olduğunda birbirimize ateş etmemeliyiz.”

Suriye’de Kürtlerin yeni yönetime katılımı

Suriye’deki gelişmeleri değerlendiren Kalın, Esad yönetiminin devrilmesinin ardından yeni yönetimin ülkeyi bir arada tutma konusunda beklentilerin ötesine geçtiğini savundu.

Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve ekibinin farklı kesimleri siyasi sürece dahil etmeye başladığını söyleyen Kalın, Aleviler, Dürziler ve Kürtlerle yaşanan gerilimlere rağmen bir yıl öncesine göre daha iyi bir noktaya gelindiğini belirtti.

Kürtlerin hem Suriye’de hem de Irak’ta IŞİD’le mücadelede ağır bedeller ödediğini vurgulayan Kalın, Suriye’de devlet kurumlarına katılımlarını “büyük bir kazanım” olarak nitelendirdi:

“Ama artık Suriye’nin bir parçasılar. Suriye’nin önemli bir parçasılar. Suriye’de devlet kurumlarının ve siyasi kurumların parçası haline geliyorlar.”

Kalın, Şara’nın Kürtlerin kültürel ve dil haklarını güvence altına alan bir cumhurbaşkanlığı kararnamesi yayımladığını söyledi. PYD’den bir ismin savunma bakan yardımcısı, bir başka ismin Haseke valisi olduğunu; Mazlum’un cumhurbaşkanına danışmanlık yaptığını, İlham Ahmed’in ise milletvekili olduğunu belirtti.

“Birkaç gün içinde anlaşma olmazsa saldırı ihtimali çok yüksek”

İran’a yönelik yeni bir saldırıyı önlemek için yoğun temas yürüttüklerini açıklayan Kalın, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın iki gün önce ABD Başkanı Donald Trump’la görüşerek yeniden saldırı yoluna gidilmemesi gerektiğini ilettiğini söyledi.

Yeni bir saldırının İran’ın bölgedeki ülkelere ve Amerikan üslerine karşılık vermesine yol açacağını belirten Kalın, bölgenin yeniden aynı çatışma döngüsüne gireceği uyarısında bulundu.

Müzakere edilen altı maddelik planı iki tarafın kaygılarını da karşılayan adil bir anlaşma olarak nitelendiren Kalın, plan kapsamında İran’ın yaptırımların hafifletilmesini ve dondurulmuş fonlarının serbest bırakılmasını elde edeceğini, nükleer görüşmelerin de başlayacağını söyledi.

İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansıyla çalışmayı kabul etmesini olumlu bulduğunu belirten Kalın, anlaşmanın önündeki mevcut sorunun adımların hangi sırayla atılacağı olduğunu ifade etti.

Kalın, zamanın daraldığını da vurguladı:

“Önümüzdeki birkaç gün içinde bu anlaşma sağlanabilirse İran’a saldırı olmayacak. Ama birkaç gün içinde bir anlaşma olmazsa ABD’nin İran’a saldırması ihtimali çok yüksek.”

Küçük bir olayın bütün bölgeyi kapsayan çatışmayı tetikleyebileceğini söyleyen Kalın, Antalya’da başlayacak toplantılarda Erdoğan’ın İran ve Pakistan cumhurbaşkanları, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer taraflarla yoğun diplomasi yürüteceğini belirtti.