Hakan Fidan arabulucu: Tahran, Kahire, ABD ve AB ile görüştü

Reuters’a konuşan Türk diplomatik kaynağa göre Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İran, ABD ve İsrail arasındaki savaşı sona erdirmeye yönelik adımları görüşmek üzere yoğun bir diplomasi trafiği yürüttüğünü söyledi.

Reuters’a konuşan kaynağa göre Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve ABD’li yetkililerle ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptı.

Kaynak, görüşmelerde savaşın sona erdirilmesine dönük atılabilecek adımların ele alındığını belirtirken, temasların içeriğine ilişkin daha fazla ayrıntı paylaşmadı.

Trump, sosyal medyadan İran’ı Hürmüz’ü açması için tehdit etti:

“İran, bu andan itibaren 48 saat içinde Hürmüz Boğazı’nı hiçbir tehdit olmadan tamamen açmazsa, ABD İran’ın çeşitli enerji santrallerini, en büyüğünden başlayarak vurup yok edecek.”

İran Devrim Muhafızları tehdide cevap verdi:

“İran’ın yakıt ve enerji altyapısı hedef alınırsa, ABD’ye ve bölgedeki rejime ait tüm enerji, bilgi teknolojileri ve tuzdan arındırma altyapıları hedef alınacak.”

*

İran’ın balistik füzeleri Dimona’dan sonra İsrail’in Arad kentini vurdu.

En az 100 kişi yaralandı.

İran’ın vurduğu Arad’a giden İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’e tepki
:

“Tüm bu ölümlerden siz sorumlusunuz!”
Şehrimden defol! Yahudi-Nazi. Sen bir Nazisin!”

Saldırıda en az 20 kişi yaralandı. Nükleer tesisin isabet alıp almadığı bilinmiyor.

Dimona, İsrail’in güneyindeki Negev çölünde bulunan ve ülkenin en kritik stratejik tesislerinden biri kabul edilen nükleer merkeze ev sahipliği yapıyor. 1950’lerin sonunda Fransız desteğiyle inşa edilen tesis, İsrail’in resmen doğrulamadığı ancak uzun süredir açık kaynaklarda tartışılan nükleer kapasitesinin sembolü olarak görülüyor. Bu nedenle Dimona, İsrail’in “nükleer belirsizlik” politikasının ve bölgedeki caydırıcılık mimarisinin merkezinde yer alıyor.

80’lerde ifşa edilmişti

Tesisin sırları ilk kez 1980’lerde Mordechai Vanunu tarafından ifşa edilmişti.

Vanunu, Dimona’daki nükleer tesiste teknisyen olarak çalıştı. 1986’da tesisle ve İsrail’in gizli nükleer programıyla ilgili fotoğraf ve bilgileri İngiliz Sunday Times gazetesine verdi. Ardından İtalya’da Mossad tarafından kaçırılarak İsrail’e götürüldü, yargılandı ve 18 yıl hapis cezası aldı; bunun 11 yılı tecritte geçti.

Vanunu’nun ifşaları, Dimona’nın İsrail’in nükleer kapasitesinin merkezinde olduğu yönündeki açık kaynak kanaatini güçlendiren dönüm noktalarından biri sayılıyor.

Vanunu 2004’te tahliye edildi ama tamamen serbest bırakılmadı. İsrail, ülkeyi terk etmesini, yabancılarla temasını ve basına konuşmasını uzun süre kısıtladı; bu kısıtlamaları ihlal ettiği gerekçesiyle daha sonra yeniden gözaltı ve dava süreçleri yaşadı. İnsan hakları örgütleri bu kısıtlamaları eleştirdi.

İran, Hint Okyanusu’nda bulunan Diego Garcia’daki ortak ABD-İngiltere askeri üssünü iki orta menzilli balistik füzeyle hedef aldı. Wall Street Journal’ın çok sayıda ABD’li yetkiliye dayandırdığı haber, Reuters tarafından da aktarıldı. Habere göre füzelerin hiçbiri üsse isabet etmedi; füzelerden biri uçuş sırasında başarısız oldu, diğerine ise bir ABD savaş gemisinden SM-3 önleyici füzesi ateşlendi. Önlemenin başarılı olup olmadığı ise netleşmedi.

Saldırının en dikkat çekici yönü hedefin uzaklığı oldu. Diego Garcia, İran’a yaklaşık 4 bin kilometre mesafede bulunuyor. Bu da saldırıda kullanılan füzenin en az bu menzile yaklaşan ya da bu menzili aşan bir kapasiteye sahip olduğunu gösteriyor. Wall Street Journal, bunun İran’ın ilk operasyonel orta menzilli balistik füze kullanımı olarak değerlendirildiğini yazdı.

İran daha önce füze menzilini 2 bin kilometre olarak açıklamıştı.

Diego Garcia, Chagos Takımadaları’nın en büyük adasında yer alan ve ABD’nin bombardıman uçakları, nükleer denizaltılar ve güdümlü füze destroyerleri için kullandığı kritik bir askeri merkez olarak biliniyor.

Bu nedenle saldırı, yalnızca yeni bir coğrafi genişleme değil, aynı zamanda Washington ve Londra’ya doğrudan stratejik mesaj olarak da görülüyor.

Yaklaşık 4 bin kilometrelik bu menzil, İran’ın füze kapasitesinin artık yalnızca İsrail, Körfez ya da yakın çevresiyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Bu çapta bir erişim alanı; Türkiye, Yunanistan, Romanya, Kıbrıs, İsrail, Ürdün, Mısır, Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri, Irak, Pakistan, Afganistan, Orta Asya’nın önemli bölümü, Hindistan’ın büyük kısmı, Çin’in batısı ve Rusya’nın güneyini kapsayan çok geniş bir coğrafyayı menzil içine sokuyor. Bu da İran’ın füze tehdidinin Orta Doğu sınırlarını aşarak Avrupa’nın bir bölümü ile Asya’daki daha uzak stratejik hedefleri de kapsayabilecek bir düzeye ulaştığı anlamına geliyor.

Çekya’da İsrail silah şirketi Elbit’le bağlantılı fabrikayı ateşe verdiğini duyuran “Deprem Fraksiyonu” adlı örgüt, saldırıyla ilgili video yayınladı.