ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’da üç haftadır süren ve yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği protestoların ardından, ülkeye yönelik askerî ve gizli operasyon seçenekleri hakkında bilgilendirildiği bildirildi. Pentagon’dan iki yetkili, BBC’nin ABD ortağı CBS News’e yaptıkları açıklamada, Trump’a uzun menzilli füze saldırıları, siber operasyonlar ve psikolojik harp faaliyetleri gibi farklı senaryoların sunulduğunu söyledi.
Kaynaklara göre olası bir ABD müdahalesinde hava gücü ön planda olacak. Bunun yanında İran’ın komuta yapısını ve iletişim ağlarını felç etmeye yönelik siber ve gizli operasyon seçenekleri de masada.
Trump, pazartesi günü İran’la ticari ilişkisi olan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Bu karar, insan hakları örgütlerinin son üç haftada en az 600 protestocunun öldürüldüğünü açıkladığı bir dönemde geldi. İran Dışişleri Bakanı, Tahran’ın Washington’la görüşmelere açık olduğunu söylerken, aynı zamanda “savaşa da hazırız” mesajı verdi.
Beyaz Saray kaynaklarına göre Trump’ın ulusal güvenlik ekibi salı günü İran konulu özel bir toplantı yapacak. Ancak Trump’ın bu toplantıya katılıp katılmayacağı henüz net değil. Trump daha önce, eğer protestoculara yönelik şiddet artarsa ordunun “çok güçlü seçenekleri” değerlendirdiğini söylemişti. İranlı yetkililerin kendisini “müzakere için aradığını” belirten Trump, buna rağmen “görüşmeden önce harekete geçmemiz gerekebilir” demişti.
İran’da ekonomik kriz, para biriminin çökmesi ve kötü yönetim, protestoları sadece ekonomik bir isyan olmaktan çıkarıp, dini lider Ali Hamaney’in meşruiyetini sorgulayan siyasal bir krize dönüştürdü.
Washington: Mesajlar çelişkili
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, bir İranlı yetkilinin Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff’la temas kurduğunu açıkladı. Leavitt, “İran’ın kamuoyuna verdiği mesajlar ile bize özel kanallardan iletilenler arasında ciddi fark var” dedi. Ancak Trump’ın “gerekli görürse askerî seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğini” vurguladı.
ABD yönetimi, İran’daki vatandaşlarına ülkeyi terk etmeleri ya da ABD yardımına ihtiyaç duymadan çıkabilecek bir plan yapmaları çağrısında bulundu.
Hamaney: ABD düşmanlara güveniyor
İran lideri Ali Hamaney, ABD’yi “aldatmakla” ve “hain paralı askerlerle çalışmakla” suçladı. Pazartesi günü düzenlenen devlet destekli gösterilere atıf yapan Hamaney, “İran milleti güçlüdür, düşmanlarını tanır ve her sahnede hazırdır” dedi. Devlet medyası, birçok şehirde rejim yanlısı kalabalıkların toplandığını duyurdu. BBC Farsça servisi, insanlara rejim yanlısı gösterilere katılmaları için mesajlar gönderildiğini, buna karşılık muhalif eylemlere katılmamaları konusunda uyarıldıklarını aktardı.
Tarifeler ve ekonomik baskı
Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, İran’la iş yapan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını ilan etti: “Bu karar nihai ve kesindir.”
ABD yaptırımları altında zaten ağır baskı yaşayan İran’da para birimi çökmüş durumda. Enflasyon nedeniyle gıda fiyatları yüzde 70’e varan oranlarda arttı. Gıdanın İran ithalatının yaklaşık üçte birini oluşturduğu belirtiliyor. Yeni tarifelerin, özellikle İran’la ticaret yapan Çin, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Hindistan gibi ülkeler üzerinden dolaylı etkiler yaratabileceği ifade ediliyor.
Şah’ın oğlu: Daha erken müdahale edin
İran’ın devrik şahının oğlu ve ABD’de yaşayan Reza Pehlevi, Trump’a “daha erken müdahale” çağrısı yaptı. CBS News’e konuşan Pehlevi, İran yönetiminin “dünyayı yeniden müzakereye hazır olduğu konusunda kandırmaya çalıştığını” söyledi. Trump için “Ne dediğini bilen ve söylediğini yapan bir lider” ifadesini kullanan Pehlevi, “Başkanın çok yakında bir karar vermesi gerekecek” dedi.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları örgütüne göre, protestolarda en az 648 kişi öldürüldü; bunların dokuzu 18 yaşın altında. BBC’ye konuşan İran içindeki kaynaklar, gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğini belirtiyor. Perşembe akşamından bu yana süren internet kesintisi, ülkeden sağlıklı bilgi alınmasını zorlaştırıyor.
