İsrail’in 7 Ekim saldırılarından bu yana yaptığı ilk genel seçim, iki ana bloktan hiçbirine hükümet kurma çoğunluğu vermedi. Merkez Seçim Komitesi’nin (MSK) verilerine göre oyların yüzde 89,8’i sayıldığında Başbakan Binyamin Netanyahu’nun liderliğindeki blok 120 sandalyeli Knesset’te 53, Yaşar Partisi lideri Gadi Eisenkot’un bloku ise 48 sandalyeye ulaşıyordu; iki taraf da 61’lik çoğunluğun çok uzağında kaldı. Perşembe sabahı itibarıyla sayılan oy oranı yüzde 90,4’e çıkarken tablo değişmedi.
Son durum: Çift zarf sayımı başladı
MSK, Perşembe sabahı ağırlıklı olarak askerler, mahkumlar, sağlık personeli ve yurt dışındaki temsilciliklerde görevli İsraillilerin kullandığı “çift zarf” oylarının sayımına başlandığını duyurdu. Komiteye göre olağan oyların sayımı da henüz tamamlanmış değil: 12 bin 18 sandığın 11 bin 712’sinden sonuçlar işlendi; geri kalanlar standart doğrulama sürecinden geçiyor.
Sayılmayı bekleyen çift zarf oylarının 430 bin ile 480 bin arasında olduğu tahmin ediliyor. Her Knesset sandalyesinin yaklaşık 40 bin oya karşılık geldiği düşünüldüğünde bu oylar sandalye dağılımını etkileyebilir; ancak tam sayımın Perşembe öğleden sonra, resmi kesin sonuçların ise 4 Kasım’da açıklanması bekleniyor. Times of Israel’in analizine göre geçmiş seçimler, bu oyların kilitlenmeyi kıracak bir sürpriz yaratmayacağını gösteriyor.
Sandıktan çıkan tablo
Sandık sonrası açıklanan çıkış anketleri Eisenkot blokunu iki-üç sandalye önde gösteriyordu; ancak sayım ilerledikçe çıkış anketlerinin yanıldığı ortaya çıktı ve hem Netanyahu’nun partisi hem de bloku öne geçti.
Parti bazında Likud 26 sandalyeyle birinci parti olurken Eisenkot’un Yaşar Partisi 21 sandalyeyle ikinci sırada yer aldı. Naftali Bennett’in B’Yahad’ı ile Yusuf Cabarin’in Birleşik Liste’si 12’şer, sol eğilimli Demokratlar ise 8 sandalye kazandı. Aşırı sağcı Otzma Yehudit, ultra-Ortodoks Şas ve Birleşik Tora Yahudiliği ile Mansur Abbas’ın Raam’ı ve Avigdor Liberman’ın Yisrael Beytenu’su 7’şer sandalyede kaldı; Maliye Bakanı Bezalel Smotriç’in Dini Siyonizm Partisi ise 6 sandalye aldı.
Netanyahu cephesi için asıl darbe, mevcut güç kaybında saklı. Likud, Şas, Birleşik Tora Yahudiliği, Otzma Yehudit ve Dini Siyonizm’den oluşan blok, mevcut Knesset’te 68 sandalyeye sahipken 53’e geriledi. Katılım da dikkat çekiciydi: yüzde 77,7 ile 1999’dan bu yana en yüksek seviye kaydedildi.
Arap partileri tarihi zirvede
Seçimin en çarpıcı sonucu Arap seçmenden geldi. Ağırlıklı olarak Arap seçmene dayanan iki parti, Netanyahu’yu ve aşırı sağcı müttefiklerini iktidardan indirme umuduyla rekor katılım gösteren Arap seçmenler sayesinde toplam 19 sandalyeye ulaştı; daha önceki en yüksek sayı 15’ti.
Ancak bu sandalyelerin hükümet matematiğine dönüşmesi kolay değil. Birleşik Liste ve Raam’ın 19 sandalyesi, Demokratlar dışındaki tüm Siyonist muhalefet partileri Arap partileriyle işbirliğini dışlamamış olsaydı, Netanyahu karşıtı bloka rahat bir çoğunluk sağlamaya fazlasıyla yetecekti. Birleşik Liste ise kapıyı açık tutuyor; parti yaptığı açıklamada Netanyahu hükümetini devirmek için siyasi işbirliğine hazır olduğunu yineledi.
Likud cephesi ise sonuçlara itiraz ediyor. Parti, seçimin Arap partileri tarafından “çalındığını” öne sürdü; ancak polis kaynakları bu iddiaları reddetti. Bir polis kaynağı, iddiaları destekleyen herhangi bir soruşturma ya da istihbarat bulgusu bulunmadığını vurguladı.
Koalisyon ihtimalleri: Üç senaryo
Cumhurbaşkanı İsaac Herzog’un partilerle istişareleri büyük olasılıkla gelecek hafta başlayacak. Analistlerin ortak görüşü, hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin bazı liderlerin seçim kampanyası boyunca verdikleri sözlerden dönmek zorunda kalabileceği yönünde.
- Değişim bloku artı Arap partileri: Kâğıt üzerinde en net yol bu. Raam lideri Abbas, 2021-2022’de Bennett-Lapid hükümetine katılarak bir tabuyu yıkmıştı ve bugün de değişim blokuyla güç birliği yapmayı teklif ediyor. Bir diğer seçenek ise azınlık hükümeti: Arap partilerinin kabineye girmeden kritik oylamalarda dışarıdan destek vermesi halinde değişim bloku 67 sandalyeye kadar ulaşabilir. Demokratlar lideri Yair Golan bu yolu açıkça savunuyor ve Eisenkot ve Lapid ile koalisyon görüşmesi yapacak. Ancak İsrail Demokrasi Enstitüsü Başkanı Yohanan Plesner, bu seçeneğin seçim vaatlerinin çiğnenmesi anlamına geleceğini ve İsrail kamuoyunun buna hiç hazır olmadığını söylüyor. Liberman da dışarıdan Arap desteğini bile reddetmiş durumda.
- Ulusal birlik hükümeti: Plesner’a göre ulusal birlik hükümeti etrafında ciddi müzakerelerin yaşanması belki daha olası. Netanyahu’nun tercihi, kendi blokunu koruyup değişim blokundan bir partiyi yanına çekmek olacaktır. Muhalefetin şartı ise Netanyahu’nun ya uluslararası alanda İsrail’e sorun yaratan aşırı sağcı ortaklarından birinden ya da zorunlu askerlik yasasına direnen ultra-Ortodoks partilerden birinden vazgeçmesi. Bu senaryoyu güçlendiren gelişmeler de var: Bir habere göre Liberman muhalefetin geri kalanıyla temasını kesti ve Eisenkot-Netanyahu birlik hükümeti istiyor. ABD Başkanı Donald Trump da birlik hükümeti için baskı yapma seçeneğini değerlendireceğini söyledi; ancak bir ABD’li yetkili Beyaz Saray’ın koalisyon görüşmelerine müdahale edip etmeyeceğine henüz karar vermediğini belirtti. Ynet’in Trump çevresine dayandırdığı habere göre ise ABD Başkanı, Ben-Gvir’in ve muhtemelen Smotriç’in bir sonraki hükümette yer almasını istemiyor.
Netanyahu ise şimdilik çizgisini koruyor. Başbakanın Ben-Gvir ve Smotriç’e “birlikteyiz ve birlikte kalacağız” mesajı verdiği aktarıldı; Netanyahu seçim gecesi de güçlü, ulusal, sağcı bir hükümet kurma hedefini açıklamıştı. Eisenkot ise “Siyonist bir hükümet” kurmak için elinden geleni yapacağını ve Netanyahu’nun çekilmesi gerektiğini söyledi.
- Yeniden seçim: Eisenkot seçim gecesi, bu kadar yüksek katılımın ardından yeni bir sandığın hata olacağını savundu; Herzog da partilere yeni seçimden kaçınma çağrısı yaptı. Yine de analistler, derin ideolojik ayrılıklar nedeniyle bir seçim turunun daha en olası ihtimal olabileceğini düşünüyor. Plesner’a göre bu senaryo, yeni seçime kadar geçici hükümetin başında kalacak Netanyahu için en elverişli sonuç olabilir. İsrail, 2019-2021 arasında benzer bir kilitlenmeyle dört seçim yaşamıştı.
Bölgesel gölge: İran
Koalisyon belirsizliği, bölgedeki gerilimin tırmandığı bir döneme denk geliyor. Netanyahu, geçici hükümet başbakanı olarak sınırlı yetkilerle görev yapacak olsa da savaş yetkilerini koruyacak. Wall Street Journal’ın haberine göre ise ABD, bazı Körfez ülkelerine 3 Kasım’daki ara seçimlerin ardından İran’a yönelik kısa ama yoğun bir askeri harekâta hazırlıklı olmalarını bildirdi.
Plesner, belirsizliğin büyüklüğü göz önüne alındığında bir sonraki başbakanın belli olmasının haftalar, hatta aylar sürebileceğini öngörüyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
