İsrailli bir yetkilinin Axios’a verdiği bilgiye göre, İsrail ve Suriye arasında bugün Paris’te yapılan görüşmeler “olumlu” geçti ve her iki taraf da müzakerelerin hızını artırma ve daha sık görüşme konusunda anlaştı. Yetkili, “Her iki ülke de Başkan Trump’ın Orta Doğu vizyonu doğrultusunda bir güvenlik anlaşmasına varmak istediklerini dile getirdi” dedi.
Axios muhabiri Barak Ravid’in aktardığına göre İsrailli yetkili, her iki tarafın da Donald Trump’ın Orta Doğu vizyonu doğrultusunda bir güvenlik anlaşmasına varma arzusunda olduğunu ifade etti. Yetkili, Paris’teki temasların “olumlu ve yapıcı” geçtiğini belirtti.
Görüşmelere İsrail, Suriye ve ABD’den üst düzey isimler katıldı. İsrail heyetinde, İsrail’in Washington Büyükelçisi Yechiel Leiter, Başbakanlık Askeri Sekreteri Roman Gofman ve Ulusal Güvenlik Danışman Vekili Gil Reich yer aldı.
Suriye tarafını Dışişleri Bakanı Esad Şabani ile İstihbarat Başkanı Hussein Salameh temsil etti.
Amerikan heyetinde ise ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack ile Başkan Trump’ın danışmanları Steve Witkoff ve Jared Kushner yer aldı.
Paris’teki yoğun diplomasi trafiğine Türkiye de dahil oldu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suriye Dışişleri Bakanı Asaad el-Şaibani ile Paris’te bir araya gelerek bölgesel ve uluslararası gelişmeleri ele aldı.
ABD, İsrail ve Suriye’ye, Ürdün’ün başkenti Amman’da Amerikan–İsrail–Suriye ortak bir “fusion cell” (entegre istihbarat hücresi) kurulmasını teklif etti.
ABD’li yetkililere göre bu yapı, Suriye’nin güneyindeki güvenlik durumunu yönetmek, askerden arındırma sürecini koordine etmek ve İsrail güçlerinin Suriye’de ele geçirdiği alanlardan çekilmesine ilişkin müzakerelere zemin hazırlamak üzere tasarlandı.
ABD’li üst düzey bir yetkili, bu yapının klasik bir diplomatik masa değil, askerî ve istihbarî verilerin gerçek zamanlı olarak birleştirildiği bir merkez olacağını vurguladı.
“Fusion cell kapsamında detaylar üzerinde çalışana kadar, her iki taraf da mevcut mevzilerinde tüm askerî faaliyetleri donduruyor” diyen ABD’li yetkili, sürecin fiilen başladığını söyledi.
Yetkiliye göre her taraf hücreye temsilciler gönderecek ve bu hücre; diplomatik temasları, askerî koordinasyonu, istihbarat paylaşımını,ticari ve sivil ilişkileri aynı çatı altında yürütecek.
“Fusion cell sürecin motoru olacak ve ABD 7/24 arabulucu rolü üstlenecek” ifadeleri kullanıldı.
Bir İsrailli yetkili, Paris’te yapılan görüşmeler sırasında İsrail ve Suriye’nin müzakere temposunu artırma, daha sık bir araya gelme ve iki ülke arasında güven artırıcı adımlar atma konusunda mutabakata vardığını açıkladı.
Bu çerçevede, taraflar arasında doğrudan bir hat kurulması, askerî gerilimin hızla düşürülmesi ve yanlış hesaplamaların önüne geçilmesi hedefleniyor. ABD, sürecin tamamını denetleyen ve yöneten aktör konumunda.
Sadece güvenlik değil: Sivil alanlar da masada
Jerusalem Post, ayrıca taraflar arasında askerî olmayan alanlarda da görüşmelerin başlatılması konusunda bir anlayış oluştuğunu aktardı. Buna göre, sağlık, enerji ve tarım gibi sivil sektörler müzakere gündemine alınacak; ancak bu başlıkların uygulamaya geçirilmesine ilişkin henüz bir takvim açıklanmadı.
“İsrail ve Suriye hiç bu kadar yakın olmamıştı”
ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi ve Büyükelçisi Tom Barrack, süreci şöyle tanımladı:
“Bu atılımın özü, her iki tarafın da inkâr döneminden gerçek iş birliği ve ortak refah dönemine geçme yönündeki güçlü ve karşılıklı arzusudur. Tarafların, geçmişin pişmanlıklarını giderirken şeffaflık ve iş birliği temelinde yeni bir ilişkiye tamamen bağlı olmaları özellikle cesaret verici. Başkan Trump’ın liderliği altında; ekonomik fırsatları, refahı ve açık, dürüst şeffaflığı öncelemek, anlamlı ve kalıcı iş birliğine götürür.”
ABD Dışişleri, süreci “olumlu bir adım” olarak nitelendirirken, egemen ülkelerin fiilen iş birliği yaptığı her durumda refahın bunu izlediğini vurguladı.
ABD’den “silahsızlandırılmış ekonomik bölge” önerisi
ABD heyeti toplantıda Suriye’nin güneyinde silahsızlandırılmış ekonomik bölge önerisinde bulundu.
Trump yönetiminin Ukrayna ve Rusya arasındaki toprak sorununu çözmek için Donbas’ta böyle bir bölge oluşturma önerisine benziyor.
“Bu ekonomik bölge, rüzgar santralleri, tarım, Orta Doğu’nun en iyi kayak dağı ve misafirperverlikte en iyisi olan Dürzi topluluğunu içerecektir,” dedi ABD’li yetkili.
ABD’li yetkili, bölgesel ortakların projeyi finanse etme konusunda zaten taahhütte bulunduğunu ekledi, ancak herhangi bir ülkenin adını vermekten kaçındı.
ABD Dışişleri mutabakat metnin açıkladı
ABD Dışişleri Bakanlığı, Paris’teki ABD, İsrail ve Suriye görüşmesinin mutabakat metnini açıkladı:
“Amerika Birleşik Devletleri’nin himayesinde, üst düzey İsrail ve Suriye yetkilileri Paris’te bir araya geldi. Başkan Donald J. Trump’ın Orta Doğu’daki liderliği, Suriye’nin egemenliğine ve istikrarına, İsrail’in güvenliğine ve her iki ülkenin refahına saygıya odaklanan verimli görüşmelere olanak sağladı.
“İsrail Devleti ve Suriye Arap Cumhuriyeti (bundan sonra: ‘Taraflar’) aşağıdaki mutabakatlara varmışlardır.
“Taraflar, her iki ülke için de sürdürülebilir güvenlik ve istikrar düzenlemelerine ulaşmak için birlikte çalışma taahhütlerini yeniden teyit ederler.
“İki taraf, ABD’nin gözetimi altında istihbarat paylaşımı, askeri gerilimin azaltılması, diplomatik ilişkiler ve ticari fırsatlar konusunda acil ve sürekli koordinasyonu sağlayacak ortak bir entegre mekanizma – özel bir iletişim birimi – kurmaya karar verdi.
“Bu mekanizma, herhangi bir anlaşmazlığın hızlı bir şekilde ele alınması ve yanlış anlamaların önlenmesi için bir platform görevi görecektir.
“Amerika Birleşik Devletleri bu olumlu adımları takdir ediyor ve Ortadoğu’da istikrarlı ve kalıcı bir barışa ulaşmaya yönelik daha geniş çabaların bir parçası olarak, bu mutabakatların uygulanmasını desteklemeye kararlı kalıyor. Egemen uluslar saygılı ve verimli bir şekilde işbirliği yaptığında, refah ortaya çıkar.
“Bu ortak bildiri, bugünkü önemli toplantının ruhunu ve tarafların gelecek nesillerin yararına ilişkilerinde yeni bir sayfa açma kararlılığını yansıtmaktadır.”
Fidan: “Hem Suriye tarafı hem ABD tarafıyla istişare halindeyiz”
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Paris’teki ABD-Suriye-İsrail görüşmeleriyle ilgili şunları söyledi:
“Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani, İsrail, Suriye ve ABD arasındaki 3’lü görüşme için Paris’te bulunuyordu. Biz bu müzakereleri çok yakından takip ediyoruz. Suriye ve ABD tarafıyla istişare halindeyiz.
Bu görüşme sonrası Şeybani ile görüştük. Birkaç gün önce YPG ile yaptıkları görüşmelerde hangi sonuçlara ulaştılar veya ulaşmadılar onların üzerinden geçme imkanımız oldu. Bu konuları çok detaylı görüştük.
Tom Barrack ile bir araya geldim. Ondan da bugünkü 3’lü görüşmelerin seyrine ilişkin bilgi aldık, görüşlerimizi aktardık.”
