Japon çağdaş sanatının dünyaca ünlü ismi Yayoi Kusama, 97 yaşında hayatını kaybetti. Polka noktaları, dev bal kabağı heykelleri ve Sonsuzluk Ayna Odaları ile tanınan Kusama, 14 Ağustos’ta Tokyo’da tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi.
Sanatçının ölümü, kendisini temsil eden David Zwirner galerisi ile Tokyo’daki Yayoi Kusama Müzesi tarafından 26 Ağustos’ta duyuruldu. Galeri, Kusama’nın ölüm nedeninin çoklu organ yetmezliği olduğunu açıkladı.
Japonya’dan New York sanat dünyasına
1929’da Japonya’nın Matsumoto kentinde doğan Kusama, çocukluğundan itibaren halüsinasyonlar gördüğünü ve tekrar eden noktalar, ağlar ve desenlerden oluşan bu görüntüleri daha sonra sanatının temel unsurlarına dönüştürdüğünü anlatıyordu.
Ailesinin sanatçı olmasına karşı çıktığını ve kendisinden evlenerek geleneksel bir hayat sürmesini beklediğini söyleyen Kusama, 1957’de 28 yaşındayken Japonya’dan ayrılarak ABD’ye gitti. Bir süre sonra New York’a yerleşti.
Dönemin büyük ölçüde beyaz ve erkeklerin hâkim olduğu New York sanat çevresinde kendisine yer açmayı başaran Kusama, Donald Judd, Joseph Cornell ve Eva Hesse gibi isimlerle yakın ilişkiler kurdu. Resimlerin yanı sıra deneysel heykeller, performanslar ve enstalasyonlar üretti.
Ancak bugün çağdaş sanatın öncü çalışmaları arasında kabul edilen bu eserler o yıllarda Kusama’ya maddi başarı getirmedi. Sanatçı New York’ta geçimini sağlamakta zorlandı ve ağır psikolojik sorunlar yaşadı.
Küresel şöhret yıllar sonra geldi
Kusama’nın dünya çapındaki büyük şöhreti ise kariyerinin çok daha ileri dönemlerinde geldi. Özellikle 21. yüzyılda yeniden keşfedilen sanatçı, çağdaş sanatın en tanınmış ve en çok ziyaretçi çeken isimlerinden birine dönüştü.
En ünlü eserleri arasında yer alan Infinity Mirror Rooms, yani Sonsuzluk Ayna Odaları, aynalar ve ışıklar yardımıyla ziyaretçiye sınırları olmayan bir mekânın içindeymiş hissi veriyordu. Londra’daki Tate Modern, Los Angeles’taki The Broad ve Washington’daki Hirshhorn Müzesi gibi önemli kurumlarda sergilenen bu çalışmalar yüz binlerce ziyaretçi çekti.
Kusama’nın aynalar, ışıklar ve tekrar eden desenlerle oluşturduğu bu mekânlar, sosyal medya çağının da en çok fotoğraflanan sanat eserlerinden oldu. Ancak sanatçının bu görsel dili, Instagram’dan onlarca yıl önce geliştirmeye başladığı çalışmalarına dayanıyordu.
Resim, heykel, performans, enstalasyon, edebiyat ve şiir alanlarında üretim yapan Kusama’nın çalışmaları Pop Art ve performans sanatının gelişimini etkiledi. Büyük ölçekli enstalasyonları ise bugün deneyimsel sanat olarak adlandırılan yaklaşımın öncülerinden kabul edildi.
Polka noktaları modaya da taşındı
Kusama’nın imzası haline gelen renkli polka noktaları sanat galerilerinin dışına da çıktı. Japon sanatçı, Louis Vuitton ile 2012’de ve 2023’te iki büyük koleksiyon hazırladı.
Markanın çantaları, kıyafetleri, ayakkabıları ve aksesuarları Kusama’nın noktaları ve renkli motifleriyle kaplandı. Böylece Kusama’nın görsel dünyası çağdaş sanatın sınırlarını aşarak küresel popüler kültürün de parçası haline geldi.
Kusama, tekrar eden noktalarını kendi geliştirdiği “self-obliteration”, yani “kendini yok etme” düşüncesiyle açıklıyordu. Ona göre insan, doğa ve evren birbirinden ayrı değil, sonsuz bir bütünün parçalarıydı.
Sanatçı bir röportajında polka noktaları aracılığıyla bütün dünyaya “sonsuza dek sevgi” mesajı vermek istediğini söylemiş; noktaların evrenle, insanlarla ve bütün canlılarla ilgili olduğunu vurgulamıştı.
Hayatının son dönemine kadar üretmeye devam eden Kusama, sanatla ilişkisini ölümü aşan bir bağlılık olarak tarif ediyordu. Bir gün bedeni ortadan kalksa bile ruhunun yeni eserler üretmeye devam edeceğini söylüyordu.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
