Sırbistan’da iki yıldır devam eden öğrenci protestoları, pazar günü yapılacak erken genel seçimler öncesinde başkent Belgrad’da düzenlenen büyük bir mitingle seçim kampanyasının son gününe damga vurdu.
Ülkenin farklı şehirlerinden günler boyunca yürüyerek Belgrad’a gelen öğrenciler, Slavija Meydanı’nda kendilerini bekleyen binlerce kişi tarafından karşılandı.
Öğrenci hareketinin çağrısıyla düzenlenen mitingde, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić yönetimine karşı başlayan protestoların seçim sandığında da sürdürüleceği mesajı verildi.
Mitingin sonunda meydanı dolduran kalabalık cep telefonlarının ışıklarını yaktı. Binlerce kişinin aynı anda telefon ışıklarını açmasıyla Slavija Meydanı, seçim kampanyasının en dikkat çekici görüntülerinden birine sahne oldu.
BBC Avrupa Editörü Paul Kirby’nin haberine göre, iki yıl önce üniversite kampüslerinde başlayan ve geleneksel bir siyasi lideri bulunmayan öğrenci hareketi, Vučić’in 12 yıllık iktidarına karşı ülke çapında örgütlenen bir siyasi güce dönüştü.
Her şey 16 kişinin öldüğü tren istasyonu faciasıyla başladı
Öğrenci hareketinin doğuşuna, 1 Kasım 2024’te Sırbistan’ın ikinci büyük kenti Novi Sad’da meydana gelen facia neden oldu.
Yenileme çalışmaları yapılan tren istasyonunun girişindeki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetti.
Facia, ülkede yolsuzluk, kamu ihalelerinde usulsüzlük, denetimsizlik ve siyasi kayırmacılık tartışmalarını başlattı. Eleştirmenler, istasyonun yenilenmesi sırasında yapılan hataları Vučić yönetiminin kamu yatırımlarındaki uygulamalarıyla ilişkilendirdi.
Öğrenciler önce üniversitelerde ve şehir meydanlarında hayatını kaybedenler için adalet talebiyle protestolar düzenledi.
Ancak eylemler kısa sürede yalnızca facianın sorumlularının yargılanması talebinin ötesine geçti.
Çiftçiler, oyuncular, akademisyenler, hâkimler ve farklı mesleklerden vatandaşların katılımıyla protestolar ülke çapında bir harekete dönüştü.
2025 yılının Mart ayında Belgrad, tarihinin en büyük protesto gösterilerinden birine sahne oldu. Hükümet üzerindeki baskı arttı, başbakan istifa etti.
Öğrenciler ise protestolarını sürdürerek erken seçim talebini gündeme taşıdı.
Liderleri yok, kararları öğrenci meclisleri alıyor
Hareketin en dikkat çekici özelliği, geleneksel bir liderlik yapısının bulunmaması.
Öğrenciler, üniversitelerde oluşturdukları ve plenum adı verilen genel kurullarda karar alıyor. Hareketin siyasi kararları da bu toplantılarda belirleniyor.
2023 seçimlerinde Vučić’in karşısına çıkan Avrupa Birliği yanlısı muhalefet koalisyonu daha sonra dağılmıştı.
Öğrenciler ise mevcut muhalefet partilerinin çatısı altında birleşmek yerine kendi seçim listelerini oluşturdu.
Bazı muhalefet partileri de öğrencilerin listesini desteklemek amacıyla seçim yarışından çekildi.
Henry Jackson Society uzmanı Helena Ivanov, BBC’ye yaptığı açıklamada öğrencilerin geleneksel muhalefet partilerinin ulaşamadığı geniş kitleleri harekete geçirmeyi başardığını söyledi.
Ivanov’a göre bu hareket, Vučić’in iktidara gelişinden bu yana karşılaştığı en ciddi siyasi meydan okumalardan biri.
Öğrencilerin listesinde öğrenci yok: Basketbol yıldızı, oyuncular, doktorlar ve profesörler aday
Seçimlere “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanacak” adıyla katılan hareketin milletvekili adayları arasında öğrenciler bulunmuyor.
Öğrenciler bunun yerine toplumun farklı kesimlerinden tanınmış isimleri aday gösterdi.
Listenin ilk sırasında Novi Sadlı kardiyoloji profesörü Ilija Srdanović yer alıyor.
Diğer adaylar arasında Sırbistan’ın ünlü eski basketbol yıldızı Dejan Bodiroga, tanınmış oyuncu Tihomir Stanić ve Sırbistan Merkez Bankası’nın eski başkanı Dejan Šoškić bulunuyor.
Listede ayrıca öğretmenler, üniversite profesörleri, doktorlar, çiftçiler ve bilim insanları yer alıyor.
Belgrad’a yürüyen öğrencilere katılan listenin ilk sıra adayı Srdanović, BBC’ye yaptığı açıklamada, “Tarih yeniden yazılıyor. Bu enerjiyi durdurmak mümkün değil” dedi.
Öğrencilerin programında yolsuzlukla mücadele ve medya özgürlüğü var
Öğrenci hareketi seçimlere 11 maddelik bir programla giriyor.
Programın merkezinde devlet kurumlarının siyasi etkiden arındırılması, yolsuzlukla mücadele ve kamu yönetiminde liyakat bulunuyor.
Öğrenciler, yolsuzluğa karışan kişilerin yakalanması için özel bir polis birimi kurulmasını vaat ediyor.
Protestoculara yönelik müdahalelerde hukuku ihlal eden veya organize suç örgütleriyle bağlantısı bulunan İçişleri Bakanlığı görevlilerinin görevden uzaklaştırılması da talepler arasında.
Hareket, kamu yayıncılığının iktidarın kontrolünden çıkarılmasını ve medya alanında reform yapılmasını istiyor.
Kamu şirketlerinin başına iktidar partisine bağlı isimlerin atanmasına son verilmesi de programda yer alıyor.
Vučić ve iktidardaki Sırp İlerleme Partisi (SNS) ise yolsuzluk yaptıkları ve medyayı siyasi kontrol altında tuttukları yönündeki suçlamaları reddediyor.
Vučić bu kez başbakan olmak istiyor
Sırbistan siyasetinde 2012’den bu yana belirleyici konumda bulunan Aleksandar Vučić, 2014-2017 yılları arasında başbakanlık, ardından iki dönem cumhurbaşkanlığı yaptı.
Üçüncü kez cumhurbaşkanı seçilmesinin önündeki anayasal engel nedeniyle Vučić, bu kez başbakanlık için seçim kampanyası yürütüyor.
Vučić, öğrencilerin protestolarının arkasında yabancı güçlerin bulunduğunu, hareketin ülkeyi istikrarsızlaştırmayı amaçladığını iddia ediyor. Ancak bu suçlamalarını destekleyen kanıtlar sunmuş değil.
Sırbistan lideri, dış politikada Avrupa Birliği üyeliği hedefini korurken Rusya ile yakın ilişkilerini de sürdürüyor. Belgrad yönetimi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline rağmen Moskova’ya yaptırım uygulamayı reddediyor.
Seçim öncesinde baskı, şiddet ve gözetim iddiaları
Seçim kampanyası, muhaliflere yönelik baskı ve seçim güvenliği tartışmalarının gölgesinde yürütülüyor.
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi, seçim öncesindeki siyasi atmosferi gergin ve kutuplaştırıcı olarak tanımladı.
Bağımsız seçim izleme kuruluşu CRTA ise kampanya boyunca tehditler, fiziksel saldırılar ve muhalif aktivistlere yönelik gözetim faaliyetleri yaşandığını bildirdi.
Kuruluşun raporuna göre televizyonlardaki siyasi yayınların yaklaşık dörtte üçü hükümet temsilcilerine ayrıldı.
CRTA, bakanlıklar ve yerel yönetimlerin seçim sürecine iktidar lehine müdahalelerde bulunduğunu da ileri sürdü.
Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi’nin verilerine göre Sırbistan’da bu yıl gazetecilere ve medya kuruluşlarına yönelik yaklaşık 160 saldırı kaydedildi.
Sırbistan Seçim Komisyonu ise seçimlerin özgür olduğunu ve oy gizliliğinin güvence altında bulunduğunu savunuyor.
Pazar günü 6,45 milyon seçmen sandığa gidecek
Pazar günü yapılacak seçimlerde yaklaşık 6,45 milyon kayıtlı seçmen oy kullanabilecek.
250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu için 18 seçim listesi yarışacak. Bunlardan yalnızca yedisi 250 kişilik tam aday listesi sundu.
Ülke genelinde tek seçim çevresi uygulanan nispi temsil sisteminde, genel olarak yüzde 3 barajını aşan listeler parlamentoya girebiliyor.
Seçimlerde öğrencilerin oluşturduğu liste ile Vučić’in Sırp İlerleme Partisi arasındaki mücadele öne çıkıyor.
2023 seçimlerinde Vučić’e karşı yarışan geleneksel muhalefet koalisyonlarının aksine, bu kez iktidarın karşısında iki yıllık sokak protestolarından doğan, üniversite meclisleri üzerinden örgütlenen ve farklı toplumsal kesimleri bir araya getiren bir hareket bulunuyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
