ABD ile İran arasında haftalardır perde arkasında yürütülen müzakerelerin sonuna gelinirken, anlaşmanın içeriğine dair iddialar Arap medyası üzerinden kamuoyuna yansıdı.
Suudi Arabistan merkezli (merkezi Dubai/BAE’de bulunan) El Arabiya kanalı, ABD ve İran’ın cuma günü İsviçre’de imzalayacağı öne sürülen anlaşmanın 14 maddesini madde madde açıkladı. Resmi imza töreninin 19 Haziran’da İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında yapılacağı bildirildi; ancak maddelerle ilgili henüz resmi bir açıklama bulunmuyor.
Sızdırıldığı öne sürülen ana başlıklar
İddia edilen metne göre mutabakat şu unsurları içeriyor: Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona ermesi, İran ile ABD’nin birbirine müdahale etmemesi ve müzakerelerin 60 gün içinde tamamlanması. Hürmüz Boğazı’na ilişkin üç madde de yer alıyor. Bunlar deniz ablukasının kaldırılması, boğazın 30 gün içinde tam kapasiteyle açılması ve İran’ın tüm mayınları temizlemesi şeklinde aktarılıyor.
Ekonomik tarafta ise ABD ve müttefiklerinin İran için en az 300 milyar dolar değerinde yeniden yapılanma planı sunması, nükleer konularda nihai anlaşmaya varılması ve ABD’nin birincil-ikincil yaptırımlarının tamamen kaldırılması gibi maddeler öne sürülüyor. Yine iddiaya göre İran’ın NPT kapsamında nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi, müzakereler sırasında ABD’nin bölgedeki askeri gücünü artırmaması ve dondurulmuş fonların serbest bırakılması metinde yer alıyor. Son iki madde ise nihai anlaşmanın yalnızca kalan maddeler için müzakere edilmesini ve BM Güvenlik Konseyi’nin bağlayıcı bir kararıyla onaylanmasını öngörüyor.
Trump’tan “300 milyar dolar” yalanlaması
Anlaşmanın en tartışmalı kısmı olan mali yardım iddiasını ABD Başkanı Donald Trump bizzat reddetti. Trump, Obama dönemindeki nükleer anlaşmayı “nükleer silaha giden yol” olarak nitelendirip “Benim anlaşmam nükleer silaha karşı bir duvar. Biz hiçbir şey ödemedik. 300 milyar dolar harcayacağımızı söyleyenler oldu.
Hayır, harcamıyoruz” dedi. Trump ayrıca istemeleri halinde ileride İran’a yatırım yapma hakları olduğunu ancak hiçbir yükümlülükleri bulunmadığını, İran’ın petrol üretmeye devam edebileceğini belirtti.
Trump daha önce de İran medyasının sızdırdığı şartların uzlaşılan metinle ilgisi olmadığını söylemiş, İran tarafı da “İnceleme ve karar alma süreci henüz sonuçlanmış değil” diyerek anlaşmanın imzalandığı iddiasını yalanlamıştı.
İsrail cephesi ve süreç
“Savaşın tüm cephelerde sona erdiği” iddiasını İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu yalanlamış, Hizbullah ile savaşının süreceğini duyurmuştu. Öte yandan ekonomik adımlardan biri fiilen başlamış görünüyor: ABD, İran’ın petrol ve yakıt satışlarına yönelik yaptırımları askıya alacağını açıkladı; bir ABD’li yetkili muafiyetin cuma günü imza ile yürürlüğe gireceğini bildirdi.
Şu aşamada metnin tamamı yalnızca Arap ve İran medyasının iddialarına dayanıyor; tarafların hiçbiri 14 maddenin tamamını resmen doğrulamadı. Trump’ın 300 milyar dolarlık yardımı reddetmesi nedeniyle anlaşma maddeleri belirsizliğini koruyor. Trump, basın toplantısı düzenleyip mutabakat zaptını kendisinin okuyacağını söyleyerek “Çünkü bu çok önemli bir belge” ifadesini kullandı — bu da metnin nihai halinin ancak resmi imza ve açıklamayla netleşeceğine işaret ediyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
