NASA’nın Ay’a insanlı dönüş programı Artemis II kapsamında görev yapan dört astronot, uçuşun ilk günlerini büyük ölçüde sorunsuz geçirirken, üçüncü günün sonunda teknik bir arızayla karşılaştı: tuvalet sistemi.
NASA astronotları Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch ve Kanada Uzay Ajansı astronotu Jeremy Hansen’ın bulunduğu yaklaşık 5 metre genişliğindeki Orion kapsülünde, atık boşaltım sisteminde sorun ortaya çıktı.
Donan idrar hattı tıkanmaya yol açtı
Görev direktörü Judd Frieling, arızanın tuvaletten atığın dışarı boşaltılmasıyla ilgili olduğunu belirterek, “Havalandırma hattında donmuş idrar var gibi görünüyor” dedi.
Yerçekimsiz ortamda çalışan sistemde sıvı atıklar uzaya tahliye edilirken, bu hattın donması nedeniyle akış durdu. Arıza, uçuşun üçüncü gününün son saatlerinde ortaya çıktı.
Çözüm: Kapsülü Güneş’e çevirerek ısıtma
Sorunun çözümü için görev kontrol ekipleri kapsülü Güneş’e doğru döndürerek donmuş hattı ısıtma planı geliştirdi. Bu yöntemle tıkanıklık kısmen açıldı ve kapsül, tankta biriken idrarın bir bölümünü yeniden uzaya boşaltabildi.
Başlangıçta tuvalet sistemi sadece katı atık kullanımı için “uygun” ilan edildi. Ancak çalışmaların ardından sistem tamamen yeniden devreye alındı.
Görev kontrolünden yapılan son anonsla “tuvalet her türlü kullanım için uygun” denildi. Astronot Christina Koch bu gelişmeye “Mürettebat seviniyor!” diyerek yanıt verdi.
İlk arıza değil: Pompa da çalışmamıştı
Tuvalet sistemi uçuşun başında da sorun çıkardı. Fırlatmadan kısa süre sonra pompanın çalışmadığı fark edildi. Bunun nedeninin sisteme yeterli su eklenmemesi olduğu anlaşıldı ve sorun kısa sürede giderildi.
Yedek plan: Apollo tarzı torba sistemi
Arıza sırasında mürettebat, sıvı atıklar için “Collapsable Contingency Urinal (CCU)” adı verilen yedek sisteme başvurmak zorunda kaldı. Bu yöntem, Apollo görevlerinde kullanılan torba sistemine benziyor.
Apollo döneminde tuvalet bulunmadığı için astronotlar yalnızca bu tür torbalar kullanıyordu. 1969’daki Apollo 10 mission sırasında kabin içinde atık parçalarının yüzmesi gibi sorunlar yaşandığı biliniyor.
Uzayda tuvalet: “En önemli ekipmanlardan biri”
Orion kapsülündeki sistem, sıvı atıkları uzaya tahliye ederken katı atıkları Dünya’ya geri getirmek üzere depoluyor. Yerçekimi olmadığı için atık yönetimi uzay görevlerinde kritik teknik başlıklardan biri olarak görülüyor.
Christina Koch, görev sırasında yaptığı açıklamada uzay tuvaleti için “Muhtemelen araçtaki en önemli ekipman” ifadesini kullandı.
Sorunlar geçmişte de yaşandı
Benzer arızalar daha önce de yaşandı. SpaceX’in Crew Dragon kapsülünde 2021’de idrar hattındaki bir tüpün yerinden çıkması sonucu sızıntı oluşmuş, astronotlar yedek ekipman kullanmak zorunda kalmıştı.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
