Uganda’daki Kibale National Park’ta yaşayan Ngogo şempanze grubunda, bilim insanlarını şaşkına çeviren bir şiddet dalgası ortaya çıktı. Yaklaşık 20 yıl boyunca barış içinde yaşayan grup, zamanla ikiye bölünerek ölümcül saldırıların yaşandığı bir sürece girdi.
Araştırmacılar, vahşi doğada yaşayan bir şempanze grubunun ilk kez açık biçimde iki ayrı fraksiyona ayrıldığını ve bu gruplardan birinin diğerine karşı organize saldırılar düzenlediğini tespit etti. Saldırılarda yetişkin erkekler ve yavrular hedef alındı; bugüne kadar en az 28 şempanze öldürüldü.
University of Texas’tan primatolog Aaron Sandel, saldırıların son derece şiddetli olduğunu belirterek, “Isırma, yumruklama, sürükleme ve tekmeleme… Çoğunlukla erkekler saldırıyor ama bazen dişiler de katılıyor” dedi. Çalışma, bilim dergisi Science’ta yayımlandı.
Araştırmayı yürüten ekip, Ngogo grubunu 1995’ten bu yana izliyordu. Yaklaşık 200 bireyle dünyanın bilinen en büyük şempanze topluluklarından biri olan grup, genellikle 50 birey civarında olan tipik şempanze topluluklarının çok üzerindeydi.
Araştırmanın kıdemli yazarı, University of Michigan emeritus profesörü John Mitani, yaşananları şöyle anlattı:
“Düne kadar arkadaş olanların bugün düşman haline gelmesini anlamak zor. Bu erkekler birlikte büyüdü, hayat boyu birbirlerini tanıdı ve iş birliği yaptı.”
Araştırmacılara göre grubun bölünmesinin arkasında birden fazla neden olabilir. Aşırı büyüyen grup içinde yiyecek ve çiftleşme rekabetinin artması, 2014’te hastalık belirtileriyle yedi şempanzenin ölmesi ve sosyal dengelerin bozulması bu süreci tetiklemiş olabilir.
Şempanze topluluklarında erkek egemen bir yapı bulunurken, 2015 civarında alfa erkek değişimi de gerilimi artırdı. “Jackson” adlı bir şempanzenin liderliği ele geçirmesiyle dengeler değişti. Aynı yıl içinde grup içindeki bazı alt kümeler birbirinden uzaklaşmaya başladı.
2017’de çoğu yavru 25 şempanzenin ölümüyle sonuçlanan bir hastalık dalgasının ardından çatışmalar tırmandı. Aynı yılın sonunda grup ikiye ayrıldı: “Batı” ve “Merkez” grupları.
Şiddet, 2018’den itibaren Batı grubunun Merkez grubuna yönelik sistematik saldırılarıyla başladı. Araştırmaya göre 2024’e kadar 24 ölüm kaydedildi. Son iki yılda ise bir yetişkin erkek, bir ergen ve iki yavrunun daha öldürülmesiyle sayı 28’e yükseldi. Ayrıca kaybolan çok sayıda şempanzenin de kayıt dışı öldürülmüş olabileceği belirtiliyor.
Mitani, yetişkin şempanzelerin genellikle iç kanama nedeniyle öldüğünü düşündüklerini belirterek, “Saldırılar 15 dakikadan kısa sürebiliyor. Dışarıdan ölümcül görünmeyen yaralar aslında ciddi iç hasara yol açıyor” dedi. Yavruların ise çoğu zaman hızla öldürüldüğünü ifade etti.
Başlangıçta daha küçük olan Batı grubunun zamanla hem sayı hem de alan olarak üstünlüğü ele geçirdiği ve bu süreçte kayıp vermediği kaydedildi.
Bilim insanları yaşananları doğrudan “iç savaş” olarak tanımlamaktan kaçınsa da, olayların insan çatışmalarıyla benzerlikler taşıdığına dikkat çekti. Ancak araştırmacılar, şempanze davranışları ile insan savaşları arasında doğrudan paralellik kurmanın yanıltıcı olabileceğini de vurguladı.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
