ABD merkezli Internet Archive’ın geliştirdiği Wayback Machine, internet sayfalarını kaydedip geçmiş versiyonlarını erişilebilir kılan en önemli dijital arşiv araçlarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak son dönemde büyük medya kuruluşlarının bu arşivleme faaliyetlerini engellemeye başlaması, platformun geleceğini tartışmalı hale getirdi.
ABD’de yayımlanan bir haberde, göçmen gözaltı politikalarına ilişkin verilerin gizlenmesini ortaya çıkaran gazetecilerin, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Kurumu’nun (ICE) verilerini analiz ederken Wayback Machine’den yararlandığı hatırlatıldı. Ancak ironik biçimde, bu haberi yayımlayan USA Today’in bağlı olduğu şirket, kendi içeriklerinin Wayback Machine tarafından arşivlenmesini engelliyor.
Sadece USA Today değil. The New York Times başta olmak üzere birçok büyük medya kuruluşu da son dönemde Internet Archive’ın tarayıcı botlarını engellemeye başladı. Analizlere göre en az 23 büyük haber sitesi, arşivleme için kullanılan “ia_archiver” botuna erişimi kapatmış durumda. Reddit de bu platformlar arasında yer alıyor.
Bazı yayın kuruluşları ise daha dolaylı yöntemler uyguluyor. The Guardian, botu tamamen engellemese de içeriklerini Internet Archive API’sinden çıkarıyor ve Wayback Machine arayüzünde erişimi zorlaştırıyor.
Medya kuruluşları bu adımı çoğunlukla yapay zekâ gerekçesiyle savunuyor. New York Times yetkilileri, içeriklerinin Internet Archive üzerinden yapay zekâ şirketleri tarafından izinsiz şekilde kullanılarak rekabet yaratabileceğini öne sürüyor. Benzer şekilde Reddit de kararını AI endişeleriyle açıklamıştı.
Bu gelişmelere karşı gazetecilerden tepki geldi. Electronic Frontier Foundation ve Fight for the Future öncülüğünde başlatılan girişimde 100’den fazla gazeteci Internet Archive’a destek veren bir mektup imzaladı. Mektupta, dijital çağda gazeteciliğin hafızasını koruma görevinin giderek bu tür arşivlere kaldığı vurgulandı.
Internet Archive yetkilileri, platformun 30 yılda 1 trilyondan fazla web sayfasını arşivlediğini belirtiyor. Ancak büyük yayıncıların erişimi kapatmasının, bu dijital hafızayı zayıflatabileceği uyarısı yapılıyor.
Wayback Machine, geçmişte gazetecilik açısından kritik rol oynadı. Örneğin, 2016’da New York Times’ın bir haberinde yaptığı editoryal değişiklikler, bu araç sayesinde ortaya çıkarılmıştı. Benzer durumların gelecekte tespit edilmesi zorlaşabilir.
Uzmanlara göre sorun sadece gazetecilikle sınırlı değil. Wayback Machine arşivleri, ABD’deki davalarda da sıklıkla delil olarak kullanılıyor. Bu nedenle erişimin kısıtlanması, hukuki süreçleri de etkileyebilir.
Internet Archive yöneticileri bazı yayıncılarla görüşmelerin sürdüğünü belirtse de, internetin giderek daha fazla “kapanmasının” kamuoyunun bilgiye erişimini zorlaştırdığı görüşü öne çıkıyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
