Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, dünyayı yaklaşık 450 yıldır alıştığımızdan farklı gösterecek tarihi bir harita kararına imza attı.
Afrika ülkelerinin öncülüğünde hazırlanan “Correct the Map – Haritayı Düzelt” başlıklı karar tasarısı, Genel Kurul’da 164 ülkenin desteğiyle kabul edildi. ABD karara karşı oy kullanan tek ülke oldu. Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna ise çekimser kaldı.
Karar, 1569 yılında Flaman kartograf Gerardus Mercator tarafından geliştirilen ve dünyanın en yaygın haritalarından biri haline gelen Mercator projeksiyonu yerine, kıtaların yüzölçümlerini gerçek oranlarına çok daha yakın gösteren Equal Earth (Eşit Dünya) gibi projeksiyonların daha yaygın kullanılmasını öngörüyor.
Afrika aslında haritada gördüğümüzden çok daha büyük
Mercator projeksiyonu esas olarak denizcilik için geliştirilmişti. Kara parçalarının şekillerini ve yönleri korumakta başarılı olan harita, üç boyutlu dünyayı iki boyutlu bir yüzeye aktarırken kıtaların büyüklüklerini ciddi biçimde çarpıtıyor.
Özellikle kutuplara yaklaştıkça kara parçaları olduğundan büyük, ekvatora yakın bölgeler ise olduğundan küçük görünüyor.
Bunun en çarpıcı örneği Afrika ile Grönland.
Alışılmış Mercator haritasında Grönland ile Afrika neredeyse aynı büyüklükte görünürken, gerçekte Afrika yaklaşık 30 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Grönland’ın yaklaşık 14 katı büyüklüğünde.
Bu nedenle Mercator haritasında Avrupa, Kuzey Amerika ve Rusya görsel olarak öne çıkarken Afrika, Güney Amerika ve ekvatora yakın diğer bölgeler gerçek büyüklüklerinden daha küçük algılanıyor.
Yeni harita: Equal Earth
BM kararında özellikle teşvik edilen Equal Earth projeksiyonu, 2018 yılında kartograflar Tom Patterson, Bernhard Jenny ve Bojan Šavrič tarafından geliştirildi.
Equal Earth, kıtaların yüzölçümleri arasındaki gerçek oranları koruyor. Bu nedenle yeni haritada Afrika, Latin Amerika, Güney Asya ve Okyanusya, Mercator haritasında alışılmış görüntülerine kıyasla belirgin biçimde daha büyük görünüyor.
Kararı Afrika ülkeleri adına BM Genel Kurulu’na sunan Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, haritaların yalnızca teknik araçlar olmadığını söyledi.
Dussey, haritaların insanların dünyayı algılama biçimini, eğitimi ve kolektif tahayyülü etkilediğini belirterek, yüzyıllardır kullanılan projeksiyonların Afrika ve diğer bölgeleri sembolik olarak küçülttüğünü savundu.
Tek karşı oy ABD’den
Karara en sert tepki Washington’dan geldi.
ABD temsilcisi Yaryna Ferencevych, tasarıyı daha geniş bir “radikal ideolojik projenin” parçası olarak nitelendirdi ve BM Genel Kurulu’nun uluslararası barış ve refah gibi sorunlar yerine 16. yüzyıldan kalma harita projeksiyonlarını, “tazminat” ve “bilişsel adalet” tartışmalarını gündemine almasını eleştirdi.
Fransa Mercator’u bırakıyor
Kararın ortak sponsorlarından Fransa ise daha somut bir adım attı.
Fransa, Mercator projeksiyonunu resmi kullanımda terk ederek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan Eckert IV projeksiyonuna geçeceğini açıkladı.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Mercator haritasında ABD, Rusya ve Çin’in Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’ya kıyasla orantısız biçimde büyük göründüğüne dikkat çekti.
Barrot, haritayı değiştirmenin dünyayı değiştirmeyeceğini ancak çarpıtılmış bir temsilin düzeltilmesinin “bir hakikat eylemi” olduğunu söyledi.
Karar bağlayıcı değil
BM Genel Kurulu’nun aldığı karar hukuken bağlayıcı değil. Ülkelerin ders kitaplarındaki veya resmi kurumlarındaki haritaları değiştirmeleri zorunlu olmayacak; Mercator projeksiyonu da yasaklanmayacak.
Karar, hükümetleri, uluslararası kuruluşları, eğitim kurumlarını, medya kuruluşlarını ve dijital platformları, kıtaların büyüklüklerinin önemli olduğu durumlarda Equal Earth gibi eşit alanlı projeksiyonları kullanmaya teşvik ediyor.
Mercator’un deniz ve hava navigasyonundaki kullanımına ise herhangi bir itiraz getirilmiyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
