Belçika yargısı, Afrika’nın sömürge sonrası tarihinin en karanlık suikastlarından biri olan Patrice Lumumba cinayetiyle ilgili kritik bir kararın eşiğinde. Mahkeme, 1961’de öldürülen Kongo’nun ilk başbakanı Lumumba’nın ölümünde rol oynadığı iddia edilen eski diplomat ve AB Komiseri Etienne Davignon’un yargılanıp yargılanmayacağına karar verecek.
Savcıların talebi kabul edilirse, Lumumba’nın idam edilip cesedinin asitle yok edilmesinden tam 65 yıl sonra ilk kez bir Belçikalı yetkili bu cinayet nedeniyle mahkeme karşısına çıkacak.
“Gecikmiş adalet” mi, “geç kalınmış dava” mı?
Davignon’un avukatları, Ocak ayında kapalı kapılar ardında görülen duruşmada, olayların üzerinden geçen uzun süreyi gerekçe göstererek davanın düşmesi gerektiğini savundu.
Ancak Lumumba ailesi bu görüşe sert şekilde karşı çıkıyor. Ailenin avukatları ve yakınları, bunun sadece bireysel bir dava değil, Belçika’nın sömürge geçmişiyle hesaplaşmasının sembolü olduğunu vurguluyor.
Lumumba’nın torunu Yema Lumumba’nın sözleri bu beklentiyi özetliyor:
“Belçika yargısının görevini yaparak tarihe ışık tutmasını bekliyoruz.”
Suçlama: Savaş suçuna iştirak
Savcılığa göre Davignon, Lumumba’nın:
• hukuka aykırı şekilde gözaltına alınması
• zorla başka bir bölgeye transfer edilmesi
• aşağılayıcı ve insanlık dışı muameleye maruz bırakılması
süreçlerinde rol oynadı.
Bu nedenle hakkında yöneltilen suçlama oldukça ağır:
“savaş suçlarına iştirak.”
Lumumba ailesinin avukatı Christophe Marchand ise Davignon’u,
“devlet destekli bir suç zincirinin halkalarından biri” olarak tanımlıyor.
Lumumba: Bağımsızlığın sembolü, Soğuk Savaş’ın kurbanı
Patrice Lumumba, 1960’ta Belçika’dan bağımsızlığını kazanan Kongo’nun ilk başbakanıydı. Ancak iktidarı sadece birkaç ay sürdü.
• Belçika ile hızla karşı karşıya geldi
• ABD ile ilişkileri gerildi
• Soğuk Savaş dengeleri içinde “tehlikeli” bir figür olarak görüldü
Aynı yıl içinde bir darbeyle devrildi.
17 Ocak 1961’de, henüz 35 yaşındayken, ülkenin güneyindeki Katanga’da Belçikalı paralı askerlerin desteğiyle infaz edildi.
Cinayetin en çarpıcı yönlerinden biri ise sonrasında yaşandı:
Lumumba’nın cesedi asit içinde eritilerek yok edildi.
Ortaya çıkan tek kalıntı: Bir diş
Yıllar süren soruşturmalar ve tartışmalar sonunda Lumumba’dan geriye kalan tek fiziksel iz bulundu: bir diş.
Bu diş:
• Olayda rol alan bir Belçikalı polis memurunun ailesinden çıktı
• 2022’de resmi törenle Kongo’ya iade edildi
Bu iade, Belçika’nın sömürge geçmişiyle yüzleşme sürecinde sembolik bir dönüm noktası oldu.
Törende dönemin Başbakanı Alexander De Croo, Belçika’nın
“ahlaki sorumluluğu” için resmen özür diledi.
Ancak aynı konuşmada şu itiraf dikkat çekti:
• Yetkililer o dönemde “görmemeyi seçti”
• Ve “harekete geçmedi”
Belçika için tarihi eşik
Davignon’un yargılanması halinde bu dava:
• Belçika tarihinde bir ilk olacak
• Sömürge suçlarının yargı önüne taşınması açısından emsal oluşturacak
• Avrupa’nın Afrika’daki rolüne dair tartışmaları yeniden alevlendirecek
Mahkemenin kararı temyize açık olacak. Dava açılması halinde yargılamanın 2027 başında başlaması bekleniyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
