Birleşmiş Milletler’in 81’inci Genel Kurulu’nda liderlerin konuşmalarının bugün New York’ta başlaması öncesinde BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, görevindeki son Genel Kurul konuşmasına hazırlanırken dünyanın içinde bulunduğu tabloyu değerlendirdi:
“Dünyanın durumu giderek kötüleşiyor.”
Guterres, Al Jazeera’ya verdiği röportajda savaşların hem sayısının arttığını hem de daha karmaşık hale geldiğini, büyük güçler arasındaki jeopolitik bölünmenin ise BM Güvenlik Konseyi’ni felç ettiğini söyledi.
Guterres’e göre özellikle büyük güçlerin ve Güvenlik Konseyi’nin daimi üyelerinin doğrudan ya da dolaylı biçimde savaşların içinde yer alması, uluslararası hukukun ihlal edildiği bir “cezasızlık ortamı” yaratıyor.
Guterres, bunun sonucunu şöyle anlattı:
“Orta ölçekli güçler de hiçbir şey olmayacağını düşünerek istediklerini yapabileceklerine inanıyor.”
Guterres’in son Genel Kurulu
BM’nin 81’inci Genel Kurulu 8 Eylül’de açıldı. Ancak dünyanın dört bir yanından liderlerin kürsüye çıktığı yıllık genel görüşmeler bugün, 22 Eylül’de başlıyor ve 28 Eylül’e kadar sürecek. Yaklaşık 130 devlet ve hükümet başkanının New York’a gelmesi bekleniyor. BM’nin 193 üyesinin tamamı Genel Kurul’da eşit oy hakkına sahip.
Bu yılki zirvenin teması, “Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek: Herkes için sonuç üreten bir Birleşmiş Milletler.”
Zirvenin gündeminde devam eden savaşların yanı sıra iklim krizi, kalkınma, deniz seviyesinin yükselmesi, salgınlara hazırlık, yapay zekâ yönetişimi ve uluslararası güvenlik bulunuyor.
Zirvenin Guterres açısından ayrı bir anlamı var. 1 Ocak 2017’den beri BM Genel Sekreterliği görevini yürüten Guterres’in ikinci ve son görev dönemi 31 Aralık 2026’da bitecek. Dolayısıyla bugün yapacağı konuşma, Genel Sekreter sıfatıyla BM Genel Kurulu’na yaptığı son yıllık açılış konuşması olacak. Halefi henüz belirlenmiş değil.
“Gaüvenlik Konseyi hâlâ İkinci Dünya Savaşı dünyasını temsil ediyor”
Görevini bırakmaya hazırlanırken BM’de kapsamlı reform çağrısı yapan Guterres’in en sert eleştirilerinden biri Güvenlik Konseyi’ne yönelik.
Guterres, 15 üyeli ve ABD, Çin, Rusya, İngiltere ve Fransa’nın veto yetkisine sahip olduğu Güvenlik Konseyi’nin “hâlâ esas olarak İkinci Dünya Savaşı dünyasını temsil ettiğini” söyledi.
Yeni genel sekreterin belirlenmesinde de bu beş ülkenin belirleyici gücü bulunuyor. Bir adayın Güvenlik Konseyi tarafından Genel Kurul’a tavsiye edilebilmesi için 15 üyeden en az dokuzunun desteğini alması ve beş daimi üyeden hiçbirinin vetosuyla karşılaşmaması gerekiyor.
Ukrayna, İran, Hürmüz ve Babülmendep
Guterres, dünyadaki savaşların sonuçlarının artık çatışmaların yaşandığı ülkelerle sınırlı kalmadığını da vurguladı.
Ukrayna savaşının Karadeniz üzerinden gıda, gübre ve enerji ihracatında yarattığı sorunlarla, ABD-İsrail savaşının İran ve bölge üzerindeki etkilerinin birleştiğine dikkat çekti.
Guterres, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’deki Babülmendep Boğazı’nda yaşanan sorunlar ile Orta Doğu’daki petrol tesislerine yönelik saldırıların aynı anda küresel ekonomiyi etkilediğini söyledi.
Ortaya çıkan enerji ve gıda fiyatlarındaki artışın gelişmiş ülkelerde yüksek faizler ve mali önlemlerle bir ölçüde yönetilebildiğini belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerde ise tablonun çok daha ağır olduğunu söyledi:
“İnsanlar çaresiz bir durumda.”
Guterres’e göre artan enerji ve gıda maliyetleri ile gübre sıkıntısı, savaşların doğrudan tarafı olmayan ülkelerde dahi milyonlarca insanın hayatını etkiliyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
