Aralık 2024’te Beşar Esad rejiminin devrilmesinin ardından BBC muhabirleri, Şam’da terk edilmiş lüks bir daireye girdi. Ev, rejimin en güçlü ve korkulan isimlerinden biri olan eski Genel Güvenlik Müdürlüğü Başkanı Hussam Luka’ya aitti.
Dairede Luka’nın Beşar Esad’la el sıkışırken çekilmiş çok sayıda fotoğrafı, Rusya’yla ilişkilerini gösteren madalya ve belgeler ile bir telefon rehberi bulundu.
BBC’nin aylar süren araştırmasının başlangıç noktası bu küçük rehber oldu.
“Örümcek”: Homs’tan Şam’daki istihbaratın zirvesine
Hussam Luka, Suriye iç savaşının ilk yıllarında Homs’taki Siyasi Güvenlik Müdürlüğü’nün başındaydı. Muhaliflerin kontrolündeki bölgelerin kuşatıldığı dönemde rejimin kentteki en etkili güvenlik yetkililerinden biri haline geldi.
Homs sakinleri, geniş muhbir ve bağlantı ağı nedeniyle Luka’ya “Örümcek” adının verildiğini anlattı. Eski bir muhalif savaşçı onu “kötü bir dâhi” ve “tilki gibi bir adam” sözleriyle tarif etti.
Luka’nın adı özellikle Eylül 2015’te Homs’un El Vaer mahallesinde meydana gelen saldırıyla anılıyor. Suriye İnsan Hakları Ağı’na göre saldırıda 17’si çocuk, dördü kadın 28 kişi öldürüldü. Muhalif kaynaklar, hedeflerin belirlenmesinden Luka’yı sorumlu tuttu.
Luka daha sonra yükselmeye devam etti ve Esad rejiminin son döneminde ülkenin en güçlü sivil istihbarat kurumu Genel Güvenlik Müdürlüğü’nün başına geçti. İngiltere, ABD ve Avrupa Birliği tarafından yaptırım listesine alındı.
Suriye Başsavcısı Hassan al-Turba, BBC’ye yeni yönetimin Luka hakkında “kasten öldürme, işkence ve işkence sonucu ölüme neden olma” suçlamalarıyla dava açtığını ve uluslararası yakalama süreci üzerinde çalışıldığını söyledi.
155 telefon numarası tek tek arandı
BBC, Luka’nın evindeki rehberin bütün sayfalarını fotoğrafladı. Rehberde dükkân sahiplerinden doktorlara, askerî yetkililerden Luka ailesinin üyelerine kadar 155 telefon numarası bulunuyordu.
Bunlardan 51’inin hâlâ aktif olduğu belirlendi.
BBC muhabirleri numaraları tek tek aradı. İlk girişimler sonuçsuz kaldı. Telefona cevap verenler Luka’yı tanımadıklarını söyledi ya da BBC’nin kimliğini açıklamasının ardından telefonu kapattı.
Bunun üzerine bir BBC muhabiri Suriye’ye giderek rehberdeki kişilere yüz yüze ulaşmaya başladı. Rehberde bulunan doktorlardan biri Luka’yı tedavi ettiğini kabul etti. Bir başka doktor ise Luka’nın annesine Rusya’daki bir sağlık seyahatinde eşlik ettiğini anlattı.
Aylar sonra asıl kırılma yaşandı.
Koruma, şoför, Lübnan ve Rusya
Rehberdeki isimlerden biri Luka’nın apartmanının eski güvenlik görevlisiydi. Bu kişi BBC’ye Luka’nın özel korumasının telefon numarasını verdi.
BBC’nin “Mahmoud” takma adıyla aktardığı koruma, rejimin çöktüğü gece Luka’nın Şam’ı savunacağını söylediğini, ancak ertesi sabah ortadan kaybolduğunu iddia etti. Mahmoud’a göre Luka giderken ofis kasasından büyük miktarda para da aldı.
Koruma daha sonra BBC’ye Luka’yı Şam’dan çıkardığı düşünülen şoförünün numarasını verdi. Şoför konuşmak istemedi ancak araştırma Lübnan bağlantısına ulaştı.
Üst düzey bir Lübnan hükümet kaynağı BBC’ye, Luka’nın başka bir isim taşıyan geçerli bir Rus pasaportuyla Lübnan’dan geçtiği ve buradan Rusya’ya uçtuğu bilgisini verdi.
Ardından Lübnan’da yaşayan ve Luka’nın telefon rehberinde adı bulunan eski rejim bağlantılı bir kişi BBC’ye Luka’ya ait olduğunu söylediği bir telefon numarası gösterdi.
Numaranın ülke kodu Rusya’ya aitti.
BBC Luka’yı telefonda buldu
BBC, numaranın gerçekten Luka’ya ait olup olmadığını doğrulamak için temas kurduğu kişiden Luka’yı aramasını istedi. Telefona çıkan kişiye araştırma sırasında öğrenilen ve Luka’nın bilebileceği sorular yöneltildi.
BBC’ye göre kişi sorulara anında ve doğru cevaplar verdi.
Daha sonra BBC muhabirleri doğrudan telefona geçti.
Luka, kendisine yöneltilen katliam ve sistematik işkence suçlamaları hakkında konuşmayı reddetti:
“Bulunduğum konumda telefonda konuşma riskini alamam.”
Rusya’nın konuşmasını engelleyip engellemediği sorulduğunda ise, “Konuşamam. Açıklayamam. Anlamanız gerekiyor” dedi.
BBC daha sonra Luka’ya ait olduğu belirtilen, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarında kullanılmaya devam eden ikinci bir telefon numarasına ulaştı. Bu numaradan elde edilen verilerle Luka’nın bir gün içinde Moskova çevresindeki iki banliyö bölgesinde bulunduğu tespit edildi.
BBC son kez aradığında Luka telefona cevap verdi ancak arayanın BBC olduğunu öğrenince telefonu kapattı. WhatsApp üzerinden gönderilen suçlamalara ilişkin soruları da yanıtsız bıraktı.
Moskova’da ama adaletten uzakta
BBC’nin araştırması böylece Esad rejiminin en güçlü istihbaratçılarından birinin Rusya’da bulunduğuna ilişkin şimdiye kadarki en somut izlerden birini ortaya çıkardı.
Ancak Luka’nın Moskova’da bulunması, Suriye’de yargılanmasını isteyenler açısından önemli bir engel. Esad rejiminin en önemli askerî ve siyasî destekçilerinden olan Rusya’nın eski rejim yetkililerini Suriye’ye iade etmesi beklenmiyor.
Rus hükümeti BBC’nin Luka’nın Rusya’daki varlığı ve olası iadesine ilişkin sorularına yanıt vermedi.
Homs’taki 2015 saldırısında yedi yaşındaki oğlu Wael’i kaybeden Mohammed Towakatli ise hâlâ Luka ve diğer eski rejim yetkililerinin Suriye’ye getirilerek yargılanmasını bekliyor:
“Wael sadece yedi yaşında bir çocuktu. Tek düşündüğü oyun oynamak ve eğlenmekti.”
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
