Sağlık Bakanlığı tarafından 2017 ve 2023 yıllarında yapılan Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması verileri, kadınlarda tütün ve alkol kullanımının erkeklere kıyasla daha yüksek oranlarda arttığını ortaya koydu.
Araştırmaya göre 2017 yılında kadınların yüzde 19,7’si tütün ürünü kullanırken bu oran 2023’te yüzde 23,6’ya yükseldi. Erkeklerde ise aynı dönemde artış yüzde 2,7’de kaldı. Alkol kullanımında da benzer bir tablo görüldü. Son 30 gün içinde alkol kullandığını belirten kadınların oranı yüzde 3’ten yüzde 5,4’e çıktı.
Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nın her yıl yayımladığı Narkolog Profil Analizi raporları da hayatının herhangi bir döneminde madde kullandığını beyan edenler arasında kadınların oranının her yıl arttığını gösteriyor.
Genç kızlarda sigara, alkol ve oyun bağımlılığı yükselişte
Avrupa genelinde yapılan Avrupa Okul Anketi Projesi (ESPAD) verileri, 15-16 yaş grubundaki kızların sigara, e-sigara ve alkol kullanım oranlarının erkeklere çok yaklaştığını, bazı alanlarda ise erkekleri geçtiğini ortaya koyuyor.
Davranışsal bağımlılıklar açısından bakıldığında, özellikle dijital oyun ve kumar alışkanlıklarında kızlardaki artış dikkat çekiyor. Son 12 ay içinde oyun oynadığını belirten kızların oranı 2019’da yüzde 56 iken 2024’te yüzde 71’e yükseldi. Kumar oynama oranları erkeklerde düşüş gösterirken, kızlarda artış kaydedildi.
“Teleskop etkisi” uyarısı
Uzmanlar, kadınlarda bağımlılığın daha hızlı gelişmesini literatürde “teleskop etkisi” olarak tanımlıyor. Buna göre kadınlar, bağımlılık yapıcı maddelere erkeklerden daha geç başlasalar da bağımlılık geliştirme süreci daha kısa sürede gerçekleşiyor.
Bu durumun nedenleri arasında biyolojik farklılıklar da yer alıyor. Kadınların alkol ve nikotine verdiği fizyolojik tepkilerin erkeklerden farklı olduğu, hormonların da bağımlılık riskini artırabildiği belirtiliyor.
Psikolojik ve toplumsal faktörler etkili
Kadınların depresyon, anksiyete ve travma gibi ruhsal sorunlara erkeklerden daha fazla maruz kalması da bağımlılık riskini artıran faktörler arasında gösteriliyor. Aile içi şiddet, sosyal baskılar ve duygusal ihtiyaçlar, kadınların alkol, tütün, kumar ve dijital bağımlılıklara yönelmesinde etkili oluyor.
Öte yandan değişen toplumsal cinsiyet normları ve agresif pazarlama stratejileri de risk faktörleri arasında. Özellikle tütün ve alkol endüstrisinin, kadınları ve genç kızları “büyüyen pazar” olarak hedef aldığına dikkat çekiliyor.
Uzmanlardan önleme çağrısı
Uzmanlar, kadınlara ve genç kızlara yönelik bağımlılıkla mücadele politikalarının güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması, toplumsal farkındalığın artırılması ve cinsiyete duyarlı önleme programlarının hayata geçirilmesi çağrısı yapılıyor.
