Suudi Arabistan Miras Komisyonu, Medine’ye bağlı Mehd ez-Zeheb bölgesinde iki sezon boyunca yürütülen araştırmalarda 1.774 arkeolojik buluntunun belgelendiğini açıkladı. Buluntular arasında yüzlerce İslami yazıt, kaya resimleri, tarihi yapılar, kervan yolları ve kuyular bulunuyor.
Keşfin en dikkat çekici parçalarından biri, Hicazî hatla kayaya kazınmış bir yazıt oldu. Yazıtta şu ifadeler yer alıyor:
“Allah, Ömer bin Hattab’ın dünyada ve ahirette velisidir (dostudur). Lâ ilâhe illallah, Muhammed Resûlullah.”
Mushaf imlası uzmanı Muhammed ed-Dûrî, yazının özelliklerinin onu Hz. Ömer’in halifeliği dönemine (634-644) tarihlendirmeyi desteklediğini belirtti. Eğer bu tarihleme doğrulanırsa, yazıt İslam devletinin ilk yıllarından günümüze ulaşan en eski metinlerden biri olacak.
İhlas Suresi kayalara kazınmış
Araştırmacıların paylaştığı görüntülerde, kumtaşı bir kaya yüzeyine kazınmış İhlas Suresi’ne ait ayetler de görülüyor. Yazıtta surenin “Lem yelid ve lem yûled” ve “Ve lem yekün lehû kufuven ehad” bölümleri seçilebiliyor.
Keşfin en çok tartışılan yönü de bu yazıt oldu. Bazı araştırmacılar, yazının paleografik özelliklerinin onu Kur’an’ın Hz. Osman döneminde standart mushaf haline getirilmesinden önceki yıllara götürebileceğini öne sürüyor.
Bu değerlendirmeye göre, kayaya kazınmış ayetlerin bugün dünya genelindeki mushaflarda yer alan metinle aynı olması, Kur’an’ın ilk dönemlerden itibaren değişmeden korunduğunu gösteren önemli bir arkeolojik veri olarak değerlendiriliyor.
Ancak uzmanlar, İhlas Suresi yazıtının kesin tarihinin henüz açıklanmadığını ve nihai sonuca ulaşabilmek için ayrıntılı epigrafik çalışmaların yayımlanmasının beklenmesi gerektiğini vurguluyor.
Hicaz’ın taşlara kazınmış hafızası
Mehd bölgesindeki keşifler, son yıllarda Hicaz’da ortaya çıkarılan erken dönem İslam yazıtlarına yenilerini ekledi. Daha önce Hz. Ömer’in vefatını kaydeden Züheyr Yazıtı ve Hz. Osman dönemine ait çeşitli kitabeler bulunmuştu.
Yeni keşifler ise yalnızca İslam devletinin ilk yıllarına değil, aynı zamanda Kur’an’ın erken dönem dolaşımına ve ilk Müslüman neslin bıraktığı yazılı izlere dair önemli veriler sunuyor.
Suudi Arabistan Miras Komisyonu, çalışmaların devam edeceğini belirterek, “Mehd’de her taş bir hatırayı, her yazıt İslam’ın ilk günlerinden bir hikâyeyi saklıyor” açıklamasını yaptı.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
