Norveç Kraliyet Sarayı, Kral V. Harald’ın 28 Ağustos Cuma günü 89 yaşında hayatını kaybettiğini açıkladı. 35 yıldır Norveç tahtında bulunan Harald’ın ölümüyle ülkede bir dönem sona ererken, taht 53 yaşındaki oğlu Haakon’a geçti.
Harald, 17 Ağustos’ta Oslo’daki Rikshospitalet’e kaldırılmıştı. Başlangıçta anemi nedeniyle tedavi altına alınan Kral’ın sağlık durumu ilerleyen günlerde kötüleşmiş, kanında bakteriyel enfeksiyon tespit edilmesinin ardından antibiyotik tedavisine başlanmıştı. Saray 23 Ağustos’ta Kral’ın tedaviye yanıt verdiğini ve durumunun stabil olduğunu açıklamış, ancak 27 Ağustos’ta sağlık durumunun “çok ciddi” olduğunu duyurmuştu.
Son gece Veliaht Prens Haakon babasının yanında hastanede kalırken Kraliçe Sonja da cuma sabahı Rikshospitalet’e geldi. Harald’ın sağlık durumunun ağırlaşması üzerine Başbakan Jonas Gahr Støre Almanya ziyaretini iptal etmiş, Parlamento Başkanı Masud Gharahkhani ise İzlanda ziyaretini yarıda keserek ülkeye dönmüştü. Oslo’daki Kraliyet Sarayı önünde toplanan Norveçliler çiçekler bırakıp milli marşı söylemişti.
Nazi işgalinden Norveç tahtına
Harald, 21 Şubat 1937’de Oslo yakınlarındaki Skaugum’da, dönemin Veliaht Prensi Olav ile Veliaht Prenses Märtha’nın üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Doğumu Norveç monarşisi açısından ayrıca önemliydi: Harald, 567 yıl sonra Norveç topraklarında doğan ilk erkek prensti. İki ablası Ragnhild ve Astrid’in o dönemde tahta çıkma hakkı bulunmadığı için Harald’ın doğumuyla hanedanın devamı güvence altına alınmış oldu.
Harald’ın çocukluğu Avrupa’nın en karanlık dönemlerinden birine rastladı. Nazi Almanyası 9 Nisan 1940’ta Norveç’i işgal ettiğinde henüz üç yaşındaydı. Kraliyet ailesi ve hükümet Almanların eline düşmemek için Oslo’dan ayrıldı. Annesi Märtha, Harald ve iki kızını İsveç’e götürdü; birkaç ay sonra ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’in davetiyle Amerika’ya geçtiler.
Harald savaş yıllarının önemli bölümünü ABD’de geçirdi. Babası Veliaht Prens Olav ise Avrupa’da kaldı. Aile ancak savaşın ve Alman işgalinin sona ermesinden sonra, 1945’te Norveç’e dönebildi.
1957’de dedesi Kral VII. Haakon’un ölmesi üzerine babası V. Olav adıyla tahta çıktı, 20 yaşındaki Harald da veliaht prens oldu.
Dokuz yıl beklediği evlilik
Harald’ın hayatındaki en büyük kişisel ve siyasi krizlerden biri ise Sonja Haraldsen’le ilişkisi oldu.
Harald, Oslo’da sıradan bir aileden gelen Sonja Haraldsen ile 1959’da tanıştı. Ancak dönemin kraliyet geleneklerine göre geleceğin kralının Avrupa’daki kraliyet veya aristokrat ailelerinden birinin üyesiyle evlenmesi bekleniyordu. Tahtın varisinin halktan bir kadınla evlenmesi, monarşinin geleceğini dahi tartışmaya açabilecek bir adım olarak görülüyordu.
Harald ve Sonja bu nedenle ilişkilerini yıllarca sürdüremediler. Çift dokuz yıl boyunca evlenmek için izin bekledi. Harald sonunda babası Kral Olav’a Sonja ile evlenmesine izin verilmezse başka biriyle evlenmeyeceğini bildirdi. Bu durumda hanedanın erkek kolunun devamı da tehlikeye girecekti.
Kral Olav hükümet, Parlamento Başkanı ve siyasi parti liderleriyle yaptığı görüşmelerin ardından evliliğe onay verdi.
Harald ile Sonja, 29 Ağustos 1968’de Oslo Katedrali’nde evlendi. Dönemin Norveç’i açısından büyük bir toplumsal kırılma sayılan evlilik, ilerleyen yıllarda Avrupa monarşilerinde sıradan kişilerle yapılan evliliklerin önünü açan örneklerden biri haline geldi.
Çiftin 1971’de Märtha Louise, 1973’te ise Haakon Magnus adında iki çocuğu dünyaya geldi.
35 yıl Norveç tahtında kaldı
Kral V. Olav’ın 17 Ocak 1991’de ölmesi üzerine Harald, V. Harald adıyla Norveç Kralı oldu.
Norveç anayasal monarşisinde kralın siyasi yetkileri büyük ölçüde sembolik ve törensel. Ancak Harald, 35 yıllık hükümdarlığında özellikle ulusal krizlerde yaptığı konuşmalar, doğal afetlerden etkilenen bölgeleri ziyaretleri ve toplumdaki değişimlere verdiği mesajlarla monarşinin görünür yüzü oldu.
Harald son yıllarında çeşitli sağlık sorunları yaşamasına rağmen tahttan çekilmeyi reddetti. Avrupa’daki bazı hükümdarların yaşlandıklarında tahtı çocuklarına bırakmalarının aksine Harald, kral olarak ettiği yeminin ömür boyu geçerli olduğunu söylüyordu.
Sağlık sorunlarının arttığı dönemlerde oğlu Haakon naip sıfatıyla devlet başkanlığı görevlerini yerine getirmeye başladı. Harald’ın son hastane döneminde de Haakon fiilen kralın anayasal görevlerini yürütüyordu.
Yeni kral Haakon kim?
Norveç tahtının yeni sahibi Haakon Magnus, 20 Temmuz 1973’te Oslo’daki Rikshospitalet’te doğdu.
Harald ve Sonja’nın ikinci çocuğu ve tek oğlu olan Haakon, çocukluğunu Oslo yakınlarındaki Skaugum Kraliyet Çiftliği’nde, kendisinden iki yaş büyük ablası Prenses Märtha Louise ile geçirdi.
Haakon’un veliahtlığı, Norveç’in veraset sistemindeki değişiklik nedeniyle ayrıca dikkat çekici. Günümüzde Norveç tahtında kadın ve erkek çocuklar arasında öncelik farkı bulunmuyor. Ancak değişiklik geriye dönük uygulanmadığı için 1971 doğumlu Märtha Louise’den küçük olmasına rağmen Haakon taht sıralamasındaki yerini korudu.
Yeni kral hem askeri hem akademik eğitim aldı. Norveç Deniz Kuvvetleri’nde askerlik yaptı ve Bergen’deki Deniz Harp Okulu’nu 1995’te tamamladı. Daha sonra ABD’ye giderek University of California, Berkeley’de siyaset bilimi okudu ve 1999’da mezun oldu.
Haakon, 1999’da Norveç’in Birleşmiş Milletler delegasyonunda staj yaptı. Ardından London School of Economics and Political Science’da kalkınma çalışmaları alanında yüksek lisans yaptı; uluslararası ticaret ve Afrika üzerine yoğunlaştı.
Babasının hikâyesini tekrarlayan evlilik
Haakon’un özel hayatı da babası Harald’ınkine şaşırtıcı biçimde benzeyen bir kraliyet tartışmasına yol açtı.
Haakon, Mette-Marit Tjessem Høiby ile ilişki yaşamaya başladığında Norveç kamuoyunun bir bölümü bu evliliğe sert tepki gösterdi. Mette-Marit kraliyet veya aristokrat bir aileden gelmiyordu ve önceki ilişkisinden Marius Borg Høiby adında bir oğlu vardı.
Çiftin nişanı 1 Aralık 2000’de açıklandı.
Tartışmalara rağmen Haakon geri adım atmadı. Tıpkı babasının 33 yıl önce Sonja Haraldsen’le yaptığı gibi, hayatını seçtiği kadınla birleştirdi.
Haakon ile Mette-Marit 25 Ağustos 2001’de Oslo Katedrali’nde evlendi. Mette-Marit böylece Norveç Veliaht Prensesi oldu.
Çiftin 21 Ocak 2004’te Ingrid Alexandra, 3 Aralık 2005’te ise Sverre Magnus adlı çocukları dünyaya geldi. Mette-Marit’in önceki ilişkisinden dünyaya gelen Marius da ailenin içinde büyüdü.
Sıradaki taht varisi Ingrid Alexandra
Haakon’un tahta çıkmasıyla Norveç veraset sıralamasının ilk sırasına kızı Prenses Ingrid Alexandra geçti.
2004 doğumlu Ingrid Alexandra, Norveç’in 1990’da değiştirdiği eşit veraset kuralları sayesinde küçük kardeşi Sverre Magnus’un önünde bulunuyor. Böylece bir gün tahta çıkması halinde Norveç’in modern dönemdeki ilk hüküm süren kraliçesi olacak.
Yeni kral Haakon ise babasının son yıllarında görevlerin önemli bir bölümünü zaten üstlenmişti. Harald’ın hastaneye kaldırılmasının ardından da “Kronprinsregent” sıfatıyla devlet başkanlığı görevlerini yürütmüş, yabancı büyükelçileri kabul etmiş ve resmi programlara katılmıştı.
Harald’ın ölümüyle bu geçici görev artık kalıcı bir hükümdarlığa dönüşüyor.
Norveç’te böylece 1991’de başlayan V. Harald dönemi sona ererken, ülkenin savaş yıllarında sürgün yaşamış son kuşak hükümdarından, Soğuk Savaş sonrasında yetişmiş yeni kuşak bir krala geçiş gerçekleşiyor.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
