Arnavutluk’un Vlora kıyılarının açıklarında, Otranto Boğazı’na bakan Sazan Adası, uzun yıllar sıradan turistlere kapalı bir askeri bölgeydi.
Ada önce Faşist İtalya, ardından komünist Arnavutluk tarafından stratejik askeri üs olarak kullanıldı. Enver Hoca döneminde ülke genelini kaplayan bunker paranoyasının en yoğun hissedildiği yerlerden biri de burasıydı. Sazan’ın tepeleri, kıyıları ve yeraltı hâlâ Sovyet dönemi tünelleri, beton sığınaklar, topçu mevzileri ve nükleer saldırıya dayanıklı askeri yapılarla dolu.
Bugün bu ada, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ve kızı Ivanka Trump’ın Akdeniz’de kurmak istediği lüks yaşam projesinin merkezinde.
Kushner, adayı nasıl fark ettiklerini anlatırken hikâyenin başlangıcını ünlü finansçı Nat Rothschild’in yatına bağlıyor. Kushner’in anlatımına göre eşi Ivanka Trump’la birlikte Akdeniz’de tatildeyken Rothschild’in teknesindeydiler. O sırada Sazan Adası’nı gördüler. Kushner, Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ile de Rothschild’in yatında özel bir görüşme yaptığını söyledi.
Ivanka Trump ise daha sonra verdiği bir röportajda adayı uzaktan görmekle yetinmediklerini anlattı. Ivanka’ya göre çift, tekneden denize girerek yüzüp kıyıya çıktı ve adayı yürüyerek keşfetti. O dönemde hâlâ büyük ölçüde bakir durumdaki adada eski askerî yapılar, tüneller ve bunkerlerle karşılaştılar. Ivanka, Sazan’ı gördüğünde buranın “olağanüstü bir yer” olduğunu düşündüğünü ve yatırım fikrinin o ziyaret sırasında şekillenmeye başladığını söyledi.
Ancak Arnavutluk’ta birçok kişi bu anlatıyı romantik bir “keşif” hikâyesi olarak değil, ülkenin en stratejik ve tarihî adalarından birinin küresel elitlere özel bir lüks alana çevrilmesi olarak görüyor.
Muhaliflere göre Sazan Adası’nın geçmişi de projeyi daha sembolik hale getiriyor: Bir zamanlar dış saldırı korkusuyla yeraltı tünelleri ve bunkerlerle doldurulan ada, şimdi dünyanın en zenginleri için “izole”, “güvenli”, “ulaşılmaz” bir lüks sığınağa dönüştürülmek isteniyor. Eleştirmenler bu yüzden projeyi “kıyamet milyarderleri için bunker adası” diye nitelendiriyor.
Arnavutluk hükümeti Ocak 2025’te Kushner’in yatırım şirketi Affinity Partners’ın Sazan Adası’ndaki turizm projesine “stratejik yatırımcı” statüsü verdi. Resmî karara göre “Sazan Island Touristic Resort” projesi 1,4 milyar euroluk yatırım öngörüyor. Ada yaklaşık 562 hektarlık bir alanı kapsıyor; bunun 45 hektarında doğrudan yapılaşma planlanıyor. Proje kapsamında yaklaşık bin kişilik istihdam yaratılacağı belirtiliyor.
Ancak tartışma yalnızca Sazan Adası’yla sınırlı değil. Kushner bağlantılı yatırım planının bir ayağı da Vlora yakınlarındaki Zvërnec ve Nartë bölgesini kapsıyor. Burası flamingolar, deniz kaplumbağaları ve Akdeniz sulak alan ekosistemi açısından kritik öneme sahip koruma altındaki bir bölge.
Son haftalarda Arnavutluk’ta tepkiler büyüdü. Tiran’da “Arnavutluk satılık değil” sloganıyla büyük protestolar düzenlendi. Çevreciler ve bölge halkı, projenin koruma altındaki kıyı ekosistemini ve yerel halkın mülkiyet haklarını tehdit ettiğini savunuyor.
Gerilim, inşaat alanını koruyan özel güvenlik görevlileriyle bölge sakinleri arasında yaşanan çatışmalarla daha da arttı. Sosyal medyada yayılan görüntülerde bir güvenlik görevlisinin bir protestocuyu darp edip sürüklediği görüldü. Olay sonrası bir güvenlik görevlisi gözaltına alındı, polis hakkında da soruşturma başlatıldı.
Kriz büyürken Arnavutluk Yolsuzluk ve Organize Suçlarla Mücadele Özel Savcılığı, projeyle bağlantılı arazi işlemlerine ilişkin soruşturma kapsamında bazı şirketlerin banka hesaplarını dondurdu. Soruşturma, özellikle Zvërnec bölgesindeki bazı arazi tapularının usulsüz yollarla elde edilmiş olabileceği iddialarına odaklanıyor.
Başbakan Edi Rama ise projeyi savunuyor. Rama’ya göre bu yatırım Arnavutluk’u dünya turizminin “Şampiyonlar Ligi’ne” taşıyacak. Rama, yatırımcıların haklarının korunması gerektiğini söylerken, arazi sahipliğine ilişkin dolandırıcılık iddialarının soruşturulmasını da desteklediğini açıkladı.
Tartışma kısa sürede diplomatik boyut da kazandı. Yunanistan, olaylarda bir Yunan vatandaşının da yaralandığını açıklayarak Arnavutluk’tan hesap sorulmasını istedi. Atina, azınlıkların mülkiyet haklarının ve çevre koruma standartlarının Arnavutluk’un Avrupa Birliği üyelik süreci açısından kritik olduğunu vurguladı.
Avrupa Komisyonu da projeyi yakından izlediğini duyurdu. Brüksel, Arnavutluk’un koruma altındaki bölgelerde yürütülen stratejik yatırım projelerinde Avrupa çevre standartlarına tam uyum göstermesi gerektiğini belirtti.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
