Khalidi’nin ölümünü, 1963 yılında kurucuları arasında yer aldığı Filistin Araştırmaları Enstitüsü (Institute for Palestine Studies – IPS) duyurdu.
Filistin’in Birleşik Krallık Büyükelçisi Husam Zomlot, sosyal medya platformu X’te yaptığı paylaşımda Khalidi için “ulusal bir hazine, hafızanın koruyucusu ve nesiller boyu akademisyenlere ilham veren bir mentor” ifadelerini kullandı.
Kudüs’ten Oxford’a uzanan akademik hayat
1925 yılında Kudüs’te tanınmış bir entelektüel ailede doğan Walid Khalidi, ilk eğitimini Ramallah’ta aldı. Daha sonra Kudüs’teki St George’s School’da eğitim gördü.
1951 yılında Oxford Üniversitesi’nden mezun olan Khalidi, uzun yıllar akademide görev yaptı. 1982’ye kadar Beyrut Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimi dersleri verdi. Daha sonra Harvard Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Merkezi’nde araştırmacı olarak çalıştı.
Nakba’yı belgeleyen çalışmalar
Khalidi özellikle 1948 Arap-İsrail Savaşı sırasında yüzlerce Filistin köyünün yıkılmasını ve boşaltılmasını belgeleyen araştırmalarıyla tanınıyordu.
1992’de yayımlanan “All That Remains” adlı kitabı, Nakba sırasında 400’den fazla Filistin köyünün nasıl yok edildiğini veya boşaltıldığını ayrıntılı biçimde ortaya koydu. Kitapta tarihsel araştırmalar, haritalar ve tanıklıklar kullanılarak ortadan kaybolan Filistin yerleşimlerinin yaşamı yeniden inşa edildi.
Filistin Araştırmaları Enstitüsü, Khalidi’nin ayrıca 1960’larda Siyonist hareketin “Plan Dalet” olarak bilinen ve Filistin’in işgaline yönelik planını ortaya çıkaran ilk araştırmacılardan biri olduğunu belirtti.
Bir diğer önemli eseri “Before Their Diaspora”, 1948 öncesi Filistin toplumunu arşiv fotoğraflarıyla belgeleyerek şehir ve köylerdeki günlük hayatın nadir görsel kayıtlarından birini oluşturdu.
Akademiden diplomasiye
Khalidi sadece akademik çalışmalarla değil diplomatik faaliyetlerle de tanındı.
1967’deki Arap-İsrail Savaşı’nın ardından Filistin diplomasisinde de rol aldı.
• Irak’ın Birleşmiş Milletler delegasyonuna danışmanlık yaptı
• 1983’te Arap Zirvesi delegasyonuyla İngiltere hükümetiyle görüşmelere katıldı
• 1980’lerde Arap Birliği Genel Sekreteri’nin özel danışmanı olarak görev yaptı
• 1991 Madrid Barış Konferansı’nda Ürdün-Filistin ortak delegasyonunda yer aldı
Khalidi aynı zamanda iki devletli çözümü savunan Filistinli entelektüellerden biriydi. 1988’de Foreign Affairs dergisinde yazdığı makalede, 1967 sınırları içinde kurulacak bir Filistin devletinin “İsrail’le barış içinde bir arada yaşamanın ve yüzyıllık çatışma için tarihsel bir uzlaşının tek gerçekçi yolu” olduğunu belirtmişti.
“Filistin’in hafızasının koruyucusu”
Filistinli akademisyenler ve siyasetçiler Khalidi’nin ölümünün ardından onun Filistin tarihinin korunmasındaki rolünü vurguladı.
Arab Center Washington DC Direktörü Khalil Jahshan, Khalidi’nin adının “Filistin’le özdeşleştiğini” söyledi.
Analist ve yazar Jehad Abusalim ise Khalidi’nin “hayatını Filistin tarihini korumaya adadığını” belirterek çalışmalarının gelecek nesiller için temel bir kaynak olmaya devam edeceğini ifade etti.
Birçok tarihçiye göre Khalidi’nin mirası yalnızca yazdığı eserlerde değil, kurduğu kurumlarda ve yetiştirdiği araştırmacılarda da yaşamaya devam edecek.
Filistin’in tarihsel kayıtlarının dağılma veya kaybolma riski taşıdığı bir dönemde Khalidi, kariyerini bu hafızayı belgelemeye adadı. Çalışmaları sayesinde 1948 öncesi ve sonrası Filistin toplumunun tarihi dünya tarih yazımında kalıcı bir yer edindi.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
