ABD’nin önde gelen İslam araştırmacılarından Prof. Dr. John L. Esposito, 15 Temmuz’da 86 yaşında hayatını kaybetti. Ailesi ve görev yaptığı Georgetown Üniversitesi tarafından duyurulan ölüm haberi, akademi dünyasında ve İslam coğrafyasında geniş yankı uyandırdı.
1940 yılında New York’un Brooklyn semtinde doğan Esposito, eğitimini Filistin asıllı Amerikalı düşünür Prof. İsmail Raci el-Faruki’nin yanında tamamladı. Bu entelektüel birikim, kariyeri boyunca İslam’ı Batı’nın güvenlik kaygıları üzerinden değil, kendi tarihsel ve düşünsel bağlamı içinde ele almasına yön verdi.
Massachusetts’teki College of the Holy Cross’ta yaklaşık 20 yıl boyunca Dünya Dinleri dersleri veren ve Din Araştırmaları Bölümü başkanlığını yürüten Esposito, daha sonra Georgetown Üniversitesi’ne geçti. Burada Din, Uluslararası İlişkiler ve İslam Araştırmaları profesörü olarak görev yaptı.
1993 yılında kurduğu Müslüman-Hristiyan İlişkileri Merkezi (daha sonra Prens Velid bin Talal Müslüman-Hristiyan İlişkileri Merkezi adını aldı), dünyanın en önemli dinler arası diyalog kurumlarından biri haline geldi. Ayrıca İslamofobi’yi araştıran ve izleyen “Bridge Initiative” adlı projeyi de hayata geçirdi.
Akademik yaşamı boyunca yazdığı, editörlüğünü yaptığı veya ortak kaleme aldığı 50’den fazla kitap 35 dile çevrildi. En bilinen eserleri arasında Islam: The Straight Path (İslam: Doğru Yol), The Islamic Threat: Myth or Reality? (İslami Tehdit: Efsane mi Gerçek mi?), What Everyone Needs to Know About Islam, The Future of Islam ve Islamophobia: The Challenge of Pluralism in the 21st Century yer aldı.
Esposito’nun en çok ses getiren çalışmalarından biri ise Dalia Mogahed ile birlikte kaleme aldığı 2007 tarihli Who Speaks for Islam? What a Billion Muslims Really Think oldu. Araştırma, 35’ten fazla Müslüman çoğunluklu ülkede 50 binden fazla kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor ve Müslüman toplumlara ilişkin yaygın genellemeleri ampirik verilerle sorguluyordu.
Oxford Dictionary of Islam, Oxford History of Islam ve Oxford Encyclopedia of the Islamic World gibi temel başvuru eserlerinin editörlüğünü de üstlenen Esposito, yaşamı boyunca Katolik inancını korudu. Kendi dini inancının, diğer dinlere saygı ve diyalog arayışını güçlendirdiğini sık sık dile getiriyordu.
Kuzey Amerika Ortadoğu Araştırmaları Derneği ile Amerikan Din Akademisi’nin başkanlığını yapan Esposito, dinin kamuoyunda doğru anlaşılmasına yaptığı katkılar nedeniyle Martin E. Marty Ödülü’ne, Pakistan tarafından ise İslam araştırmalarına katkılarından dolayı Quaid-e-Azam Ödülü’ne layık görüldü.
Ölümünün ardından birçok ülkeden taziye mesajları yayımlandı. Malezya Başbakanı Enver İbrahim, yarım asrı aşan dostluklarını anlatarak Esposito’yu “İslam dünyasının gerçek bir dostu” olarak nitelendirdi ve özellikle 11 Eylül saldırılarından sonra Batı’da İslam’ın doğru anlaşılması için yürüttüğü çalışmaların büyük önem taşıdığını vurguladı.
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’ndeki İslam ve Küresel İlişkiler Merkezi’nin Başkanı Sami el-Aryan ise Esposito için “Sadece değerli bir dostu değil, çağımızın en büyük akademisyenlerinden ve en önemli insani şahsiyetlerinden birini kaybettim. Duvarların yükseldiği bir çağda köprüler kurdu” ifadelerini kullandı.
ABD’nin en büyük Müslüman sivil haklar kuruluşu CAIR de yayımladığı taziye mesajında, Esposito’nun hayatını İslam ve Müslümanların doğru anlaşılmasına adadığını, akademik çalışmalarıyla öğrencilerden gazetecilere, siyasetçilerden din adamlarına kadar geniş bir kesimi etkilediğini belirtti.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
