Evo, Arc Enstitüsü ve Stanford Üniversitesi tarafından geliştirilen bir genom dil modeli. ChatGPT ve Claude gibi büyük dil modelleri metinlerden beslenirken, Evo trilyonlarca DNA dizisinden beslendi ve genetik kodun “dilbilgisini” öğrendi.
700 bin denemeden 16 canlı virüse
Araştırmacılar Evo’yu, sadece bakterileri enfekte eden ve zararsız kabul edilen Phi X-174 virüsü ile ona yakın 15 bin virüs üzerinde eğitti. Model bu bilgiyle 700 bin farklı virüs tasarımı önerdi. Ekip bunlardan en umut verici 285’ini seçip laboratuvarda üretti ve bakterilere yerleştirdi. Sonuçta 16 tasarım, gerçekten çalışan ve çoğalabilen virüslere dönüştü — bazıları doğal virüsten bile daha hızlı üredi.
İnsanlara tehlike yok, ama…
Üretilen virüsler sadece bakterileri enfekte edebiliyor, insanlara zarar veremiyor. Çünkü araştırmacılar modeli eğitirken insan, hayvan, bitki ve mantar patojenlerine dair hiçbir veri kullanmadı — bu bilinçli bir güvenlik tercihiydi.
Uzmanlardan uyarı
Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, Science’ta yayımlanan yorum yazısında bu araştırmanın yapay zekanın artık tehlikeli biyolojik silahlar tasarlayabilecek düzeye geldiğini gösterdiğini savundu. İkili, insan veya hayvan patojenleri üzerinde benzer tekniklerin kullanılmasının yasaklanması çağrısında bulundu. Hanke, “Birine ‘bana daha bulaşıcı ya da daha öldürücü bir grip virüsü tasarla’ diyebilirsiniz” dedi.
Imperial College London’dan Prof. Tom Ellis ise bu konuda daha temkinli: İnsanları hedef alan bir biyolojik silah üretmenin göründüğü kadar kolay olmayacağını düşünüyor.
Yasalar geride kaldı
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), geçen hafta riskli biyoloji araştırmalarını sınırlayan yeni bir politika yayımladı. Ancak bu düzenleme, “endişe verici bir varlık” içermediği sürece yapay zeka destekli bilgisayar araştırmalarını kapsam dışı bırakıyor — yani Evo gibi modellerin çalışmaları şu an yasal bir boşlukta.
Tıp için umut
Araştırmacılara göre bu teknoloji, hızla direnç kazanan bakterilere karşı özel olarak tasarlanmış faj tedavileri geliştirmenin yolunu açabilir. Barcelona’dan sistem biyolojisi profesörü Jordi García Ojalvo, elde edilen sonucun bilimsel açıdan gerçekten önemli olduğunu belirtti.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
