Brezilya’da 80 yaşındaki Luiz Inácio Lula da Silva’nın dördüncü kez devlet başkanı seçilmesi, seçim kampanyasının son üç haftasında yaşanan büyük değişimin ardından geldi.
İlk turda sağcı rakibi Flávio Bolsonaro’nun gerisinde kalan Lula, ikinci turda seçim sonuçlarını tersine çevirmeyi başardı.
Bu geri dönüşün ardından Brezilya’da en çok konuşulan isimlerden biri, İşçi Partisi’nin önde gelen yöneticilerinden biri değil, sosyal medyayı alışılmadık yöntemlerle kullanan milletvekili André Janones oldu.
BBC Brasil’in haberine göre Janones’in kurduğu “Lula’nın Ordusu” adlı WhatsApp kanalı, seçimlerin iki turu arasında 50 bin takipçiden 10,8 milyon takipçiye ulaştı.
Lula da zafer konuşmasında Janones’i özel olarak andı.
“Bizim Generalimiz” diye hitap ettiği milletvekiline, “Her gün askerlerimizin moralini yükselttiği için” teşekkür etti.
Ev işçisi bir annenin oğlu, otobüslerde çalışarak hukuk okudu
Lula’nın seçim kampanyasının son haftalarındaki en dikkat çekici isimlerinden biri olan André Janones’in hayat hikâyesi de Brezilya siyasetinin alışılmadık örneklerinden.
Minas Gerais eyaletinden milletvekili olan Janones, ev işçisi bir annenin ve engelli bir babanın oğlu.
Hukuk fakültesindeki eğitim masraflarını karşılamak için otobüslerde bilet ücreti toplayarak çalıştı. Daha sonra avukat oldu ve siyasete girdi.
Ancak Janones’i ülke çapında tanınır hale getiren asıl özelliği, sosyal medyayı kullanma biçimi oldu.
Brezilya’da 2018’den beri özellikle WhatsApp ve Telegram üzerinden yürütülen siyasi kampanyalarda Jair Bolsonaro ve destekçileri etkiliydi.
Bolsonaro taraftarları, milyonlarca kişiye ulaşan mesajlaşma ağları, videolar ve sosyal medya kampanyalarıyla dijital siyasette güçlü bir örgütlenme kurmuştu.
Janones ise aynı araçları bu kez Lula için kullanmaya başladı.
Her sabah milyonlarca kişiye yeni görev: “Uyumayın, daha işimiz bitmedi”
Janones’in kurduğu WhatsApp kanalının adı bile kampanyanın mantığını anlatıyordu: “Lula’nın Ordusu.”
Kanal sıradan bir siyasi propaganda hesabı gibi çalışmıyordu.
Janones, takipçilerine her gün yerine getirmeleri gereken görevler veriyordu.
Bazen Lula’nın yeni bir videosunun yayılması, bazen bir etiketin X’te gündeme sokulması, bazen de arkadaşların ve aile üyelerinin kanala davet edilmesi isteniyordu.
Mesajlar askerî emirleri andırıyordu:
“Arkadaşlar, acil!”
“Henüz uyumayın!”
“Görev bitmeden yemek yok!”
“Sizi serbest bırakmadan önce son bir görevim daha var!”
Kanaldaki mesajlarda hazır paylaşım metinleri, videolar ve bağlantılar da bulunuyordu. Böylece takipçiler yalnızca içerikleri izlemekle kalmıyor, bunları kendi çevrelerine dağıtabiliyordu.
Seçimlerin ilk turunda yaklaşık 50 bin kişiye ulaşan hareket, ikinci tur öncesinde 10,8 milyon takipçiye büyüdü.
Janones’in kişisel Instagram hesabındaki takipçi sayısı da ilk turdaki 2,78 milyondan 23 Ekim itibarıyla 6,87 milyona yükseldi.
Seçimden önce 24 saatlik canlı yayın yaptı
Janones, seçimlerden önceki son gün de alışılmadık bir kampanya düzenledi.
Anketlerin hâlâ Bolsonaro’nun kazanacağını gösterdiği saatlerde, “Geri dönüş yayını” adını verdiği 24 saatlik bir canlı yayın başlattı.
Amaç, seçim sandıkları açılıncaya kadar destekçilerin motivasyonunu yüksek tutmak ve sosyal medyadaki hareketliliği sürdürmekti.
Janones’in sert ve zaman zaman çatışmacı üslubu, Lula’nın İşçi Partisi içindeki bazı isimleri de rahatsız ediyordu.
Partideki bazı yöneticiler, daha ılımlı bir görüntü vermeye çalışan Lula’nın bu tarzdan zarar görebileceğini düşünüyordu.
Ancak Janones’in dijital örgütlenmesi büyümeye devam etti.
Bolsonaro’nun sarı formasını geri aldı
Janones’in kampanyadaki sembolik hamlelerinden biri de Brezilya millî futbol takımının sarı formasını kullanmasıydı.
Brezilya’nın dünyaca ünlü sarı forması, son yıllarda Jair Bolsonaro ve destekçilerinin gösterilerinde sıkça kullanılması nedeniyle sağcı hareketle özdeşleşmişti.
Janones ise Lula’nın kampanyasında sarı formayla görünerek bu ulusal sembolün yalnızca Bolsonaro taraftarlarına ait olmadığını göstermeye çalıştı.
Félix de Bedout’un aktardığına göre Janones’in Lula üzerindeki etkisi yalnızca seçim kampanyasıyla da sınırlı değildi.
Lula’yı cep telefonu kullanmaya, hatta bir iPhone edinmeye ikna eden kişi de Janones’ti.
WhatsApp ordusu mahkemelik de oldu
Ancak Janones’in kampanyası tartışmasız değildi.
Bolsonaro’nun seçim ekibi, WhatsApp kanalında yanlış bilgilerin koordineli biçimde yayıldığını ileri sürerek Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi’ne başvurdu.
11 Ekim’de kanalın faaliyetleri mahkeme kararıyla durduruldu. Ancak birkaç saat sonra, kanalın tamamen kapatılmasını haklı gösterecek yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle yeniden açılmasına izin verildi.
23 Ekim’de verilen bir başka kararda da koordineli paylaşım çağrılarının tek başına seçim ihlali sayılamayacağı belirtildi.
Bolsonaro kampanyasının şikâyetiyle ilgili hukuki süreç ise devam ediyor.
Lula ilk turdaki yenilgiyi nasıl tersine çevirdi?
4 Ekim’deki ilk turda Flávio Bolsonaro yüzde 47, Lula ise yüzde 45 oy almıştı.
25 Ekim’deki ikinci turda tablo tersine döndü.
Brezilya Cumhurbaşkanlığı seçimi, 2026
Lula, ikinci turda yüzde 51,79 oyla kazandı. İki tur arasında yaklaşık 11 milyon yeni oy aldı.
Brezilya’da 1988 Anayasası sonrasında ilk turu ikinci sırada bitiren bir cumhurbaşkanı adayı ilk kez ikinci turu kazanmış oldu.
Zaferin tek nedeni WhatsApp değildi
BBC’nin görüştüğü siyaset bilimciler, Lula’nın geri dönüşünü yalnızca Janones’in WhatsApp ordusuna bağlamanın doğru olmayacağını vurguluyor.
Siyaset bilimci Denilde Holzhacker’e göre asıl değişim, Lula’nın dijital kampanyayı sokaktaki örgütlenmeyle birleştirmesiydi.
İşçi Partisi, ikinci turda sosyal yardımların geleceği ve hak kayıpları gibi konuları öne çıkarırken yerel örgütlenmesini de yoğunlaştırdı.
Holzhacker, Janones’in Brezilya solunun uzun süredir başaramadığı bir şeyi gerçekleştirdiğini, sosyal medyada etkili bir karşı örgütlenme oluşturduğunu belirtiyor.
Rio de Janeiro Federal Üniversitesi’nden siyaset bilimci Mayra Goulart da çevrimiçi hareketliliğin sandığa gitmeyenleri harekete geçirmek ve kararsız seçmenlere ulaşmak açısından önem taşıdığını söylüyor.
Ancak WhatsApp kampanyasının doğrudan kaç seçmenin oyunu değiştirdiğini ölçmek mümkün değil.
Lula: “Bizim Generalimiz”
Seçim sonuçlarının belli olmasının ardından Janones, Lula’nın yanındaydı.
Lula, zafer konuşmasında kendisini yanına çağırarak milyonlarca kişinin önünde teşekkür etti.
Janones için “Bizim Generalimiz” dedi ve her gün destekçilerin moralini yükselttiğini anlattı.
Janones ise zaferin ardından X hesabından kendisine yönelik eleştirilere gönderme yapan bir mesaj yayımladı:
“Benden şüphe edenlerin özür dilemek için oluşturduğu sıra nerede?”
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
