Ermenistan turuErmenistan turu
Anasayfa / GÜNÜN YAZILARI / Mutfakta polisiye: Birbirini yeme sanatı

Mutfakta polisiye: Birbirini yeme sanatı

Mutfak olmasa sinema da imkânsız. Yabancı filmlerde, dizilerde çekimlerinin çoğu açık “Amerikan Mutfak”ta… Ailecek izlemeye uygunsa evin başka odasını görmeden bitiyor film. Polisiyeler buzdolabının açılmasıyla başlıyor; kapağı çevrilen birayla “action!”

Mutfakla ilgili yazı dizimden devamla… Sözlüklerde mutfağın ilk karşılığı “yemek pişirilen yer”. “Yemek (de) yenen yer” olmasının yanında, farklı anlamları, “ek işlevler”i, değişen yapısı o tanıma sığmıyor elbette.

Dar yerlerde, stüdyo dairelerde bakla kadar olsa da, sosyo-ekonomik koşullarla nağmede de kalsa, “Mutfak bir özge (başka) candır, doyulmaz bir hüsn-ü (güzel) andır” nihayetinde.

Mutfak olmasa sinema da imkânsız mesela. Yabancı filmlerin, dizilerin kapalı alan çekimlerinin çoğu açık “Amerikan Mutfak”ta… Ailecek izlemeye uygunsa evin başka odasını görmeden bitiyor film.

Buzdolabıyla açılan polisiyeler

Tipik Amerikan polisiyelerinin “ev sahnesi” buzdolabının kapısıyla açılıyor. Kapağı çevrilen birayla, “action”! Tekrar çekimler (take) de hesaba katıldığında o kadar çok bira içilemiyor tabii. Oyuncular senaryo kafasını muhtemelen elma suyu, zencefilli gazozla buluyor. Zira o tür polisiyelerin çoğu oyuncuların ayık kafayla içselleştirebileceği şeyler değil.

Polisiye, gerilim filmlerinin standart aksesuarı da zaten mutfaktaki -gladyatör kılıcından hallice- “şef bıçağı”. Arada hazırlıksız katiller kullansa da en gözde savunma silahlarından. Gece bir ses duyunca mutfaktan o bıçağı alıyorsun. Yatarken temiz bırakmak lâzım yani.

Menüler de gerilim filmlerine ayrı bir lezzet katıyor. “Kuzuların Sessizliği”nin cinai dramına, “Hannibal (Lecter)” filmlerin, dizilerinin entelektüel, seçkin, aristokrat tadına orada varıyorsun.

Yamyam seri katilin yemek kitabı

En heyecanlı kesitleri de görkemli ziyafet sofrasına kurulan seçkin konukların ahbaplarını, birbirini yediği sahneler. Çok gerçekçi, tam hayatın içinden… Aklımda kalan tariflerini veremiyorum elbet. “Eğlenceli”, “yaratıcı” yemek yarışmalarının da etkisiyle merak nedeni olabilir belki.

Lâkin Vahşi Batı benim kadar dikkatli, özenli, rütükize değil maalesef. Dizi sanayii deekranla sınırlı değil… Yamyam seri katil Hannibal’ın envâi çeşit -film, dizi- tişörtlerinin yanında “yemek kitabı” da yayınlanıyor. Toplatılmıyor, yasaklamıyorlar da…

Haklı bir gustoya sahip, her zaman şık, seçkin ve de gurme “yamyam”ımızın (Ne giyse, ne yese yakışan Mads Mikkelsen) yaptığı yemekler dillere destan. Dizinin yemek stilisti Janice Poon da fırsatı kaçırmıyor:

“Feeding Hannibal: A Connoisseur’s Cookbook (Hannibal’ı beslemek: Bir Gurmenin Yemek Kitabı”)… Perde arkası kamera görüntüleri de hediyesi; malzemelerin nereden, nasıl bulunacağı yoktur umarım.

Ahududu likörünün cinai etkisi

Mutfak cinayetlerinin “menü”deki zehirli içeceklerle, yemeklerle işlenmesi de hâlâ yaygın bir senaryo. Bizde de tiyatrolarda kapalı gişe oynayan “Ahududu” mesela. Küçük Sahne’de 1956’da yorumlanan, sayılamayacak kadar çok kez sahne alan, turnelerle kim bilir kaç kez ülkeyi dolaşan oyun bugün de popüler.

Misafirlerini arsenikli “Ahududu Likörü”yle öldüren yaşlı kız kardeşlerin hikâyesi… 1974’de, TRT’de yerli dizi olarak da gösterilmiş. Artık Türkiye’de likör bayramda seyranda bile evlere giremediği için öyle bir tehlike yok.

“Köygöçüren” mantarları kültürlü artık

Zehirlemeyle işlenen cinayetler temelde ekonomik nedenlerle -kaçak- alkolden yahut sosyo-psikolojik dürtülerin de etkisiyle (“bir şey olmaz”) böcek ilaçlarıyla… Maden, kuyu facialarındaki zehirlenmeler de “ihmal, taksir”le cinayetin kıyılarında dolaşabiliyor ne yazık ki.

Günü geçmiş yiyeceklere, iki kez, rafta da öldürülmüş tavuklara filan nispeten bağışıklığıyız isabet; toplu zehirlenmelerde bile (o) yaşama dönebiliyoruz çoğu kez. Bir zamanların adı üstünde “köygöçüren” mantarları da eskisi gibi tüketilemiyor sanki. Hem mantarlarımız (da) kültürlü artık.

“Zengin Mutfağı”na el bombası

Tiyatromuzda ayrı bir yer edinen “Zengin Mutfağı” da “polisiye vaka”lardan… 15-16 Haziran 1970’deki büyük işçi direnişini andığından, “devrimci, anti-faşist” -büyük- bir “oyun” olarak anıldığından hep hedefte.

İlk kez 1978’de, İstanbul Şehir Tiyatroları’nda sahnelendiğinde bir grubun “el bombalı, taşlı” saldırısına uğruyor. Aralık 2012’de Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde salondaki bir grubun küfür kıyamet tepkilerine, 2014’de de Ankara’da şişeli saldırıya hedef olduğu da kaynaklarda…

“Zenginin malı züğürdün çenesini yorar”ın politik bir tarafı da var tabii, dokunulmazlığı da… “Zenginin malı” da, “zengin”inine göre ifade özgürlüğü kapsamında değil artık. Konuşursan sadece çeneni değil farklı yollarla hayatını yoruyor.

Romantizm ve düdük makarna…

Bunca gerilim nedeniyle senaryoların sosuna az romantizm de katılıyor. Dedektiflerin duygu durumu her an kaygı yaratsa da “duygusal macera”ların arasında polisiyeler de göz yaşartıyor bazen. Dedektiflerin mutfakları tam takır kuru gevrek… Boşanmak şart olduğu için “mikro dalga” da şart ama.

Sorun olmuyor gerçi… Avrupai filmlerde, romantik, baş başa ev davetlerinde ana yemek makarna. Pardon tek yemek makarna, yanında şarap. Standart… Ecnebiler spagettiyi, düdük makarnayı öttürmeden, öpücük, ıslık sesi çıkarmadan yiyebildikleri için romantizmi bozmuyor.

Behzat Ç.nin tost makinesi

Bizim polisiye dizi dünyasına gelince… En esaslısı, efsanesi “Behzat Ç.” tabii. “Amirim Behzat Ç.” küçük mutfağındaki büyük tost makinesinde biraz bastırdığı ekmek arası kaşarla karnını doyuruyor (“altlık”) genelde. Öğüdü de o yardımcılarına, “Ben dedim oğlum size, tosttan şaşmayacaksınız.”

Televizyonda 2010-2013 arasında gösterilen dizi, yoğun, “ayrıntılı”, enteresan RTÜK cezalarıyla da ünlü. RTÜK “İçtiğin yediğin senin olsun, sen gördüklerini anlat” demiyor elbet. Asla…

Görüşü de öyle değil. Benzetmelerim madem filmler üzerinden; Superman misali. Hatta gerektiğinde öngörü, geriye dönük tahmin, artgörü (backcasting), mikroskobik görüş bile sıradan. Filmlerin, dizilerin yeme içme senaryosu, “mutfak”ı da pertavsız altında. “Mozaik” döşesen de kurtaramıyorsun bazen.

RTÜK’ün Behzat Ç. hafiyeliği

Dört yıl önce, 29 Mayıs 2022’de Serbestiyet’te yayınlanan “Behzat Ç. adlı şahsın edebiyata intikali” yazımda uzun uzun değinmiştim. Yazımı uzatmamak için sadece cezalardan birisini -kısaltarak- aktaracağım: “RTÜK İzleme Dairesi içki içilen sahneleri hafiye pertavsızıyla tek tek ve dakikası dakikasına inceliyor. Mesela ‘Behzat Ç. ile polisler ve savcı Esra, bir bölümde toplam 17 dakika süreyle içki içtiler’ gözlemi raporda.

‘Nerede ve kiminle içtikleri’ de pertavsız altında. Harun ile Cevdet adlı polisler evde, Behzat Ç., abisi ve savcı Esra barda, diğer polisler meyhanede, Harun arabada, yine Behzat Ç. apartmanın merdiveninde alkol kullanmaktadır.”

Beşikçioğlu üç buçuk aydır tutuklu

Oradan “ek müeyyide” de geliyor: “Polisler sık sık meyhaneye gidiyorlar…” Dizide polisler sık sık pavyona filan da gidiyorlar ama o sekmiş ya da “olur böyle vakalar” deyip geçilmiş belki de.

Bu arada Erdal Beşikçioğlu üç buçuk aydır Konya E Tipi Cezaevi’nde. “Rüşvet, irtikap, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma” iddialarıyla… Etimesgut Belediye Başkanlığı’na yüzde 56.1 oy oranıyla seçilen Beşikçioğlu’nu geçenlerde Yeni Parti lideri Özgür Özel ziyaret etmiş. İddianamesi henüz hazırlanmamış haberlere göre.

Arka Sokaklar’da “ailevi polisiye”

Yine bizzat “Emniyet”i odağına alan diziler arasında Arka Sokaklar da var. Hiç izlemedim ama 2006-2026 arasında her hafta yayınlanan, 750’den fazla bölümüyle 20 yıl süren diziye değinmemek olmaz.

“AI”, yapay zekâ sayesinde haberin olmadan da “haber”in oluyor neyse ki… O dizinin menüsü de yerli-milli. Tost-ayran, simit-çay, gece operasyonlarında seyyar köfte-ekmek, kokoreç. Ekmeği bandıkları menemenin de ayrı bir yeri var.

Baktığım kadarıyla, tipik polisiyelerden esinlense de çok önemli, dizi için de “hayati” bir farkı var. Fikrimce upuzun ömrü “ailevi, normal-duygusal polisiye” olmasıyla doğrudan ilgili. Başroldeki Emniyet Müdürü de adı üstünde “Rıza Baba” (Zafer Ergin).

“Acı-tatlı-ekşi” Çin sosuyla devam

Gelecek yazımda bizde daha çok nostaljinin pişirildiği yerlerden olan mutfağa, “Türk Mutfağı”na, hatta buğdayına, o muhabere alanında ulusal-uluslararası mutfak savaşlarımıza değinmeye çalışacağım. “Acı-tatlı-ekşi” Çin sosu tadında… “Birbirimizi yeme sanatı”nın ikinci bölümü de diyebilirim.

Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?

Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.

Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.

Bu Sayfayı Paylaşın