Mücahit Bilici

Günlük hayatta kendimizi garanti altında veya sabit saydığımız için kendimizin dışına ipler ve kancalar salarak, zaman ve mekandaki akışa hükmetmeye çalışırız. Hadi buna tutunma yahut yuvarlak dünya yüzeyinde sörf ile yuvarlanma diyelim. Kendimizi meşgul ederiz kendi dışımızın bizi işgal etmesi ile. Lakin hasta olunca aleme attığımız kancalar veya bizi çeken motorlar ile aramızdaki ipler kopar.

İnsanlar bu tabloda sunulduğu gibi yamyam ve şerir değiller. Bu kadar bir kötülük normal değil. Peki Epstein adıyla bize sunulan dehşetengiz fenomeni, bu kötülük mimarisini nasıl anlamalıyız?

Batı’nın Ortadoğu’daki garnizonu vesaire diye size yutturulmaya çalışılan bu örgütün Batı ile bir ilgisi yok. O Batı’nın emrinde değil, geniş istihbari, ekonomik, medya ve şantaj ağı ile Batı’yı köle haline getirmiş. Ama işin daha da ilginç tarafı Batı’dan nefret ediyor.

İslam dünyasında modernleşme rekabet ve sömürgeciliğin gölgesinde şekillendiği için özneleşme süreci olmaktan çok kurtarma operasyonu olarak tecelli etti: Müslümanları kurtarmak. Böyle bir sorunun varlığına kanaat getirenler kabaca 2 formül geliştirdi.

Bütün “pan” hareketler, aşkta, teolojide, felsefede ve siyasette gurbet giderme hamleleridir. Herşeyin ev bildiği, vatan saydığı, kendi telakki ettiği kaynağa geri dönmesi, raci olmasıdır istenen.

İçeride baskıcı rejimlerin dışarıdan emperyalist saldırılara maruz kalması durumunda ortaya çıkan bir etik ikilemin çoğu insanı savurduğu bir zamandayız. İnsan olmaktan çıktıktan sonra Sünni, Türk veya Kürt olmuşsun, bunun hiçbir kıymeti yoktur. Kurtuluş istemek hakkındır ama soykırımcıların kılıçlarıyla değil.

Türkiye’nin NATO üyeliğinin Türkiye’yi koruduğu veya en azından artık cari olan tehditlerden koruyacağı düşüncesi safsatadır. Bugün Türkiye’yi tehdit eden işgal güçleri kendileri NATO’ya tabi olmayan aktörlerdir. NATO ölmüştür, cenazesi kaldırılmamıştır.

Milliyetçilik muhipleri kadar milliyetçilik karşıtları da çoğu kez aynı varsayımda buluşuyorlar: İşte milliyetçilik Avrupa’da Fransız Devrimi ile başladı ve oradan dünyanın geri kalan kısımlarına yayıldı. Peki doğru mu bu?

İlk dönemin Müslüman reformcuları Batıyla yaşadıkları askeri rekabet ve politik-kolonyal mücadelede çözüm kapsamında bazı formüller geliştirdiler. Bunlardan meşhur bir formül şuydu: Batının bilim ve tekniğini alıp kültür ve ahlakını almamak. Peki bu ilk kuşak İslamcılar gerçekten yanıldı mı? Yeniden düşünmekte fayda var.

Yalan, riya ve aldatmayla işgören aktörlerin geniş bir coğrafyada dünyayı formatlamaya çalıştığı ve orantısız bir güçle saldırdığı bir zamanda, Müslümanlar kendilerini nasıl savunacaklar? Teknololojik bir maddi istibdada karşı Müslümanların manevi silahı ne olmalıdır?

Toplama kampları eskiden savaşların içinde ve kenarında olurdu. Etrafında çitler yükselirdi. Şimdi çitler elektronik. Günlük elektronik cihazlar bütün ülkelerde birer saldırı üssü gibi kullanılacak. İlk şeytani dev robotu hakimiyeti için kullanmak isteyen bir örgüt artık oyununu açıktan oynuyor. Ebrehenin kanlı canlı filleri vardı. Bunlarınki görünmez bir cihaz.

Gazze’deki soykırımın önemli bir sonucu da bugüne kadar bize evrensellik ve insancıllık dersleri veren Avrupalı düşünürlerimizin ne adam gibi evrensel ne de hakkıyla insandan yana olmadıklarının açığa çıkması oldu.

Dün tekrar başlayan saldırganlığın sadece bir sebebi vardır: Irkçı bir ideolojinin yönettiği bir terör örgütünün (nükleer silah ve yapay zeka gibi araçlar yardımıyla) kendini imparatorluk statüsüne çıkarması için etrafındaki devlet olan her devleti çökertmesi gerekiyor.

Bu sorunun cevabını en iyi matematikçilerin bileceğini düşünebilirsiniz. Ama öyle değil. Matematikçi oldukları için değil zeki oldukları için cevabı en iyi bilenler matematikçiler arasından çıkabilir şüphesiz.

Benedict Anderson’ın Imagined Communities isimli kitabı akademik dünyada en çok atıf alan kitaplar listesinde üst sıradaki kitaplardan biridir. Türkçeye “Hayali Cemaatler” adıyla çevirilmiş olması başlığın isabeti konusunda tartışmalara yolaçıyor. Doğru başlık ne olmalıydı?

Değerli bir dost üniversitenin geleceği konusunda yazmam gerektiği konusunda provokatif bir telkinde bulundu. Bir krize dair düşünme lüzumu kendini hissettirdiğinden kayıtsız kalamadım. Akademinin geleceği konusunda olumlu şeyler söylemek gittikçe zorlaşıyor.

İnsanlar aleminde iyilik de kötülük de sende kalmıyor, etrafa (kainata) bulaşıyor. İyiliğin taşıyıcısı olmak en büyük imtihanımızdır. Hüsn-ü zan eden etrafını güzelleştirir. Suizan eden ise etrafını güvensizleştirir.

Bir şiir veya şarkıda denildiği gibi eğer kendin veya birisi için “güneş topla”mak istersen bunu iki şekilde yapabilirsin: Parçaların bütününde parçaları toplayarak (Vahidiyet) veya her parçada bütünü bularak (Ehadiyet).

Sürgüne gönderilen ruhun bedendeki kalıntılarını bugünün bilinç dünyasında psikologlar, sosyologlar çeşitli keşiflerle tekrar piyasaya sunuyorlar. Beden dili yahut habitus gibi derin keşfiyatı işittiğinizde size ruhtan bahs ediliyor.

Ritüeller bize rağmen bizi iyileştirmek için geleneğin bize ulaştırdığı tutamaklar veya sığınaklardır. Her ritüelde görünmez köklerimiz olan gelenek gelip tek tek içimizden geçer.

Kendinden ve kendi çıkarından ibaret hale gelmiş bir insan artık insan olmaktan çıkmıştır. Zira insan, çıkar hesabının gelip elektrik gibi içinden geçtiği bir iletken değildir.

Belağat, kuralı olmayan doğruluktur. Yerindeliğin kıvamı tutturmasıdır. O yüzden doğaya değil, insana ait bir kavramdır.

Mücahit Bilici, Ramazan boyu yazılarıyla her gün Serbestiyet’te: “Şükür insanın varlığa şahitliğidir. Şükür, olma borcunun ödenme formudur.”

Deccal tarih içinde akan kötülüğün yer yer bir suret kazanıp göründüğü bir akıntının adıdır. Mehdi veya Mesih ise tarih içinde akan iyiliğin yer yer bir suret kazanıp göründüğü akıntının adıdır. Bu akıntıların ikisi de bütün dinlerden daha eskidir.

Peki Said Nursi’deki bu radikal yerlilik karşısında İsmet Özel’in durduğu yer neresidir? İsmet Özel’in Said Nursi aleyhinde söyledikleri (çoğu gayriciddi) ifadelerden ne tür bir sonuç çıkarmak gerekir?

İsmi gündemden düşmeyen, fikirleri sert tartışmalara yolaçan, şiirleri bütün bir İslamcı (ve İslamcı olmayan) kuşağı etkileyen, günümüz Türkiye'sinin kültürel-politik etosunda derin izler bırakan şair İsmet Özel kimdir, ne yapmak istiyor?

Maalesef çoğu kişi tatlı yalanları acı gerçeklere tercih ediyor. Tatlı olduğu için yalana karşı kendini savunmasız bırakan bu tür kitleler doğal olarak fırsatçı demagogların eline düşerler.

Dünya değişti. Yasa çağı bitti, hayat tekrar başlıyor. Bir inkılabın içinde değilsek eğer, eşiğindeyiz. Yasa yasama yapamadığı için hasta ve yasta. Peki, yasanın yerini ne alacak?

Gökhan Bacık, Müslümanların modernleşme sorunları bağlamında çarpıcı bir örnek veriyor. Bir odada insanların elinde bir balon var, kırmızı bir balon. Onu şişiriyorlar, oynamak için. Şişiriyorlar, sonra biraz daha şişiriyorlar. O kadar ki balon artık oda kadar şişiyor. Yani balon odaya veya odada başka bir şeye izin vermeyecek kadar herşeyleşiyor. Bu örnekte oda dünya veya hayat iken kırmızı balonu da din olarak düşünebilirsiniz. Yani odada hem balona yer var hem de odada balonun bir yeri var. Ama balon oda kadar büyürse (yani din hayatın her alanına yayılan, empoze edilen, herşeyi kapsayan bir konuma getirilirse) bir sorun var denmek isteniyor. Bana kalırsa odadaki balon örneğinde metafor doğru olmakla birlikte ilişkinin tarafları sanki ters tanımlanmış.

Son zamanlarda artan deizm, ateizm, irtidat teşebbüslerinin neden yaygınlaştığı sorusu üzerinde düşünülmesi gereken bir soru. Yeni sorulara eski cevaplar vermekle sorunu çözmek zor. Dinden kaçışın sebebi dünya sevgisi değil, din ve dünya arasında yaşanan kopernik devriminin hesaba katılmaması ve dinden maksadın yenilenememesi.