Ve Temmuz işte böyle sona erdi

Sırbistan toplam 25,552 vakayla halen dünyada 59. sırada. Fakat gidişat orada da hiç iyi değil. Belgrad Fuarı alanının 1. Salonuna, Sırp ordusu portatif yataklar yerleştirmiş. Yeni dalgalarda hafif semptomlar gösterecek hastaları bekliyorlar.

[31 Temmuz – 1 Ağustos 2020] Serbestiyet’te 2 Temmuz’da imzasız bir analiz yayınlanmıştı. Temmuz sona ermeden, salgının dünya çapındaki profili nasıl olacak?” başlığını taşıyordu. Şunları saptıyordu: Gerek günlük, gerek toplam vaka ve ölüm sayıları bakımından İtalya, İspanya, İngiltere, Almanya ve Fransa’nın hepsi “düşüş”te (yani göreli iyileşmede). Buna karşılık dört kritik bölgeden: Latin Amerika, Orta Doğu, Afrika ve Güney Asya’dan yirmi kadar ülke dev “artış”lar (yani kötüleşmeler) ile çıkageliyor. Buna göre, Temmuz ayı sona ermeden “ilk on” muhtemelen şu sırayla oluşacak: ABD, Brezilya, Hindistan, Rusya, Peru, Şili, Meksika, Pakistan, İran, Suudi Arabistan (veya Güney Afrika). Yani bir ay geçmeden (1 Ağustos’a kadar) “ilk on”da; iki ay geçmeden (1 Eylül’e kadar) “ilk yirmi”de, ABD dışında Batı ülkesi kalmayacak öngörüsünde bulunuyordu.

19 Temmuz’da bu sefer ben, “COVİD’in büyüyen korku ve sefaleti” başlıklı, imzalı bir yazı yayınlamıştım. O sırada dünya çapında toplam vaka sayısı 14,431,277 ve aktif vaka sayısı 5,204,889’tü. Üstelik bunların içinde 60,073’ü ağır veya kritik vakaydı. Birkaç gün içinde belki birçoğu ölecekti. Toplam ölüm sayısı 604,984’e dayanmıştı.

Yazının spot’unda, “Hiçbir hayale kapılmayın. Bu salgının dibini görmekten çok ama çok uzağız. Henüz tünelin ucunda hiçbir ışık yok” diyordum. Hattâ bazı arkadaşlar çok karamsar bulmuştu. İnsanlar felâket tellallığından bıktı, böyle şeyler okumak istemiyor… diyorlardı.

Ama şimdi, o yazının da (sosyal medya izleyicileri bir yana) sırf doğrudan Serbestiyet web sitesine girenlerce 530’un üzerinde okuma aldığını görüyorum. İyi, çünkü gerçeklerden kaçmaya çalışmanın faydası yok. Çünkü işler kötüden betere ve beterin beterine gidiyor. Bu derlemeyi bitirmeye çalıştığım 1 Ağustos sabahı, İstanbul saatiyle 10:30 sularında, dünya çapında toplam vaka sayısı 17,771,634’ü bulmuş. Aktif vaka sayısı 5,919,945. İçlerinde 65,595’i ağır veya kritik vaka. Halihazırda toplam ölüm sayısı 683,278.

Aşağıdaki tabloyu kısmen 19 Temmuz’da da vermiştim. Orada sadece 17 Temmuz’a kadar geliyordu. Şimdi üst tarafını biraz sıkıştırırken alt tarafını bugüne, 31 Temmuz’a kadar getirdim. Aslında rakamların kendileri yeterince konuşuyor. Birinci sütunda, 17 Temmuz’dan bu yana günlük ölüm sayıları yer almakta. 1-16 Temmuz döneminde bu veri 3500’ler ile 5700’ler arasında salınıyordu. Aritmetik ortalaması 4973 çıkıyordu. 17-31 Temmuz döneminde 4100’ler ile 7100’ler arasında salınıyor. Aritmetik ortalaması 5662 çıkıyor.

  Tarih  Günlük ölüm sayısı  Günlük vaka sayısı5-17 milyon arasındaki milyon basamaklarını aşma tarihiHer yeni milyonun kaç günde geçildiği
 
20/5    5,054,20511 gün
29/5    6,006,5549 gün
7/6    7,092,9129 gün
14/6    8,002,9497 gün
21/6    9,032,9857 gün
27/6  10,231,5396 gün
3/7  11,191,9296 gün
8/7  12,161,2245 gün
12/7  13,038,7064 gün
17/75539240,93514,190,9815 gün
18/75011227,018  
19/74421222,733  
20/74563205,635  
21/75838239,67715,086,0444 gün
22/77179280,354  
23/76366276,904  
24/76241289,609  
25/75740261,88616,194,7974 gün
26/74353225,295  
27/74190218,575  
28/75645248,432  
29/76998289,05517,176,1544 gün
30/76418287,343  
31/76430289,414  

İki hafta önce olduğu gibi şimdi de, asıl felaket günlük yeni vaka sayılarını gösteren ikinci sütunda. Artık 190-200,000’ler hiç gündemde değil. 240,000’den gelip, bazı zigzaglarla birlikte, 280,000’lere doğru belirgin bir tırmanış gösteriyor. Bu da üçüncü ve dördüncü sütunlardaki “her yeni milyon”un kaç günde aşıldığı hesaplarına kuvvetle yansımakta. Son yazdığımda, 13 milyondan 14 milyona 5 günde gelinmişti. Artık her yeni milyon çentiği hep 4 günde aşılıyor.

Aşağıda, üç kilit ülkede 19 Temmuz’dan bu yana görülen günlük vaka sayıları yer alıyor. Karşılaştırma olanağı olsun diye, önceki yazımda verdiğim 17 ve 18 Temmuz rakamlarını da ilk iki satıra kalın yaparak aldım. Buna göre, ABD artık çok istikrarlı biçimde 60,000’lerde. Üç gün 70,000’lere de çıkmış. Dolayısıyla toplam vaka sayısı her 15-16 günde bir milyon artıyor. Brezilya yeni vaka sayısı açısından bazen 21-23-24 binlerde. Daha çok 40-50 binlerde. Tek tük 65 bine, hattâ 70 bine vurduğu oluyor. Hindistan’da ise yaklaşık 40,000’den 57,000 dolaylarına düzenli bir artış söz konusu. Bu da neredeyse iki hafta içinde günlük yeni vaka sayısının yüzde 42 artması anlamına geliyor. 

TarihGünlük yeni vaka sayısı
 ABDBrezilyaHindistan
 
17/774,98733,95934,820
18/763,25926,54937,407
19/765,27924,65040,243
20/762,87921,74936,810
21/767,47944,88739,168
22/771,96765,33945,599
23/769,88758,08048,446
24/778,40758,24948,892
25/768,21548,23448,472
26/756,50523,46750,525
27/761,77523,57946,484
28/765,06841,16949,632
29/765,30070,86952,249
30/768,56958,27154,966
31/770,90452,50957,704

Ancak salgının ilk vurduğu ve sonra belirgin bir iyileşme sürecine giren ülkelerde bile iyimser olmak çok zor. Çünkü her şey, güvenilir bir aşı ve tedavi değeri ispatlanmış ilâçlar bulunmadıkça, sırf idarî önlemlerle COVID-19’un kökünü kazımanın imkânsız olduğuna işaret ediyor. ABD, Avustralya, İspanya, Almanya ve İngiltere’nin kısmî gevşemeleri durdurup sert karantina uygulamalarına geri gitmesi kaçınılmaz hale geliyor.

Bütün bu gelişmeler bir de aşağıdaki “ilk on” ve “ilk yirmi” tablolarına yansıyor. 2 Temmuz’daki imzasız analiz ve 19 Temmuz’daki yazım, şimdi bu tablonun sol yarısında kalan ilk üç sütunu özetliyordu. Bu bağlamda, 19 Temmuz’da şöyle demiştim: Halen “ilk on”daki durum 7-3. Yani (beyaz yaptığım) 3 Batı ülkesi ve (siyah-kalın yaptığım) 7 Batı dışı ülke var. Ama İspanya ve İngiltere çok yakında bu listeden düşecek; yerlerini aşağıdan en hızlı gelen Pakistan ve Suudi Arabistan alacak. Böylece “ilk on”da Batı’dan sadece ABD kalacak ve durum 9-1 olacak. Bir zamanların “ilk beş”i konumundaki İspanya, İngiltere, İtalya, Almanya ve Fransa, göreli iyileşmelerini devam ettirerek daha aşağılara kaymayı sürdürecek ve daha bir süre “ilk yirmi”den düşmeseler bile 15-20. sıraları dolduracak. 

 2 Temmuz’daki durum 31 Temmuz’daki durum
Ülke/sıraToplam vakaToplam ölümÜlke/sıraToplam vakaToplam ölüm
 
1. ABD3,833,597142,8781. ABD4,669,504156,033
2. Brezilya2,075,246  78,8172. Brezilya2,625,612  91,607
3. Hindistan1,078,757  26,8383. Hindistan1,696,780  36,551
4. Rusya   765,437  12,2474. Rusya   839,981  13,963
5. G Afrika   350,879    4,9485. G Afrika   482,169    7,812
6. Peru   349,500  12,9986. Meksika   416,179  46,000
7. Meksika   338,913  38,8887. Peru   407,492  19,021
8. Şili   328,846    8,4458. Şili   355,667    9,457
9. İspanya   307,335  28,4209. İspanya   335,602  28,445
10. İngiltere   294,066  45,27310. İran   304,204  16,766
 
11 İran   271,606  13,97911 İngiltere   303,181  46,119
12 Pakistan   263,496    5,56812Kolombiya   286,020    9,810
13 Arabistan   248,416    2,44713 Pakistan   278,305    5,951
14 İtalya   244,216  35,04214 Arabistan   275,905    2,866
15 Türkiye   218,717    5,47515 İtalya   247,537  35,141
16 Almanya   202,572    9,16216 Bangladeş   237,661    3,111
17 Bangladeş   202,066    2,58117 Türkiye   230,873    5,691
18Kolombiya   190,700    6,51618 Almanya   210,333    9,223
19 Fransa   174,674  30,15219 Fransa   187,919  30,265
20 Arjantin   122,524    2,22020 Arjantin   185,373    3,466

Şimdi bir de tablonun sağ yarısındaki üç sütuna bakalım. 31 Temmuz itibariyle yeni durum ortada. ABD’nin ardından, 2.-8. sıralarda hep Batı dışı ülkeler geliyor. “İlk on”daki durum değişmiş ama 9-1 değil 8-2 olmuş. Çünkü İran, aşağıdan gelip İngiltere’yi geçmiş, ama salgının tekrar tırmanışa geçtiği İspanya’yı henüz geçememiş. Gene de birkaç hafta içinde 2-14 arasının tamamen Batı dışından doldurulması kaçınılmaz. Bunların 6’sını Latin Amerika ülkeleri (Brezilya, Meksika, Peru, Şili, Kolombiya, Arjantin), 5’ini de Orta Doğu ve Güney Asya ülkeleri (Hindistan, İran, Pakistan, Suudi Arabistan, Bangladeş) oluşturacak. Sonrasında, İspanya, İngiltere, Türkiye, İtalya, Almanya ve Fransa, bu sırayla, belki 15-20, belki 16-21 arasında sıralanacak.    

Önceki İçerikAyasofya tartışması
Sonraki İçerikBayram yemekleri