Hemen herkes “Hürmüz uluslararası sudur, kapatılamaz ve geçiş ücreti alınamaz” diyor. Tam doğru değil. Uluslararası su olduğu doğru. Ancak ufak da olsa karasularına girme durumu var. İstanbul Boğazı gibi Hürmüz’ün de bir kısmı karasularıdır. Askerî bir saldırı olursa “Boğaz uluslararası sudur” diyerek açık kalması beklenemez.
Dolayısıyla Montrö Anlaşması’nda öngörüldüğü gibi geçiş ücreti alınabilir. Bilhassa tankerler ister istemez İran veya Umman’ın karasularına girmek durumunda. Bu iki ülke, kendi karasularında hizmet veriyor. Hizmet de bir ücret gerektirebilir. Ayrıca böyle dar bir bölgede yüzlerce taşıtın geçişi dolayısıyla deniz kirliliği söz konusu. Buna geçiş ücreti yerine hizmet ücreti demek daha doğru olur.
Askerî gemilere gelince, karasularına girdikleri takdirde izin almaları gerekir. Her hâlükârda geçip gitmek için izne gerek yok.
Hürmüz için Montrö benzeri bir anlaşmaya ihtiyaç vardır.
Boğaz’a kıyısı olan İran ve Umman’ın geçiş konusunda bir anlaşmaya varmaları ve bu anlaşmanın bölgedeki Arap ülkeleri tarafından desteklenmesi önemlidir.
Uzak Doğu’daki Malakka Boğazı’ndan geçişte ücret alınmıyor. Endonezya’nın ücret istemesine Singapur karşı çıkmıştı. Altyapı hizmetleri gönüllü olarak bölge ülkelerince karşılanıyor. Ücretsiz geçiş bölgede deniz korsanlığını bence teşvik etmiştir. Ücret olmayınca da kıyı devletleri korsanlıkla fazla ilgilenmiyor herhâlde.
Uluslararası hukukta askerî gemilerin başka bir devletin karasularından zararsız geçiş (innocent passage) hakkı vardır. Ancak Hürmüz Boğazı’nın arkasındaki deniz adeta bir iç deniz. Karadeniz gibi… “Uluslararası su” deyip oraya 50 savaş gemisi sokmak doğru olmaz. Bunu da kurala bağlamak gerek.
Kurallar ve sözleşmeler önemli. Ama bölgelerin özelliklerini de dikkate almak gerekir. Ege Denizi’nde olduğu gibi. Deniz hukukuna göre devletler karasularını 12 deniz miline kadar uzatabilir. Ama Ege Denizi’nde olmaz.
Kısacası, varılacak anlaşmaları Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) kaydettirmek gerekir.
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
