İki Yıllık Sürecin Stratejik Muhasebesi

Türkiye’de Kürt meselesi etrafında şekillenen barış ve çözüm arayışları, uzun yıllardır kesintili ve belirsiz bir seyir izlemektedir.

Son dönemde Abdullah Öcalan’ın yaptığı açıklamalar, sürecin yeni bir evresine işaret etse de bu evrenin niteliği hâlâ tartışmalıdır. İki yıldır süren görüşmeler, açıklamalar ve dolaylı mesajlaşmalar, kamuoyunda çeşitli beklentiler yaratmış olsa da somut bir yol haritası ortaya konmamıştır.

Devlet açısından da Kürt siyaseti açısından da sürecin ötesinde kalıcı bir strateji geliştirilememiştir.

Bu durum, sürecin yönetilme biçimini ve tarafların gerçek önceliklerini daha net görmemizi sağlamaktadır.

Öcalan’ın son açıklamaları, sürecin seyrini anlamak açısından önemli bir referans noktası oluşturmuştur. Ancak bu açıklamalar, daha önce olduğu gibi genel çerçeveler çizmekle sınırlı kalmış, somut adımlar ve karşılıklı taahhütler konusunda yeterli açıklık getirmemiştir.

Bu bağlamda sürecin sonuçlarının ne olacağı, tarafların stratejik tercihleri üzerinden daha iyi anlaşılabilmektedir.

Devlet, bölgesel gelişmeleri kendi güvenlik çıkarları doğrultusunda yönlendirme konusunda önemli mesafeler kat etmişken, PKK ve ona yakın siyaset ise farklı bir odak noktası belirlemiştir.

Devlet, son iki yılda yaşanan bölgesel altüst oluşları güvenlik açısından büyük ölçüde kontrol altına almayı başarmıştır.

Suriye’deki gelişmeler, İran’daki çatışma ortamı ve genel Ortadoğu dinamikleri içinde olası kırılmaların güvenlik boyutunu minimize etmek, devletin temel hedeflerinden biri haline gelmiştir.

Bu hedef doğrultusunda Suriye entegrasyonu konusunda atılan adımlar ve İran’daki savaşta Kürt örgütlerin doğrudan çatışma dışında tutulması, önemli kazanımlar olarak değerlendirilmektedir.

Bu başarılar, devletin elini güçlendirmiş ve süreci daha kontrollü bir zemine oturtmasına olanak tanımıştır.

Bölgesel risklerin büyük ölçüde bertaraf edilmesinin ardından devlet, bütün enerjisini güvenlik odaklı bir yaklaşıma yöneltmiştir. PKK’nin silahtan vazgeçmesi ve örgütün kendini feshetmesi gibi kritik konular, bu çerçevede uzun bir süreliğine arafa bırakılmıştır.

Devlet için bu konular acil bir öncelik olmaktan çıkmış, zamana yayılabilecek ve bölgesel gelişmelerin seyrine göre değerlendirilebilecek bir konuma indirgenmiştir.

Herhangi bir hızlı gelişmeyi öne almak yerine, süreci yavaşlatmak ve dış faktörlerin sonucunu beklemek, devletin asıl stratejisi olarak görünmektedir.

Bu yaklaşım, mevcut statükonun sürdürülebilir olduğu kabulüne dayanmaktadır.
Var olan arafa bırakma durumu, devlet açısından hem kabul edilebilir hem de yönetilebilir bir hâl almıştır.

PKK ile ilgili herhangi bir somut ilerlemeyi hızlandırmak yerine, zaman kazanmak ve bölgesel dengelerin kendi lehine şekillenmesini beklemek, öncelikli tercih haline gelmiştir.

Bu tercih, devletin güvenlik kaygılarının hâlâ birinci sırada yer aldığını göstermektedir.

Sürecin daha fazla ilerletilmemesi, aslında bilinçli bir tercih olarak okunabilir.

Çünkü hızlı bir ilerleme, devletin elde ettiği bölgesel güvenlik kazanımlarını riske atabilecek gelişmelere yol açabilir.

PKK tarafı açısından ise durum oldukça farklı bir eksene oturmaktadır. Kendini feshetmenin sonuçlarına bir an önce ulaşmak, sürecin temel motivasyonlarından biri haline gelmiştir.

Bu hedef, doğrudan Öcalan’ın muhataplık statüsü üzerinden meşru bir aktöre dönüşmesine endekslenmiştir.

Yani süreç, Öcalan’ın devlet tarafından tek ve meşru muhatap olarak kabul edilmesi ekseninde ilerlemektedir.

Bu çerçevede, çıkacak olası bir yasanın eksik veya yetersiz olması bile ikincil bir mesele olarak görülmektedir.

Önemli olan, Öcalan’ın muhataplığının tasdik edilmesidir.

Bu tasdik, sürecin en değerli başlangıç noktası olarak değerlendirilmektedir.

Çünkü Öcalan’ın meşru aktör konumuna gelmesi, PKK’nin uzun vadeli hedeflerine ulaşması için gerekli meşruiyet zeminini oluşturacaktır.

Bu nedenle PKK tarafı, sürecin bu yönde ilerlemesini önceliklendirmektedir.
Sürecin diğer boyutları –silah bırakma, feshetme, örgütsel dönüşüm gibi konular– bu temel hedefine göre şekillenmektedir.

Öcalan’ın muhatap olarak kabul edilmesi, her şeyin başlangıcı olarak görülmektedir. Bu yaklaşım, sürecin dar bir çerçevede tutulmasını ve diğer unsurların ikincil kalmasını beraberinde getirmektedir.

Her iki tarafın da süreci toplumsallaştırmamak için gösterdiği olağanüstü çaba, stratejik tercihlerinin doğrudan bir yansımasıdır.
Devlet açısından bakıldığında, sürecin geniş kitlelere yayılması ve toplumsal bir tartışma haline gelmesi, güvenlik kaygılarını yeniden gündeme getirebilecek riskler taşımaktadır.

Bu nedenle süreç, kontrollü ve dar bir çerçevede tutulmakta, kamuoyunun doğrudan müdahalesine açık hale getirilmemektedir.

PKK tarafı açısından ise durum benzerdir. Sürecin toplumsallaşması, Öcalan’ın muhataplık ve meşruiyet eksenindeki konumunu zayıflatabilecek dinamikleri beraberinde getirebilir.

Bu nedenle süreç, mümkün olduğunca Öcalan merkezli ve dar tutulmakta, toplumsal katılım ve geniş tartışma dışında bırakılmaktadır.

Sonuç olarak, devlet güvenlik kaygılarını, PKK ise Öcalan’ın meşruiyetini ön plana çıkarmaktadır.

Bu iki temel öncelik dışında kalan her şey, her iki taraf için de ayrıntı olarak kalmaktadır.

Silah bırakma, örgütsel yapı değişiklikleri, yasal düzenlemelerin içeriği gibi konular, bu temel önceliklerin gölgesinde ikincil hale gelmektedir.

Sürecin bu şekilde yönetilmesi, tarafların kısa vadeli stratejik çıkarlarını koruma amacına hizmet etmekle birlikte, uzun vadeli ve kalıcı bir çözüme ulaşmayı zorlaştırmaktadır.

İki yıldır devam eden süreç, somut bir strateji eksikliğiyle karakterize olmaktadır. Devlet, bölgesel güvenlik kazanımlarını pekiştirdikten sonra PKK meselesini uzun süreli bir arafa bırakmayı tercih etmiş, zaman kazanma ve bölgesel gelişmeleri bekleme stratejisi benimsemiştir.

PKK tarafı ise sürecin Öcalan’ın meşru muhatap konumuna gelmesi ekseninde ilerlemesini temel hedef olarak belirlemiştir.

Her iki tarafın da süreci toplumsallaştırmama konusundaki ortak çabası, kendi önceliklerini koruma kaygısından kaynaklanmaktadır.

Bu durum, sürecin mevcut halinin sürdürülebilir olduğunu göstermekle birlikte, kalıcı bir çözüme ulaşma ihtimalini de sınırlamaktadır.

Devlet açısından güvenlik önceliği, PKK açısından ise Öcalan’ın meşruiyeti, sürecin dar ve kontrollü bir çerçevede kalmasına yol açmaktadır. İlerleyen dönemde bölgesel gelişmelerin seyri, bu stratejilerin ne ölçüde değişeceğini belirleyecektir.

Ancak şu anki tablo, sürecin somut sonuçlar üretmekten ziyade, tarafların stratejik çıkarlarını dengelemeye yönelik yönetildiğini ortaya koymaktadır.