İsrail siyasetinde Arap temsili: 26. dönem (2026) İsrail meclisinde Arap kökenli vekiller

27 Ekim 2026 tarihinde yapılan İsrail parlamento seçimlerinde Arap partileri, 120 üyeli Knesset’te 19 sandalye kazandı. Hadaş, Ta’al ve Balad partilerinin oluşturduğu Birleşik Liste 11, Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am ise 8 milletvekili çıkardı. Bu iki listeden seçilen Ofer Cassif ve Yoav Segalovitz Yahudi olduğundan, Arap partilerinden seçilen Arap kökenli milletvekili sayısı 17’dir. Bunlara Yahudi ağırlıklı partilerden seçilen iki Arap kökenli Dürzi milletvekili de eklendiğinde, parlamentodaki Arap ve Dürzi kökenli temsilcilerin sayısı 19 olmaktadır.

İsrail’de 2,1 milyon civarında Arap yaşamaktadır. Nüfusun yaklaşık beşte birini oluşturan bu topluluk Müslüman, Hristiyan ve Dürzilerden oluşmaktadır.

Arap nüfusun önemli bir bölümü kuzeydeki Nasıra, Şefaamr, Sahnin ve Kafr Kanna’da; orta kesimde Ümmü’l-Fahm, Tayibe ve Kafr Kara’da; güneyde ise Rahat ve Hura gibi Bedevi yerleşimlerinde yaşamaktadır.

Araplar tarım, ticaret, inşaat ve sanayinin yanı sıra sağlık, hukuk, eğitim ve akademik araştırma alanlarında da çalışmaktadır. Üniversite eğitimi alan Arapların sayısındaki artış, yeni meclise seçilen milletvekillerinin eğitim düzeyleri ve mesleki geçmişlerinden de anlaşılabilir.

a. Birleşik Liste

Birleşik Liste (ha-Reşima ha-Meşutefet —הרשימה המשותפת; el-Kâimetü’l-Müştereke —القائمة المشتركة), Hadaş, Ta’al ve Balad’ın bir araya geldiği siyasi ittifaktır. Arap toplumunun eşit yurttaşlık, siyasi temsil, kamu hizmetlerine erişim ve ayrımcılıkla mücadele taleplerini ortak bir parlamento çatısı altında buluşturmayı hedeflemektedir. Bununla birlikte ittifakın bileşenleri, ideolojik yaklaşımları ve siyasi öncelikleri bakımından birbirinden farklıdır. Listede Müslüman ve Hristiyan Arap siyasetçilerin yanı sıra Yahudi bir siyasetçi de bulunmaktadır.

1. Hadaş

Hadaş (חד״ש — ha-Hazit ha-Demokratit le-Şalom u-le-Şivyon — Barış ve Eşitlik için Demokratik Cephe), Arap ve Yahudi siyasetçileri aynı yapıda buluşturan, sosyalist geleneğe sahip bir oluşumdur. Eşit yurttaşlık, emek hakları, sosyal adalet ve Filistin meselesinin barışçı yollarla çözülmesi üzerinde durur. Birleşik Liste içindeki kadrolarında hukukçular, akademisyenler, eğitimciler ve sivil toplum alanında çalışan isimler yer almaktadır.

1. Prof. Yusuf Cebârîn (يُوسُف جَبَارِين): Ümmü’l-Fahm’dan Müslüman Arap hukukçu ve siyasetçidir. Kudüs İbrani Üniversitesinde hukuk eğitimi almış, Georgetown Üniversitesinde hukuk alanında doktora yapmıştır. İnsan hakları alanında çalışan Cebârîn, 2015–2021 yıllarında Knesset üyeliği yapmış ve Çocuk Hakları Komisyonuna başkanlık etmiştir. Nasıra’daki “Dirâsât” (Araştırmalar, دِرَاسَاتٌ) adlı Arap Hukuk ve Politika Merkezinde yöneticilik yapmış, Mayıs 2026’da Hadaş listesinin başına seçilmiştir.
   1. Dr. Fâtin Ğattâs (فَاتِن غَطَّاس): Celile’deki Rame köyünden Müslüman Arap siyasetçidir. Felsefe alanında yüksek lisans, siyaset bilimi alanında doktora derecesine sahiptir. Arap toplumunda kanserle mücadele çalışmalarında uzun yıllar görev almış, İsrail Kanser Derneğinin Arap toplumuna yönelik faaliyetlerinde yöneticilik yapmıştır. Adaylıktan çekilen Cafer Ferah’ın yerine listeye alınmıştır.
   1. Yûsuf el-Atâvne (يُوسُف العَطَاوْنَة). Negev’deki Hura yerleşiminden Müslüman Bedevi siyasetçi ve avukattır. Eğitim ve hukuk alanlarında lisans, kamu yönetimi ve politikası alanında yüksek lisans eğitimi almıştır. Beerşeva’da iki dilli eğitim kurumlarının kurulmasına katkıda bulunmuştur. Özellikle devlet tarafından tanınmayan Bedevi köylerinin arazi, konut ve kamu hizmetleri sorunlarıyla ilgilenmektedir.
   1. Dr. Nihâye Vişâhî (نِهَايَة وِشَاحِي): Ar’ara’da yaşayan Müslüman Arap kadın eğitimci ve akademisyendir. Coğrafya, çevre çalışmaları, İbrani dili ve karşılaştırmalı edebiyat alanlarında eğitim almış; eğitim yönetimi alanında yüksek lisans ve doktora yapmıştır. Oranim Akademik Kolejinde ders vermektedir. Çalışmalarında risk altındaki gençlerin eğitimi, şiddetin önlenmesi ve uyuşturucu kullanımıyla mücadele konularına ağırlık vermiştir.
   1. Dr. Ofer Cassif (עוֹפֶר כָּסִיף): Hadaş mensubu Yahudi siyasetçi ve akademisyendir. Londra Ekonomi Okulunda siyaset felsefesi alanında doktora yapmış, üniversitelerde ders vermiştir. 2019’dan bu yana Knesset’te görev yapmakta, İsrail’in Filistin politikalarına yönelik eleştirileriyle tanınmaktadır.

2. Ta’al

Ta’al (תע״ל—Tenua Aravit le-Hithadşut—Arap Yenilenme Hareketi), Ahmed Tîbî’nin liderliğiyle tanınan ve Arap toplumunun parlamentodaki temsilini güçlendirmeyi amaçlayan siyasi partidir. Eşit yurttaşlık, ayrımcılıkla mücadele, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve Arap yerleşimlerinin kamu kaynaklarından adil pay alması başlıca çalışma alanlarıdır. Partinin kadrolarında sağlık, hukuk ve yerel yönetim deneyimine sahip isimler öne çıkmaktadır.

• Dr. Ahmed Tîbî (أَحْمَد الطِّيبِي): Tayibe doğumlu Müslüman Arap hekim ve siyasetçidir. Ta’al’ın lideridir. Kudüs İbrani Üniversitesinde tıp eğitimi almış, Hadassah Hastanesinde kadın hastalıkları ve doğum alanında ihtisasa başlamıştır. İlk kez 1999’da Knesset’e seçilmiş ve parlamento başkanvekilliği yapmıştır. 1990’lı yıllarda Yâsir Arafat’ın siyasi danışmanlığını üstlenmiş, 1998 Wye River görüşmelerine katılmıştır. Uçak yolcularının haklarını düzenleyen ve kendi adıyla anılan yasanın 2012’de kabul edilmesine öncülük etmiştir.
  • Ahmed Derâvişe (أَحْمَد دَرَاوِشَة): İksal’da yaşayan Müslüman Arap hukukçu ve siyasetçidir. Ürdün Üniversitesinde hukuk lisansı, örgüt yönetimi alanında yüksek lisans yapmıştır. Ahmed Tîbî’nin danışmanlığını üstlenmiş, Reine yerel yönetiminin genel müdürlüğünü yürütmüştür. Hukuk ve yerel yönetim alanlarındaki deneyimiyle öne çıkmaktadır.
  • Heysem Zahalka (هَيْثَم زَحَالْقَة): Kafr Kara’da yaşayan Müslüman Arap hukukçu ve iş insanıdır. İki dönem belediye başkan yardımcılığı yapmış, Vadi Ara Planlama ve İnşaat Komitesinde görev almıştır. Özellikle yerel yönetimler, ekonomik kalkınma ve gençlerin istihdamı konularıyla ilgilenmektedir.

3. Balad

Balad (בל״ד—Brit Leumit Demokratit—Ulusal Demokratik Birlik), Filistinli Arap kimliğini ve İsrail’in bütün vatandaşlarına eşit biçimde ait bir devlet olması gerektiği görüşünü öne çıkaran bir partidir. Arap toplumunun ulusal, kültürel ve dilsel haklarının korunmasını savunur. Eğitim, toplumsal eşitlik, kadınların konumu ve yerel yönetimler, partinin temsilcilerinin çalışma alanları arasında yer almaktadır.

• Bekr Avavde (بَكْر عَوَاوْدَة): Kafr Kanna’da yaşayan Müslüman Arap siyasetçidir. Kamu politikası ve eğitim yönetimi alanlarında iki yüksek lisans derecesine sahiptir. Eğitim yöneticiliği, sağlık hizmetleri ve ırkçılıkla mücadele alanlarında çalışmıştır. Celile Sağlık Araştırmaları ve Hizmetleri Derneğinde yöneticilik yapmıştır.
  • Dr. Mahâ Kerkebî-Sabbâğ (مَهَا كَرْكَبِي صَبَّاغ): Şefaamr’dan Hristiyan Arap kadın akademisyen ve siyasetçidir. Tel Aviv Üniversitesinde sosyoloji doktorası yapmış, Londra’da doktora sonrası araştırmalar yürütmüştür. Ben-Gurion Üniversitesinde aile, toplumsal değişim ve kadınların konumu üzerine çalışmaktadır. Araştırmaları özellikle Filistin toplumundaki sosyal ve ekonomik dönüşümlere odaklanmaktadır.
  • Hasan en-Nasâsra (حَسَن النَّصَاصْرَة): Negev’in Rahat şehrinde yaşayan Müslüman Bedevi eğitimci ve siyasetçidir. Yaklaşık 30 yıl öğretmenlik ve okul müdürlüğü yapmış, Rahat Belediye Başkan Yardımcılığı görevini üstlenmiştir. Öğretmenler Sendikasında iki dönem Balad grubunun başkanlığını yürütmüştür. Eğitim ve yerel yönetim deneyimiyle öne çıkmaktadır.

a. Ra’am

Ra’am (רע״ם—ha-Reşima ha-Aravit ha-Meuhedet—Birleşik Arap Listesi), İslami Hareket’in güney kolu geleneğinden gelen bir siyasi partidir. Arap toplumunun konut, altyapı, güvenlik, eğitim ve kamu hizmetleri ihtiyaçlarını siyasi gündeminin merkezine yerleştirir. Mansur Abbas’ın liderliğinde, bu taleplerin karşılanması için hükümet koalisyonlarına katılmayı da içeren bir yaklaşım benimsemiştir. Partinin listesinde yedi Müslüman Arap siyasetçinin yanı sıra Yahudi siyasetçi Yoav Segalovitz de yer almaktadır.

1. Dr. Mansûr Abbâs (مَنْصُور عَبَّاس): Celile’deki Mağar şehrinden Müslüman Arap diş hekimi ve siyasetçidir. Ra’am’ın lideridir. Kudüs İbrani Üniversitesinde diş hekimliği eğitimi almış, Hayfa Üniversitesinde siyaset bilimi alanında lisansüstü öğrenim görmüştür. 2021’de partisinin İsrail hükümet koalisyonuna katılmasına öncülük etmiştir. Arap toplumunun gündelik sorunlarının çözümü için hükümetle müzakere edilmesini savunan yaklaşımıyla tanınmaktadır.
2. Velîd Tâhâ (وَلِيد طَه): Kafr Kâsım’dan Müslüman Arap eğitimci ve siyasetçidir. Knesset İçişleri ve Çevre Koruma Komisyonuna başkanlık yapmıştır. Arap yerel yönetimlerinin sorunları, konut ihtiyacı, imar politikaları ve kamu hizmetlerine erişim konularıyla ilgilenmektedir.
3. Velîd el-Hevâşle (وَلِيد الهَوَاشْلَة): Negevli Müslüman Bedevi siyasetçidir. Ra’am’ın parlamento grubunu yönetmiştir. Özellikle Bedevi toplumunun yerleşim, altyapı ve kamu hizmetleri sorunları üzerinde çalışmaktadır.
4. Îmân Hatîb-Yâsîn (إِيمَان خَطِيب يَاسِين): Arrâbe doğumlu Müslüman Arap kadın sosyal hizmet uzmanı ve siyasetçidir. Hayfa Üniversitesinde sosyal hizmet lisansı, Tel Aviv Üniversitesinde kadın çalışmaları alanında yüksek lisans yapmıştır. Yâfetü’n-Nâsıra’da yaşamaktadır. İsrail parlamentosuna giren ilk başörtülü Müslüman kadın milletvekilidir. Sosyal hizmetler, aile ve kadınların toplumsal konumuyla ilgilenmektedir.
5. Dr. Yâsir Huceyrât (يَاسِر حُجَيْرَات): Celile’deki Biru’l-Maksûr’dan Müslüman Arap bilim insanı ve siyasetçidir. Biyoloji ve biyokimya eğitiminin ardından genetik alanında doktora yapmış, kanser genetiği üzerine araştırmalar yürütmüştür. Biru’l-Maksûr yerel yönetiminin başkanlığını ve Knesset Bilim ve Teknoloji Komisyonu başkanlığını yapmıştır. Knesset’e ilk kez 2022’de seçilmiştir.
6. İbrahim et-Tûrî (إِبْرَاهِيم الطُّورِي): 1982 doğumlu, Negev’in Râhat şehrinden Müslüman Bedevi eczacı ve siyasetçidir. Ürdün’deki Petra Üniversitesinde eczacılık eğitimi almıştır. Rahat’ta “Ebû Kays” künyesiyle tanınmaktadır. Eczane işletmeciliği yapmış, uzun yıllar Ra’am’ın Negev bölgesindeki siyasi faaliyetlerine katılmıştır.
7. Abdülkerim Masrî (عَبْد الكَرِيم مَصْرِي): Kafr Kara’dan Müslüman Arap din adamı ve eğitimcidir. “Şeyh” unvanıyla tanınmaktadır. Vadi Ara bölgesinde Ra’am’ın seçim çalışmalarında görev almıştır. Daha önce 2009 ve 2022 seçimlerinde de milletvekili adayı olmuştur.
8. Yoav Segalovitz (יוֹאָב סֶגָלוֹבִיץ׳): Yahudi siyasetçi ve eski üst düzey polis yöneticisidir. Daha önce Yeş Atid’den milletvekilliği yapmıştır. Tel Aviv Üniversitesinde hukuk eğitimi almıştır. Polis teşkilatında Lahav 433 suç soruşturma biriminin kurucu başkanlığını, Soruşturma ve İstihbarat Dairesinin yöneticiliğini ve Kamu Güvenliği Bakan Yardımcılığını üstlenmiştir.

b. Arap Partileri Dışından Seçilen Dürzi Arap Milletvekilleri

Dürziler, kendilerine özgü dinî inanç ve geleneklere sahip, Arapça konuşan bir topluluktur. İsrail Merkez İstatistik Bürosunun Şubat 2026 tahminine göre nüfusları yaklaşık 154 bindir. Ağırlıklı olarak ülkenin kuzeyindeki Celile ve Karmel bölgelerinde yaşarlar. Daliyatü’l-Karmel ve Yirka, en kalabalık Dürzi yerleşimleridir. Ordu, polis ve kamu yönetiminin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret ve akademi gibi çeşitli alanlarda çalışmaktadırlar.

Dürzilerin toplumsal hayata katılımı siyasete de yansımış; farklı partilerden parlamentoya giren temsilcileri milletvekilliği ve bakanlık görevleri üstlenmiştir. Nitekim 2001’de bakan olarak atanan Dürzi siyasetçi Salâh Tarîf, İsrail’in ilk Yahudi olmayan bakanı olmuştur.

2026 seçimlerinde Arap partileri dışından Knesset’e seçilen iki Dürzi milletvekili şunlardır:

1. Kemîl Ebû Rukn (كَمِيل أَبُو رُكْن): Hayfa yakınlarındaki İsfiyye’den Dürzi siyasetçi ve emekli üst düzey subaydır. Hayfa Üniversitesinde öğrenim görmüştür. İsrail ordusunda tümgeneral rütbesine yükselmiş, 2018–2021 yıllarında Filistin topraklarındaki hükümet faaliyetlerini koordine eden COGAT’ın başkanlığını yürütmüştür. Bu rütbeye yükselen ve COGAT’ı yöneten ikinci Dürzi subaydır.

Ebû Rukn, Yaşar (Dürüst — ישר) listesinden meclise girmiştir. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki parti, merkez çizgide konumlanmaktadır. Ulusal güvenliğin güçlendirilmesi, devlet kurumlarına duyulan güvenin yeniden sağlanması, yargı bağımsızlığının korunması ve toplumsal ayrılıkların azaltılması partinin başlıca öncelikleridir. Parti ayrıca askerî veya ulusal hizmet yükümlülüğünün yaygınlaştırılmasını ve fırsat eşitliğinin geliştirilmesini savunmaktadır.

1. Hamed Ammâr (حَمَد عَمَّار): Şefaamr’dan Dürzi siyasetçidir. Sosyal bilimler ve hukuk alanlarında eğitim almıştır. 1998’de Şefaamr Belediye Meclisine, 2009’da Knesset’e seçilmiştir. Knesset başkanvekilliği ve 2021–2022 yıllarında Maliye Bakanlığında devlet bakanlığı görevlerinde bulunmuştur. Dürzi ve Çerkez toplumlarının kalkınması ve kamu hizmetlerine erişimiyle ilgilenmektedir.

Ammâr, Yisrael Beytenu (İsrail Evimizdir — ישראל ביתנו) listesinden meclise girmiştir. Avigdor Liberman liderliğindeki parti, dış politika ve güvenlik konularında sağcı ve milliyetçi, din-devlet ilişkilerinde ise laik bir çizgi izlemektedir. Dinî kurumların kamusal yaşam üzerindeki etkisinin sınırlandırılmasını ve askerlik yükümlülüğünün toplumun farklı kesimlerine yaygınlaştırılmasını savunmaktadır. Ammâr, parti içinde Dürzi toplumunun taleplerini gündeme taşıyan deneyimli isimlerden biridir.

Genel Değerlendirme

İsrail’de yeni Knesset’e seçilen Arap ve Dürzi milletvekilleri, farklı eğitim ve meslek alanlarından gelmektedir. Hukuk, sağlık, sosyal bilimler ve eğitim alanlarında yetişmiş isimlerin yanı sıra yerel yönetim, sivil toplum, dinî hizmetler ve güvenlik kurumlarında deneyim kazanmış siyasetçiler de bulunmaktadır. Bu birikim, temsilcilerin toplumsal sorunları farklı açılardan ele almasına imkan sağlayabilir.

Birleşik Liste’nin 11 milletvekilinden beşinin doktora derecesine sahip olması, listenin akademik birikimi açısından dikkat çekmektedir. Ra’am’da ise sağlık, sosyal hizmet ve kamu yönetimi deneyimi öne çıkmaktadır. Partinin sekiz temsilcisinden altısı daha önce Knesset’te görev yapmış, İbrahim et-Tûrî ile Abdülkerim Masrî ilk kez parlamentoya seçilmiştir. Arap partileri dışından seçilen iki Dürzi milletvekili de askerî yönetim, kamu idaresi ve parlamento deneyimleriyle bu çeşitliliği tamamlamaktadır.

Temsilin çeşitliliği, mesleki geçmişlerle sınırlı değildir. Farklı dinî topluluklardan, bölgelerden ve toplumsal çevrelerden gelen siyasetçilerin bulunması; kadınların ve Bedevi toplumundan isimlerin parlamentoda yer alması, çeşitli kesimlerin taleplerinin duyurulması açısından önem taşımaktadır. Birleşik Liste ve Ra’am’ın Yahudi temsilcileri de barındırması, bu listelerin bileşiminin bir diğer özelliğidir.

Arap milletvekilleri, 1949’da kurulan ilk Knesset’ten itibaren İsrail parlamentosunda temsil edilmektedir. Arap kökenli komünist siyasetçi Tevfik Tubi, 41 yılı aşan milletvekilliğiyle İsrail parlamento tarihinin en uzun süre görev yapan isimlerinden biridir. Dolayısıyla yeni dönemdeki temsil, uzun bir parlamenter katılım geçmişinin devamı niteliğindedir.

Bununla birlikte ortak bir siyasi veya toplumsal kimliği paylaşmak, temsilcilerin ya da seçmenlerinin bütün konularda aynı düşündüğü anlamına gelmemektedir. Ekonomi, özgürlükler, dinî hayat, güvenlik ve dış politika konularındaki öncelikler farklılaşabilir. Bu isimleri tek bir siyasi çizginin temsilcileri olarak değerlendirmek, aralarındaki görüş ve yaklaşım farklılıklarını gözden kaçırabilir.

Parlamentodaki temsilin artması, siyasi etkinin aynı ölçüde artacağını tek başına göstermemektedir. Milletvekillerinin yasama ve denetim faaliyetlerine katılımı, komisyonlarda üstlenecekleri görevler, hükümet kurma süreçlerindeki konumları ve bütçe kararları üzerindeki etkileri de belirleyici olacaktır. Yeni dönemde bu temsilin sonuçları; farklı taleplerin parlamentoya taşınması, siyasi gruplar arasında kurulacak iş birlikleri ve eğitim, konut, yerel yönetimler, kamu hizmetlerine erişim ve toplumsal güvenlik alanlarında sağlanacak somut gelişmeler üzerinden değerlendirilecektir.