Terörü himaye edenler deşifre edilmeden terörle mücadeleden netice almak zor. Kürt sanatçıyı öldüresiye dövenlerden daha suçlu olan, PKK’yı eleştirenleri hedef haline getiren malum medya ve entelektüel camiadır.
Çizginin daralmasına, tahammülsüzlüğün tırmanması ve “sapma”lar alanının habire genişlemesi denk düşer. Esnek, yumuşak hedefler ve geniş bir çizgi ile parti-içi ve dışı ilişkilerde hoşgörü; sivri ve tekil hedeflerin doğurduğu dar bir çizgiyle ise katılık ve hoşgörüsüzlük elele gider. Çizgi daraldığı ölçüde, giderek daha az insan çizginin içi veya civarında barınabilir; giderek daha çok insan ise çizgi dışına atılır; bir sapma ve sapkınlık cehennemine düşer. Öte yandan, bu sebep-sonuç ilişkileri illâ hedeften çizgiye, çizgiden partinin iç hayatına akmayabilir. Bazen ve bir ölçüde tersi de olabilir; dar/geniş çizgi tartışması, hareketin başarısından başka hiçbir kıstas gözetmeyen, objektif ve altruistik temellerde yapılabileceği gibi, çok daha bencil “hizip çıkarı” dürtüleriyle de yapılabilir.
Goldhagen, Browning’in özellikle vurgu yaptığı çevre baskısı, otoriteye itaat etme, kariyer hırsı, can sıkıntısı ve savaş dehşetine boyun eğme gibi güdülerin ve/veya faktörlerin “eşi benzeri görülmemiş” birer acımasız, bağnaz ve haz duygusu ile hareket eden bir infazcı haline gelen sıradan Almanın davranışını açıklamaya yetmediğine kesinkes iman etmektedir.
Dünyamız merhamet eksikliğinden can çekişirken, ‘merhamet, daha fazla merhamet !’ diye sayıklıyor incinen ruhlar. Yaşayanlar. Yaşadıkları için acıyı hâlâ hissedebilenler.