Messi maçtan sonra neden Nadal’ı anlattı?

Messi, Cezayir karşısında Dünya Kupası’na üç golle başladı ama gecenin anlamı sadece skor tabelasında değildi.

38 yaşında, altıncı Dünya Kupası’nda, hala oyunun merkezinde olduğunu bir kez daha hatırlattı. 200. kez Arjantin formasını giydi ve Dünya Kupası tarihinin en golcü ismi Miroslav Klose’nin 16 gollük rekoruna ortak oldu.

Bunların hepsi elbette başlı başına hikaye. Messi’nin bu yaşta hala sahada belirleyici olabilmesi zaten kendi başına yazı konusu. Artık oyunu eski hızıyla değil belki ama sezgisiyle, doğru yerde durmasıyla, top ayağına geldiğinde zamanı başka türlü akıtmasıyla çözüyor.

Fakat maçtan sonra Messi’nin asıl dikkat çekici cümlesi, kendisiyle ilgili değil, Nadal’la ilgiliydi.

Rafael Nadal’ın belgeselini izlediğini ve onun hikayesiyle kendisini çok özdeşleştirdiğini söyledi.

Bence gecenin asıl kapısı orada açıldı.

Çünkü Messi’nin Nadal’da gördüğü şey sadece başka bir büyük sporcunun kariyeri değil, daha derinde, büyük sporcuların belli bir yaştan sonra kaçamadığı ortak bir meseleydi. O da bedenle, zamanla, geçmişte kurdukları kendi efsaneleriyle ve bir gün bırakmak zorunda kalacakları oyunla yüzleşmek…

Aynı turnuvada Ronaldo’nun Portekiz kaptanı olarak sahada olup gol bulamaması da ister istemez eski kıyası yeniden hatırlattı. Ama bu kez mesele kimin daha büyük olduğu değil. En azından bu yazının meselesi o değil.

Asıl mesele, büyük sporcuların yaşlanırken neyle yüzleştiği.

Messi’nin Nadal belgeselini örnek göstermesi bu yüzden güçlü. Çünkü Nadal, sporun romantik zafer hikayesinin altında kalan bedeli çok açık gösteriyor: acıyı, yorgunluğu, bedenin her gün yeniden ikna edilmesini ve insanın hayatının anlamına dönüşmüş bir şeyden kopmasının ne kadar zor olduğunu.

Messi’nin o belgeselde kendini görmesi bu yüzden şaşırtıcı değil.

Çünkü o da artık kariyerinin başka bir yerinde duruyor. Hala sahada mucize üretiyor. Bazen bir pasla, bazen tek bir dokunuşla, bazen de artık eskisi kadar koşmadan oyunun yönünü değiştirerek… Ama bu mucizenin içinde artık başka bir ağırlık da var. Her maç yalnızca kazanmakla ilgili deği bedenin neye izin verdiğiyle, zamanın ne kadar cömert davrandığıyla ve insanın kendi efsanesinin altında nasıl durabildiğiyle de ilgili.

Nadal belgeseli tam olarak bunu anlatıyor.

Bir sporcunun sadece zirveye nasıl çıktığını değil, zirvede kalmanın ve oradan yavaş yavaş uzaklaşmanın ne anlama geldiğini gösteriyor. Gençken rakibinizi yenersiniz; yaşlandıkça önce kendi bedeninizle pazarlık edersiniz.

Messi ile Nadal’ın birbirine değdiği yer de burada. İkisi de kendi sporlarının sınırlarını değiştirdi. İkisi de yıllarca sadece kazandıklarıyla değil, oyuna yükledikleri anlamla iz bıraktı. Ama bugün onları asıl ilginç kılan şey, hala rakipleriyle mücadele etme yetenekleri değil; zamanla, bedenle ve yıllar içinde kendi elleriyle kurdukları büyük mirasla karşı karşıya kalmaları.

Nadal’ın hikayesi neden sporcular için bu kadar önemli?

Nadal’ın hikayesi de tam burada başka bir anlam kazanıyor.

Onu yalnızca 14 Roland Garros, 22 Grand Slam, bitmeyen ralliler ve toprak kortta kurduğu neredeyse dokunulmaz hakimiyet üzerinden anlatmak mümkün. Ama bu artık eksik bir anlatı. Çünkü Nadal’ın hayatını önemli yapan şey sadece kazandıkları değil bütün bunları nasıl bir bedenle, nasıl bir bedelin içinden geçerek kazandığı.

Belgeselde Nadal’ın anlattığı şeylerden biri tam da bu. Kariyerinin büyük bölümünde sakatlıklarla, ağrıyla ve her seferinde yeniden dönme çabasıyla yaşamış bir sporcuyu dinliyoruz. O anlatırken mesele yalnızca “sakatlandı, iyileşti, geri döndü” çizgisinde kalmıyor. Daha derinde başka bir şey var: Tenis onun için yalnızca yaptığı iş değil; hayatını kurduğu yer, kendini en iyi anlattığı alan.

Bu hikayenin arka planında da hep o sağ ayak duruyor. 2005’te teşhis edilen Mueller-Weiss sendromu, Nadal’ın kariyerinin görünmeyen yüklerinden biri oldu. Yıllarca kronik ayak ağrısıyla oynadı. 2022 Roland Garros’ta ayağını uyuşturarak korta çıkması ise, bu kariyerin yalnızca yetenek ve disiplinle değil, çok ağır bir bedelle de yazıldığını gösteriyordu.

Bu yüzden Nadal’ın acıyla ilişkisi sadece fiziksel bir mesele gibi durmuyor. O bedeniyle sürekli pazarlık ederken aslında kendi kimliğiyle de pazarlık ediyor. Oynamaya devam etmek istiyor ama beden her zaman aynı cevabı vermiyor. Rekabet tabii ki içinde duruyor ama korta çıkmak artık eskisi kadar basit değil.

Belgeseli sarsıcı yapan yerlerden biri burada. Nadal’ın kazanma hırsını zaten biliyorduk. Rekabeti ne kadar sevdiğini, bir puanı bile kolay bırakmadığını, bazen imkansız görünen topların peşinden koşarken kendi bedenini unuttuğunu yıllarca izledik. Ama bu kez o rekabetin arkasındaki bedeli onun kendi sesinden duyuyoruz.

Nadal’ın hikayesi bu yüzden yalnızca sporcu disiplini değil, insanın hayatının anlamına dönüşmüş bir şeyi bırakmayı öğrenmesinin de hikayesi.

Ve bence Nadal’ın büyüklüğü yalnızca kazandığı kupalarda değil bedeninin ona yıllarca itiraz ettiği bir kariyeri, iradesiyle tarihe çevirmesinde.

Belgeselin en güçlü tarafı da bu itirazı dışarıdan değil, Nadal’ın kendi sesinden duymamız.

Nadal’ı yıllarca anlatmış, izlemiş, maçlarının duygusal şiddetine defalarca kapılmış biri olarak belgeselin beni asıl sarstığı yer, bildiğim hikayeyi yeniden duymak değildi. Asıl sarsıcı olan, o hikayeyi Nadal’ın kendi sesinden, kendi yorgunluğuyla dinlemekti.

Çünkü ben Nadal’ı çoğu zaman mücadele ederken gördüm. Toprakta, kortta kayarken, raketi gürz sallar gibi kullanırken, imkansız görünen toplara yetişirken, maç puanlarını çevirirken, rakibini değil sanki kaderini yenmeye çalışırken…

Kortta gördüğümüz şey savaşçıydı. Belgeselde görünen ise o savaşçının sabah kalktığında bedeninden izin bekleyen haliydi.

Bu yüzden “Rafa”yı izlemek yalnızca büyük bir kariyerin özetini izlemek gibi değil. Daha çok, yıllarca her şeyini verdiği oyundan yavaş yavaş uzaklaşmak zorunda kalan bir insanın iç sesini duymak gibi. O yüzden de belgesel, kupaları saydığı için değil, o kupaların ardındaki yorgunluğu gösterdiği için etkiliyor.

Belgeselin eksik bıraktığı yer: 2009 kırılması

Belgesel bütün bu yorgunluğu çok iyi gösteriyor. Ama tam da bu yüzden, Nadal’ın kişisel inşasında çok kritik duran bir geçişi daha fazla açmasını bekledim: 2009’dan 2010’a uzanan o kırılmayı.

Çünkü 2009, Nadal hikayesinde sıradan bir kötü sezon değildi. Roland Garros’ta Robin Söderling’e kaybetti. Söderling, İsveçli, sert vuruşlarıyla bilinen güçlü bir oyuncuydu ki sonradan dünya 4 numarasına kadar çıktı. Ama tenis tarihindeki asıl yeri başka: Nadal’ı Roland Garros’ta yenen ilk oyuncu olması.

Bugünden bakınca bu yenilginin ağırlığını anlatmak kolay değil. Çünkü Nadal ve Roland Garros yıllar içinde neredeyse aynı şey gibi anılmaya başladı. Oysa 2009’da bu mit ilk kez kırıldı. Nadal Paris’e dört kez gelmiş, dört kez kazanmıştı. Roland Garros’ta 31 maçtır kaybetmiyordu. Söderling’e yenildiğinde sadece bir maçı kaybetmedi; Paris’teki dokunulmazlık duygusu ilk kez çatladı.

Üstelik o yıl yalnızca kortta zorlanmıyordu. Diz sorunları vardı, Wimbledon’da unvanını savunamadı. Bir yandan da anne-babasının ayrılığı, kendi anlatımlarından bildiğimiz kadarıyla, 2009 sezonunun bir bölümünü dağıtmıştı. Nadal gibi ailesine, rutinine, tanıdık düzenine bağlı bir sporcu için bu küçük bir ayrıntı değildi.

Bu yüzden 2010’da Roland Garros’a dönüp finalde yine Söderling’i yenmesi, yalnızca sportif bir rövanş değildi. Daha derinde, kendi hikayesini yeniden toplama çabasıydı. Paris’te kaybetmişti; sonra aynı yere geri döndü, aynı rakiple bu kez finalde karşılaştı ve orayı yeniden kendi evi yaptı.

Nadal’ı Nadal yapan şeylerden biri de buydu: kaybettiği yeri kariyerinin gölgesine çevirmedi; geri dönüp aynı hikayenin sonunu yeniden yazdı.

“Rafa” iyi bir belgesel. Hatta birçok yerde çok güçlü. Ama 2009-2010 geçişini bu kadar sınırlı bırakması, bence hikayenin en önemli psikolojik eşiklerinden birini eksik bırakıyor. Çünkü Nadal’ı Nadal yapan şeylerden biri sadece acıya dayanması değil kırıldığı yerden geri dönüp orayı yeniden anlamlandırmasıydı.

Benim Nadal hikayem

Nadal’ı anlatırken tamamen dışarıdan konuşmam da mümkün değil. Çünkü benim tenis izleme hafızamın önemli bir yerinde hep o var.

Ben tenis izlemeye çocukken, 1999 Roland Garros’la başladım. Martina Hingis’i, Steffi Graf’ı, Andre Agassi’yi ve onların kıran kırana maçlarını ve tenis kurallarını anlamaya çalıştığım zamanları hatırlıyorum. Agassi ve Sampras maçları öncesi heyecandan uyuyamadığım geceleri de… Tenis benim için zaten büyülü bir oyundu ama Nadal’ı ilk kez 2005 Roland Garros’ta gördüğümde, o oyun başka bir şeye dönüştü.

Yeşil kolsuz tişörtü, uzun şortu, bandanası, sol koluyla raketi neredeyse bir gürz gibi savuruşu, her topun peşinden sanki maçın değil hayatın son puanıymış gibi koşması… O an hissettiğim şeyi hala çok net hatırlıyorum. Sanki kanım tersine akmaya başlamıştı. Demek tenis böyle de oynanabiliyormuş.

Nadal’ı yıllar boyunca çok farklı hallerde izledim. Bazen gözümü kapatarak, bazen yerimde duramayarak, bazen de bir maç puanında nefesimi tutarak. O yüzden 2022 Avustralya Açık finali benim için yalnızca bir final değildi; kişisel tarihime düşülmüş büyük bir nottu.

Medvedev’e karşı yaptığı o geri dönüşü kortta izledim. İki set geriden gelen bir beden, pes etmeyi reddeden bir zihin ve imkansız görünene doğru yürüyen bir sporcu vardı karşımızda. O gece sanki Nadal’ın bütün kariyeri tek bir maçın içine sıkışmıştı: acı, inat, sabır, korku, umut ve sonunda insanın inanmakta zorlandığı bir zafer.

Ama benim için Nadal’ın hikayesinin en sarsıcı yeri yine de kupaların sayısı değil. 14 Roland Garros şampiyonluğu elbette tarihin en büyük spor başarılarından biri. Fakat beni asıl vuran şey başka.

Doktorların yıllar önce kariyerini bitirebilir dediği sağ ayağın, sonunda Roland Garros toprağında kalıcı bir iz bırakmasıydı.

O ayak, Nadal’ın kariyerinin en büyük yüklerinden biriydi. Yıllarca ağrıdı, sınır koydu, tehdit etti, bazen onu korttan uzaklaştırdı. Ama aynı ayak, sonunda Paris’te onun hikayesinin en güçlü simgelerinden birine dönüştü.

Spor bazen tam da budur: insanın en zayıf yerinden bir efsane çıkarması.

Bu yüzden Nadal’ın Roland Garros’taki ayak izi bana yalnızca bir onurlandırma gibi gelmedi. Daha çok, bütün o yılların, bütün o ağrıların, bütün o geri dönüşlerin toprağa bırakılmış sessiz bir cümlesi gibiydi. Nadal’ın hikayesini anlatan en kısa ve en güçlü cümle belki de buydu: Bedeninin en çok itiraz ettiği yerden tarihe geçti.

Messi’nin Nadal’da gördüğü şey

Messi’nin Dünya Kupası gecesinde Nadal’ı anması, skor tabelasının ötesine geçen bir cümleydi. Çünkü büyük sporcuları yalnızca kazandıkları kupalar anlatmaz. Bazen onları asıl anlatan şey, hangi acıyla devam ettikleri, hangi kırılmadan döndükleri ve en çok sevdikleri şeyden kopmayı nasıl öğrendikleridir.

Bu yüzden Messi’nin Nadal belgeselini örnek göstermesi yalnızca bir belgesel tavsiyesi gibi durmuyor. Daha çok, kariyerinin son bölümünde duran büyük bir sporcunun, başka bir büyük sporcunun hikayesinde kendi kaderinden bir parça görmesi gibi duruyor. Yaşlanan beden, hala sönmeyen rekabet duygusu, vedanın yaklaşması ve buna rağmen oyundan kopamama hali…

Nadal’ın sağ ayağı yıllarca onun kaderiydi. Aynı ayak sonunda Roland Garros toprağında bir iz bıraktı.

Messi’nin Nadal’ı anması bu yüzden değerliydi. Çünkü Nadal’ın hikayesi, büyük sporcuların son bölümünü çok çıplak gösteriyor: beden yavaşlıyor, acı büyüyor, veda yaklaşıyor. Ama rekabet duygusu kolay kolay çekilmiyor.

Belki bu yüzden bazı sporcuları istatistiklerden çok, neye rağmen devam ettikleri hatırlatıyor.