Cumhurbaşkanı Erdoğan, 18 Kasım’da partisinin Meclis grup toplantısında, fon yatırımcılarının yüzde 81’inin anaparasının tamamını aldığını söyledi. Yaklaşık 161 milyar lira ödendiğini, bu ödeme için Hazine’den tek kuruş çıkmadığını iki defa vurguladı. Konuşmayı dinleyen bir vatandaşın aklında pekâlâ şu kalabilir: Mağdurların büyük çoğunluğunun zararı karşılandı, üstelik milletin cebinden de para çıkmadı. TRT Haber başta olmak üzere pek çok haber kaynağında gün boyu aynı rakamları okuduk. Erdoğan’ın konuşmasının tam metni · (TRT Haber’in aktarımı)
Peki, 161 milyar lira Hazine’den çıkmadıysa kimin cebinden çıktı? Ne kadarı yatırımcının zaten fonda duran kendi parasıydı? Ne kadarı fonlardan çıkarılmış, soruşturma sayesinde bulunmuş ve hak sahiplerine geri verilmiş paraydı? Daha basitini sorayım: 161 milyar lira ödendikten sonra geriye kaç milyar lira alacak kaldı?
Bir önceki yazımda “Devlete nasıl güveneceğiz?” diye sormuştum. O günkü sorum, küçük esnafın hesabındaki para hareketini görebilen devletin milyarlarca dolarlık fonlarda biriken riski nasıl göremediğiydi. Bugün sorum, devletin gördüğünü söylediği hesabı vatandaşın neden göremediği. (Önceki yazı, Serbestiyet)
Önce tarih sırasıyla, kim ne söyledi?
17 Eylül’de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon tasfiye kapsamına alındı. 23 Eylül’de Adalet Bakanı Akın Gürlek, iyi niyetli vatandaşların birikimlerinin başka yerlere aktarıldığını, bir kısım paranın yurt dışına çıkarıldığını ve amaçlarının bu parayı geri getirmek olduğunu söyledi. 9 Ekim’e gelindiğinde üç fonda, 100 milyon liranın üzerinde kazanç elde ettiği bildirilen 141 gerçek kişi ile 73 tüzel kişinin toplam kazancı 187,6 milyar lira olarak açıklanıyordu. Bu, belirli bir gruba ilişkin kazanç hesabıydı. O gün ne toplam mağdur sayısını öğrendik ne de bu tutarın ne kadarının geri alınabileceğini. (Şimşek’in tasfiye kararına ilişkin açıklaması – Gürlek’in 23 Eylül açıklaması – 9 Ekim’de açıklanan rakamlar)
22 Ekim’de Meclis, tasfiye için özel bir kanun kabul etti. Kanunun 4. maddesi önemli. Belirli fonlarda, nihai tasfiye ödemesinden mahsup edilmek üzere, endeksleme yapılmadan hesaplanan net yatırım tutarını ve bir milyon lirayı aşmayacak şekilde ara ödeme yapılmasını öngörüyor. Dolayısıyla bir yatırımcı hem o gün kendisine yapılabilecek ara ödemenin tamamını almış hem de tasfiyeden alacaklı kalmış olabilir. 30 Ekim itibarıyla 100 fonda 247.839 yatırımcıya toplam 97,3 milyar lira ödendiği bildirildi. Bunun 68 milyar lirası olağan, 29,3 milyar lirası olağanüstü tasfiyedendi. (7596 sayılı Kanun’un tam metni – 30 Ekim rakamlarını içeren TBMM belgesi)
3 Kasım’da Gürlek, gönüllü iade kapsamında yaklaşık 30 milyar lira değerinde varlık iade edildiğini açıkladı. İki gün sonra Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Meclis’te verdiği rakam 21,3 milyar liraydı. Şimşek daha ayrıntılı konuştu. 5 Kasım itibarıyla 45 kişi TMSF’ye 21,3 milyar lira yatırmış, bunun 10,7 milyarı tasfiyeci bankalara aktarılmış, 10,6 milyarı TMSF’de kalmıştı. Aynı gün yatırımcılara yapılan toplam ödemeyi de açıkladı. 614.874 hesaba 130,2 milyar lira ödenmişti. Bu hesaplar 420.031 ayrı kişiye aitti. Net yatırım tutarının tamamını alanların sayısı ise 179.449’du. (Gürlek’in 3 Kasım açıklaması – Şimşek’in TMSF hesabına ilişkin açıklaması, TBMM – 5 Kasım ödeme dökümü)
İki gün sonra rakam nasıl 8,7 milyar lira daha düşük çıktı? Bir açıklama mümkün. Gürlek iade edilen varlıkların değerini, Şimşek o tarihe kadar TMSF hesabına yatırılan tutarı söylemiş olabilir. Nitekim Gürlek, 9 Kasım itibarıyla 31,5 milyar liraya ulaşan gönüllü iadelerin içinde para, taşınmaz ve hisse senedi bulunduğunu açıkladı. Öyleyse iki bakanın rakamlarını birbirine bağlamak kolay olmalı. 3 Kasım’daki 30 milyarın ne kadarı nakitti? Taşınmazlarla hisselere hangi tarihte, kim değer biçti? Bunların ne kadarı satıldı, kaça satıldı? Açıklamaları yan yana koyunca makul bir ihtimal görüyorum. O ihtimali doğrulayacağım hesabı göremiyorum. (Gürlek’in TBMM Plan ve Bütçe Komisyonuna verdiği bilgiler)
Bir gecede 37.528 kişi nereden geldi?
13 Kasım Cuma günü Fon Koordinasyon Kurulunun açıklamasını TRT Haber yayımladı. Olağan ve olağanüstü tasfiye birlikte ele alındığında 119 fonda 444.893 ayrı yatırımcıya, ayni ve nakdî olarak yaklaşık 161 milyar lira ödenmişti. Kurul özellikle belirtiyordu: Bu kişilerden 333.493’ü, ara ödeme olarak net yatırım tutarının tamamını almıştı. (13 Kasım tarihli Kurul açıklaması, TRT Haber)
14 Kasım Cumartesi günü, o kurula başkanlık eden Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz TRT Haber’e çıktı. Yine cuma gününün rakamlarını verdi. Bu defa ödeme alanların sayısı 444.987, toplam ödeme yine yaklaşık 161 milyar lira, ara ödeme sürecini tamamlayanların sayısı ise 371.021 idi. İlk sayı 94 kişi artmış, ikinci sayı 37.528 kişi artmıştı. Yılmaz’ın kullandığı ifade önemliydi. 371.021 kişi, net yatırım tutarının veya portföy değerinin tamamını almıştı. Üstelik bunun ara ödeme olduğunu, nihai ödemeden söz etmediğini açıkça söyledi. (Yılmaz’ın TRT Haber’deki açıklamasının tam metni)
15 Kasım Pazar günü Şimşek bu kez Kanal 7’de aynı 371.021 kişinin net yatırım tutarının tamamını aldığını söyledi. Yılmaz’ın bir gün önce kullandığı portföy değeri ayrımı bu açıklamada kayboldu. Şimşek ayrıca TMSF nezdindeki iade ve geri kazanım hesaplarında toplam 35,6 milyar lira biriktiğini, bunun 2,6 milyar lirasının nakit olarak beklediğini bildirdi. Yılmaz’ın önceki gün gönüllü iade için verdiği rakam ise 33,4 milyar liraydı. (Şimşek’in 15 Kasım açıklaması – Yılmaz’ın 14 Kasım açıklaması)
17 Kasım’da Gürlek, 75 kişiden gönüllü iade ve geri kazanım kapsamında 40,4 milyar lira tahsil edildiğini duyurdu. Yeni tahsilat yapılmış olabilir. Gönüllü iadeye adli yoldan geri kazanılan varlıklar eklenmiş de olabilir. Fakat 33,4 milyardan 35,6 milyara, oradan 40,4 milyara geçişi izleyebileceğimiz bir döküm bu açıklamalarda yok. TMSF’ye teslim edilen bir taşınmazın takdir edilen değeri, satışından elde edilen para ve o paranın yatırımcıya ödenmesi üç ayrı aşama. Vatandaş, bir aşamadan diğerine kaç liranın geçtiğini nereden öğrenecek? (Adalet Bakanlığının 17 Kasım açıklaması)
18 Kasım’da Cumhurbaşkanı Erdoğan aynı 371.021 kişi için bu defa “net yatırım tutarını veya anaparasını aldı” dedi. Birkaç cümle sonra bunu yatırımcıların yüzde 81’inin anaparasının tümünün karşılandığı şeklinde ifade etti. Oysa portföy değeri ile anapara arasında, özellikle de değeri düşmüş bir fonda, vatandaşın hayatını değiştirecek kadar büyük bir fark olabilir. Bir milyon lira yatıran kişinin portföyü 600 bin liraya düşmüşse kendisine 600 bin lira verildiğinde portföy değerinin tamamını alır. Anaparasından hâlâ 400 bin lira eksiktir. 371.021 kişinin kaçı hangi ölçüte göre “tamamını alanlar” arasına girdi? 37.528 kişilik farkın açıklaması buysa iki grubu ayrı ayrı göstermeye ne engel var? (Erdoğan’ın 18 Kasım konuşması – Yılmaz’ın dört gün önce kullandığı ölçüt)
Cumhurbaşkanının hesabındaki bölme işlemi doğru. 371.021’i toplam yatırımcı sayısı olan 455.758’e böldüğümüzde yüzde 81,4 çıkıyor. Fakat burada sayılan insan. Toplam alacağın ne kadarının karşılandığını söylemek için ise lira hesabı gerekiyor. Küçük alacaklara öncelik veren bir sistemde çok sayıda kişiye ödeme yapılırken toplam borcun önemli bir bölümü açık kalabilir. Üstelik 455.758, tasfiye kapsamındaki yatırımcı sayısı. Kaçının hukuka aykırı işlemlerden zarar gördüğünü, her birinin zararının hangi ölçütle hesaplandığını bu sayıdan çıkaramayız. İktidarın kendi son rakamlarıyla dahi 10.771 kişiye hiç ödeme ulaşmamış. 73.966 kişi ise ödeme aldığı hâlde 371.021 kişilik grubun dışında kalmış. Bu insanların ne kadar alacağı var? (Cumhurbaşkanının açıkladığı kişi sayıları)
Yatırımcının kendi parasının iadesi de 161 milyarın içinde
“Hazine’den karşılanmadı” cümlesinin cevapsız bıraktığı yere dönelim. Cevdet Yılmaz üç kaynak saydı. Birincisi tasfiye edilen fonların kendi malvarlığı. İkincisi gönüllü iadeler. Üçüncüsü adli süreçte el konulan varlıklardan sağlanan kaynak. Ödemelerin biçimini de açıkladı. Yaklaşık 144,7 milyar lira nakit, 16,2 milyar lira ayni ödeme yapılmıştı. Demek ki 161 milyar liranın tamamı vatandaşın banka hesabına para olarak yatmış değildi. Bir bölümünde yatırımcıya varlık devredilmişti. Bu varlıklara hangi değer üzerinden ödeme muamelesi yapıldığını bilmek de yatırımcının hakkı. (Yılmaz’ın üç kaynağa ilişkin açıklaması – Nakdî ve ayni ödeme dökümü, TRT Haber)
Şu kadarını biliyoruz. Olağan tasfiyedeki 94 fondan yatırımcılara 68 milyar lira ödenmiş. Olağanüstü tasfiyedeki 25 fonda ise yaklaşık 93 milyar lira dağıtılmış. Bu ayrım paranın hangi fon grubundan ödendiğini gösteriyor. O fonlara dağıtılmak üzere gelen paranın asıl kaynağını göstermiyor. Fonun zaten elinde bulunan varlığı sahibine vermek elbette ödemedir. Fakat bununla fon dışına çıkarılan parayı izleyip geri getirmek arasında, kamunun denetim ve tahsil başarısını değerlendirirken göz ardı edemeyeceğimiz bir fark var. Dolayısıyla 161 milyarın tamamını soruşturmayla kurtarılmış para sayamayız. 17 Kasım’da açıklanan 40,4 milyarı daha önceki ödeme toplamından çıkarıp kalanının kaynağını bulduğumuzu da söyleyemeyiz. Tarihler farklı, tahsil edilenle dağıtılan farklı. (Şimşek’in fon gruplarına göre ödeme dökümü – Gürlek’in tahsilat açıklaması)
Ekrandaki iyimserlik sokağa neden ulaşmıyor?
Ödemelerin yapıldığını, sorunun çözülmekte olduğunu bildiren haberlerin veya siyasilerin paylaşımlarının altındaki yorumları okuyorum. Benim gördüklerimin neredeyse tamamı itiraz, önemli bir bölümü ağır eleştiri içeriyor. Sokakta konuştuğum insanlarda da aynı inançsızlığı görüyorum. Elbette bir haberin altına yazanlar bütün Türkiye’yi temsil etmez. Ama tam da Cumhurbaşkanının sorunun büyük ölçüde çözüldüğü izlenimini veren konuşmayı yaptığı akşam, mağdur yatırımcıların ertesi sabah Ankara’da SPK önünde toplanmak için çağrı yaptığını da görüyoruz. O insanların neye itiraz ettiğini dinlemeden, önlerine bir yüzde koyarak güvenlerini kazanabilir misiniz? (18 Kasım akşamı yapılan toplanma çağrısı)
Bu inançsızlığın bedelini yalnız fon sahipleri ödemeyecek. Bugün kendi hesap ekstresiyle televizyonda dinlediği açıklamayı bağdaştıramayan insan, yarın birikimini hangi kuruma hangi güvenle emanet edecek? İşini büyütmek için sermaye arayan bir şirket de bunun bedelini ödeyebilir. Daha ağır sonuç, şüphenin ekonominin dışına taşmasıdır. Vatandaş bir gün enflasyon verisini, ertesi gün binasına verilen sağlam raporunu, başka bir gün kendisi hakkında düzenlenen bilirkişi raporunu eline aldığında aynı soruyu sorar: Bu sonuca nasıl vardınız ve ben bunu nasıl denetleyebilirim? Devlet o soruya cevap vermemeyi alışkanlık hâline getirirse bir süre sonra doğru söylediğinde de inandıramaz. Güven krizi, fon krizinin açtığı zararı böyle büyütür.
Hesap ortada olsun
Çözüm isteniyorsa ilk adım uygulanabilir ve basit. Fon Koordinasyon Kurulu, her hafta aynı tarih itibarıyla her fon için bir tablo yayımlasın. Dönem başında fonda ne vardı? Fonun kendi varlıkları ne kadar nakit sağladı? Gönüllü iadeden ne geldi, adli geri kazanımdan ne geldi? Kaç liralık taşınmaz veya menkul kıymet teslim alındı, bunların ne kadarı nakde çevrildi? Yatırımcıya ne ödendi, fonda ne kaldı, hesaplanabilen bakiye alacak ne kadar? Henüz değer biçilemeyen varlık varsa o da açıkça yazılsın. Bir önceki haftanın rakamı değiştiğinde eski tablo erişilebilir kalsın ve farkın sebebi tek satırda görülsün.
Her yatırımcı kendi hesabında yatırdığı parayı, önceki çekişlerini, kendisine uygulanan değerleme tarihini, ara ödeme hesabını ve kalan hakkını görebilsin. Hesaba itiraz edebilsin ve gerekçeli cevap alabilsin. Kamuoyuna sunulan tabloda (dolandırıcılar hariç) kimsenin adını açıklamaya gerek yok. Meclis ve bağımsız denetçiler toplamları dayanak kayıtlarla karşılaştırabilsin. Böyle yapılırsa hakkında soruşturma yürütülen kişinin masumiyet karinesi de parasını bekleyen yatırımcının hakkı da korunabilir.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı, para hareketlerinin tamamının devletin kayıtlarında olduğunu söylüyor. O hâlde vatandaştan neden inanmasını istiyoruz? Kayıtlardan kişisel bilgileri çıkarıp hesabı yayımlayalım. O zaman parasını alan ne aldığını, bekleyen neyi beklediğini, hepimiz de denetimle görevli kurumların işini ne ölçüde yaptığını bilelim. Hazine’den bir kuruş çıkmadığını öğrendik (!). Şimdi sıra, vatandaşın cebinden çıkan her bir liranın hesabını vermekte. (Yılmaz’ın kayıtlara ilişkin açıklaması)
Yazıyı beğendiysen, patronumuz olur musun?
Evet, çok ciddi bir teklif bu. Patronumuz yok. Sahibimiz kar amacı gütmeyen bir dernek. Bizi okuyorsan, memnunsan ve devam etmesini istiyorsan, artık boş olan patron koltuğuna geçmen lazım.
Serbestiyet; Türkiye'nin gri alanı. Siyah ve beyazlar içinde bu gri alanı korumalıyız. Herkese bir gün gri alanlar lazım olur.
