Anthropic şirketinden istifa eden Jacob Coxon’a göre yapay zeka insanlığın sonunu getirecek.Kimilerine göre bu olasılık %10.Nitekim geçtiğimiz aylarda OpenAI’nin bir deneyinde yapay zeka ajanları kontrolden çıktı, organize olup başka bir şirketin sistemini hackledi. Kabus senaryoları artık kapımızda.

Her depremden sonra bilgimizi ve hesabımızı geliştirdik. Fakat yumuşak katı, kapalı çıkmayı, kısa kolonu ve bitişik yapıları konut geleneğimizden söküp atamadık; artan tehlike bilgisine rağmen mevcut binalar için zorunlu bir tespit ve tedbir düzeni de kurmadık.

Koç’un öncelikli tercihi çok büyümek değil, kaybetmemek oldu. Kendisiyle birlikte Türkiye’yi de sıçratabilecek riskleri almak yerine olgunlaşmış pazarlarda yabancı ortaklarla güvenli ve makul kârlar elde etmeyi seçti. Bu tercih Koç ailesinin servetini korudu, holdingi Türkiye’nin en büyük kuruluşu hâline getirdi ve ona uzun bir ömür sağladı. Fakat Türkiye’nin teknoloji, marka ve karar merkezi üretme kapasitesini aynı ölçüde büyütmedi.

Akademik yazının sıkıcı görünen “Bu çalışma şunu göstermektedir”, “Şu daha sınırlı sonucu savunuyorum” gibi cümlelerinin bazen bir sebebi vardır. İyi akademisyen iddiasını küçültmekten utanmaz. Çünkü daha küçük ama gerçekten gösterilmiş bir sonuç, büyük fakat kanıtlanmamış bir hükümden daha değerlidir. Belki akademinin Kötülük Problemi’ne verebileceği en önemli ders buydu.

Pierre Loti (asıl adıyla Julien Viaud), o sırada genç bir deniz subayı. Selanik’e gönderilen Fransız savaş gemilerinden izliyor bütün korkunç olayı. Yaptığı ve ağaç baskısı The Illustrated London News’ta hemen yayınlanan çizime, kıyıya yanaşmış filikaların pruvasında, ülkelerinin bayrağını tutarak dikilen yüksek rütbeli yabancı subaylar ile kara tarafında bekleşen kalabalık arasındaki gerilim bir şekilde yansıyor.

Evliya Çelebi’den Karekin Deveciyan’a uzanan sofra kültürü hafızasının baş tacı palamuta yakından bakalım. Mevsiminde tavadan fırına, buğulamaya kadar taze taze yiyebildiğimiz canım palamutları derelerde katletmek yerine, biz insanlara verilen aklı kullanarak ve vicdanlarımızın da sesini dinleyerek tüketebiliriz.

Kutsalla alay etmek başkadır; insanın kutsal karşısındaki hâllerine gülmek başka. Türkiye’de din ile dindarlık arasındaki ayrımın hayati önemi de tam burada saklı. Dini, dindarın bütün fani günahlarından sorumlu tutmamak; dindarı da din kalkanının arkasına saklayarak eleştirilemez ilan etmemek gerekiyor. Bu ince ayar, sadece daha sahici bir inanç dünyası kurmakla kalmaz; aynı zamanda çok daha nefes alabilir, zengin bir kültürel hayatın da kapılarını aralar. Belki o zaman gerçekten daha iyi filmler, daha derin romanlar, daha kalıcı şarkılar ve daha doyurucu ve zengin bir mizah çıkar ortaya.

Yapay zekanın orjinal tarafı neredeyse tüm insanlığın geçmiş bilgisine sahip olmasıdır. Ama tek bir insan ferdinin yaratıcılığına sahip değildir. Hadi bir beyne benziyor deseniz bile ortada bir irade yoktur. O bir iradesiz bilgi, bütün yürünmüş yolların kullanıma hazır haritası, sarfedilmiş sözlerin kopyasını üretebilen bir ayna, söz taklidi yapan bir numaradır. Bilgi ile yapılan işlerin hepsini tek tek her insandan daha iyi yapar. Fakat yapay zeka size söylediği tek bir kelimeyi bile “anlamaz”. Anlamak nedir bilmez.

Üsküdar’da olan biteni “Atı alan Üsküdar’ı geçti” sözü anlatmıyor. Sezercik filmindeki o meşhur replik anlatıyor: “Benim babam çok zengin. Alacağım sıpayı, basacağım sopayı.”

AfD lideri Weidel’e tam “Nazi” damgasını yapıştıracakken, ortaya Sri Lanka kökenli eş çıkıyor. Tam “homofobik” diyecekken, eşcinsel kimlik ve hatta eşiyle birlikte büyüttüğü iki çocuk beliriyor. “Bağnaz”lıkla itham edilecekken Çin üzerine doktora ve Çince bilgisi ileri sürülüyor. “Revizyonist” argümanı hazırlanırken İsrail’le, Rusya’yla ilişkiler yardıma koşuyor.

Kuran kötülük ve acı meselesini susturmuyor. Tam tersine soruyu anlatının içine alıyor. Melekler kan dökülmesini soruyor, Hz. Musa görünürdeki haksızlığa itiraz ediyor. Yani “Böyle şeyleri sormak Batılı bir problem üretmek” değil.

İskân, bir binanın ömür boyu güvenli kalacağına dair garanti değildir. Yapı kullanıma açıldıktan sonra taşıyıcı sisteme yapılan müdahaleleri izlemeyen düzen, denetim için depremi bekliyor.

1514-1516 arasındaki Kürt-Osmanlı ilişkisi, karşılıklı taahhüt ve çıkarlara dayalı bir ittifaktı. Kürdistan beyleri ülkelerini Osmanlı devletine katarak Sultan’a teb’alığı kabul ettiler; buna karşılık kendi hanedanlarını, topraklarını ve dinî-toplumsal düzenlerini koruyan statüler elde ettiler. Osmanlı merkezi de Kürtlerin askerî gücüne, coğrafya bilgisine ve kendi sınırları içindeki meşruiyetine ihtiyaç duyuyordu. Kürt beyleri, Safevi idarecilerini kendi irsî topraklarından çıkarmak için başkaldırmış, yalnız kendi bölgelerinde savaşmakla kalmayıp birbirlerine askerî yardımda bulunmuşlardı.

15 yıldır İran’da yaşayan Hizbullah lideri Edip Gümüş, iki ay önce Türkiye’ye döndü, yeniden yargılandı ve cezaevine girmedi. Böylece adı konulmamış bir çözüm süreci tamamlandı.

İslâm’la hesaplaşan eski mütedeyyinlerden seküler Türkçülere, Gülen çevresinden Washington’daki güvenlik uzmanlarına ve bazı Kürdistânî yapılara uzanan İsrail yanlısı damar aynı kaynaktan beslenmiyor. Bu çevreleri birleştiren şey İsrail sevgisinden çok, kendi düşmanlarına karşı İsrail’i kullanışlı bir güç olarak görmeleri.

Konuyu aylar boyunca inceleyen uluslararası bir uzman, kamu görevlilerinin de bulunduğu ancak resmî niteliği olmayan samimi bir toplantıda Türkiye’deki yapı denetim sistemini dört kelimeyle özetlemişti: “Herkesin herkesi kandırdığı sistem.” Masada kısa bir sessizlik oldu. Çünkü kimse itiraz edemedi.

Amedspor’un 2-0 geriden gelerek 2-2’lik skoru yakalaması, Surların sessiz heybetine çok yakıştı. Gift Orban’ın iki golü, mağrur Dicle’nin koşullar ne olursa olsun kendi yatağında isyankâr akış arzusunu sembolize etti. Bunlara Besnik Hasi’nin taktik becerileri de eklenince takım İstanbul’dan eli boş dönmedi; çok ihtiyacı olan puanı ve moral değerleri yüklenerek döndü.

Bir acının ilahî gerekçesini göremememiz, böyle bir gerekçenin olmadığı anlamına gelir mi?Ahiret acıyı telafi edebilir; fakat tek başına gerekçelendirmez.

“Masuscuktan, şakacıktan” çocukluğumdaki en yaratıcı, bereketli kelimelerden. O anahtarla oyunlar, hatta oyuncaklar yaratıyor, dünyayı hayallerinle yeniden kuruyorsun. Ama büyüyünce tehlikeli. Bazı insanlar “şakacıktan” fena hâlde alınabilir, hatta sen de içeri alınabilirsin. Sonrası da şaka gibi… Deniz Göktaş “şakacık”tan tahliye ediliyor; yani “şaka”dan hapse atıldıktan sonra o şakalardan tahliye kararı veriliyor. Ama ânında “Daltonlar şakası” nedeniyle tutuklanıyor.

CHP’deki kriz bana sık sık Enver amcamı, Türkiye’de antropoloji ve arkeoloji biliminin temel taşlarından Prof. Dr. Enver Yaşar Bostancı’yı düşündürüyor. 27 Mayıs’tan sonra 147’ler arasında üniversiteden tasfiye edildi; Almanya’ya gitti, Nazi geçmişi yıllar sonra ortaya çıkacak Gerhard Heberer’le çalıştı; Antalya mağaralarındaki buluntularıyla “Belbaşı Kültürü”nü dünya literatürüne soktu. Hayatını Anadolu’nun binlerce yıllık geçmişini topraktan çıkarmaya adadı ama kendi hikâyesi unutuldu. Ankara’daki evinde yalnız öldüğünde çekmecesinde, Almanya’daki oğluna gönderilip “adreste yok” diye geri dönmüş para zarfları vardı.

Kadıköy’deki derbide Beşiktaş son yirmi dakikada Fenerbahçe’yi yuttu. Fenerbahçe içi küflü ceviz gibi. Tıngır mıngır… Maçı ve oyunu çevirmek için İsmail Kartal’ın eczanesinden çıkan reçete İsmail Yüksek mi? Vah ki ne vah.

Ankaralılar, marketlerde Ayaş domatesi bulunamadığında anlarlar, yazın bittiğini. O yoksa, yaz da yoktur artık, okullar açılmış, soğuk rüzgarlar esmeye başlamıştır. Yazın muhteşem kızıllığı, yerini solgun renklere bırakmıştır. Dünyanın belki de en iyi domateslerinden biri, hak ettiği saygıyı yeterince görmeden bu yılı da sessizce tamamlamış, Ankara’da içine girmediği hane bırakmasa da geldiği gibi hızla unutulmaya başlamıştır.

Mazlum Abdi’nin ilk kez Türkiye medyasına verdiği röportajlarda kritik bir bölüm vardı:Suriye’de YPG saflarındaki yabancı savaşçılar.

Dedem Rifat Erdölen’i 96 yaşında kaybettik.Yassıada’nın zoraki gardiyanı, adanın en huzursuz askeriydi.Ne yazık ki bir asırlık ömründe karşılaştığı en şefkatli kamu gücü kendisini son yolculuğuna özenle hazırlayan gassallardı.

Kürt meselesinde yok sayma, imha, ekonomik entegrasyon ve diyalog yolları izlendi; hiçbiri sonuç vermedi. İlk kez silahlı olanla siyaseti ayrıştırma, isyandan entegrasyona doğru gitme imkânlarına kapı açtık. Sorunun çözümünün ön şartlarını yerine getirme noktasına geldik.

Yahudiliğin en marjinal hatta karikatür versiyonu olan Hasidikler ile fazlasıyla ilgilenmek, dikkatleri modern seküler Siyonistlerden uzaklaştırıp şekilciliğe, dinsel detaylara takılıp kalınmasına yarıyor. Oysa Hasidikler Yahudiliğin sadece küçük bir dairesi olmakla birlikte ne Yahudiliği ne Siyonist lobiyi temsil ediyorlar. Ruhi Çenet’in 40 milyon izlenen videosu açıkça Filistinli çocuklar için bağış çağrısıyla başlıyor, cemaatten ayrılmış seküler bir Yahudinin eleştirilerini de içeriyor. Peki böyle bir tabloya neden izin verdiler?

1914’te Avrupa-merkezli sömürge imparatorluklarının denizaşırı sömürge ve dominyonları Dünya karalarının yüzde 42-45’ini buluyordu. Çin, İran ve Osmanlı İmparatorluğu ise siyasî bağımsızlık ve devlet egemenliklerini koruyan az sayıdaki Batı-dışı ülke arasındaydı. Halil Berktay soruyor: “19. yüzyıldaki o ‘yarı-sömürge’ denen haliyle dahi, ne fark vardı Osmanlı İmparatorluğu ile zamanın gerçek sömürge ülkeleri arasında?”

“Kudret muhale taalluk etmez” doğru bir ilkedir; fakat önce neyin muhal olduğunu göstermek gerekir. Daha az acılı bir dünyanın bütün fizik ayrıntılarını bilemememiz, onun imkânsız olduğunu göstermez. Kötülük probleminin güçlü biçimi zaten “Neden herhangi bir acı var?” diye değil, “Neden bu kadar ağır, bu biçimde dağılmış ve görünürde karşılıksız acılar var?” diye soruyor.

Özgür-Der Başkanı Rıdvan Kaya’nın engelleme kararına konu olan uyarıları, soruşturma süreçleriyle ilgili olarak dile getirilen diğer eleştiriler de dikkate alınmalı. Eleştirinin önü kesilmeye çalışılmamalı. Toplumun içinde adalete çağıranların sözlerini duyurmalarına engel koymamak gerek.

“Her şer’î olan meşrû değildir” sözü dini zamana uydurmak mı, yoksa tek tek hükümleri dinin adâlet, maslahat ve hürriyet gibi büyük amaçları içinde yeniden düşünmek mi? Hz. Ömer’den Şâtıbî’ye uzanan gelenek, bu tartışmanın hiç de yeni olmadığını gösteriyor.